Γυναίκα (και χώρα) της Θλίψης

Η Μπελγκίν Σαριλμισέρ γεννήθηκε το 1958 στη Μερσίνη της Νότιας Τουρκίας, στις ακτές της Μεσογείου. Σπούδασε κλασική μουσική στο Κρατικό Ωδείο της Αγκυρας, τη δεκαετία του 1970, ωστόσο, άρχισε να τραγουδάει τζαζ και τουρκική λαϊκή μουσική σε νυχτερινά κέντρα διασκέδασης. Το 1981, την κάλεσαν για εμφανίσεις στα Αδανα: την εποχή εκείνη, ανθούσε στην πόλη αυτή το αραμπέσκ, ένα μελαγχολικό είδος μουσικής, εμπνευσμένο από μεσανατολικά ακούσματα, ιδιαίτερα δημοφιλές στην εργατική τάξη. Πολύ σύντομα, με όπλο την ιδιαίτερη φωνή της, η Μπελγκίν Σαριλμισέρ έγινε διάσημη, έγινε η «Μπέργκεν», μία τραγουδίστρια με λαμπρή καριέρα, που ηχογράφησε συνολικά τρία άλμπουμ και 120 τραγούδια. Το νήμα της ζωής της κόπηκε ωστόσο πολύ βίαια και πολύ πρόωρα, έναν μήνα πριν από τα 30ά της γενέθλια.

Στις 14 Αυγούστου του 1989, η Μπέργκεν πυροβολήθηκε θανάσιμα, με έξι σφαίρες, από τον πρώην σύζυγό της, έξω από τα Αδανα, ενώ έφευγε από μία συναυλία. Ο ίδιος αυτός άνδρας την είχε προηγουμένως κακοποιήσει επανειλημμένως, την είχε μάλιστα αφήσει και τυφλή από το ένα μάτι: το 1982, είχε προσλάβει έναν κακοποιό να της ρίξει νιτρικό οξύ στο πρόσωπο. Τα υπόλοιπά της χρόνια, η Μπέργκεν εμφανιζόταν με το δεξί της μάτι καλυμμένο και το πλούσιο ξανθό μαλλί της ριγμένο πάνω στο παραμορφωμένο κομμάτι του προσώπου της.

Ο άνθρωπος που τελικά τη σκότωσε διέφυγε στη Γερμανία, συνελήφθη ωστόσο και απελάθηκε στην Τουρκία. Καταδικάστηκε αρχικά σε 15 χρόνια φυλάκιση, αλλά τα τουρκικά δικαστήρια μείωσαν την ποινή του σε τρία χρόνια για «καλή διαγωγή». Τελικά, πέρασε μόλις επτά μήνες στη φυλακή. Η Μπέργκεν είναι νεκρή 33 χρόνια τώρα, ο δολοφόνος της είναι ελεύθερος εδώ και σχεδόν 32 χρόνια – παρότι κρατήθηκε για ένα σύντομο χρονικό διάστημα το 2018 ως ύποπτος για τη σεξουαλική κακοποίηση τεσσάρων παιδιών. Στην πραγματικότητα, τα μέινστριμ μίντια της Τουρκίας τον καλούν συχνά σε τοκ σόου για συνεντεύξεις, όπου δηλώνει πάντα πως δεν μετανιώνει για την πράξη του.

Στην Τουρκία, η Μπέργκεν είναι θρυλική και για τις επιτυχίες και για τη δυστυχία της – η «Γυναίκα της Θλίψης», την αποκαλούν συχνά. Τον Μάρτιο, κυκλοφόρησε στη χώρα μία ταινία αφιερωμένη στη ζωή και τον θάνατό της: το όνομα του δολοφόνου δεν ακουγόταν ούτε μία φορά, δεν εμφανιζόταν παρά μόνο μία φορά, στο τέλος, επίτηδες, ώστε να λειτουργεί ο χαρακτήρας του ως παράδειγμα ενός ευρύτερου κοινωνικού ζητήματος, της έμφυλης βίας και της ατιμωρησίας που απολαμβάνουν οι κακοποιητές.

Η ταινία έκοψε εκατομμύρια εισιτήρια στους κινηματογράφους της Τουρκίας. Στις 8 Μαρτίου, μάλιστα, Ημέρα της Γυναίκας, κυκλοφόρησε και ένα αφιερωματικό άλμπουμ με αγαπημένα τραγούδια της Μπέργκεν: όλα τα έσοδα από τις πωλήσεις, πάνε στην Πλατφόρμα Θα Σταματήσουμε τις Γυναικοκτονίες, μία οργάνωση που μάχεται κατά της έμφυλης βίας, από τις πλέον δραστήριες στην Τουρκία. Χάρη σε αυτή, και την προσπάθεια που κάνει να καταγράφει τα εγκλήματα τα οποία διαπράττονται, γνωρίζουμε για τις 413 γυναίκες που δολοφονήθηκαν το 2020, τις 419 γυναίκες που δολοφονήθηκαν το 2021 και τις 160 γυναίκες που έχουν ήδη δολοφονηθεί από τις αρχές της χρονιάς στην Τουρκία από άνδρες.

Η Πλατφόρμα, που ιδρύθηκε το 2010, πρωταγωνίστησε πέρυσι στις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας για την απόφαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αποσύρει την Τουρκία από τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας – την επονομαζόμενη και Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, αφού εκεί είχε υπογραφεί, πριν από 11 χρόνια και μία αιωνιότητα. Οσο πλησιάζουν όμως οι επόμενες προεδρικές και κοινοβουλευτικές εκλογές στην Τουρκία, τόσο χειρότερη γίνεται η καταστολή. Προχθές ξεκίνησε στην Κωνσταντινούπολη δίκη σε βάρος της Πλατφόρμας Θα Σταματήσουμε τις Γυναικοκτονίες για «δραστηριότητες ενάντιες στον νόμο και την ηθική».

Αν δεν ήταν τραγικό, θα ήταν κωμικό: η εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης αποφάσισε να κινηθεί νομικά κατά της οργάνωσης έπειτα από πολλές καταγγελίες στον ιστότοπο της τουρκικής προεδρίας, από άνδρες που διαμαρτύρονταν πως «καταστρέφει την οικογενειακή δομή υπό το πρόσχημα της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών». «Το συνειδητοποιείτε; Οι Αρχές μας ερευνούσαν εδώ και έξι χρόνια και εμείς δεν το μάθαμε ποτέ!», δήλωσε στην ανταποκρίτρια της γαλλικής εφημερίδας «Le Figaro» η γενική γραμματέας της Πλατφόρμας, Φιντάν Ατασελίμ. «Φτάσαμε στα μέσα Απριλίου για να μάθουμε ότι ξεκινούσε δίκη σε βάρος μας και πως η ακροαματική διαδικασία θα άνοιγε την 1η Ιουνίου. Είναι μια πολιτική δίκη, που θα καταλήξει σε μία πολιτική ετυμηγορία», πρόσθεσε – η δίκη θα συνεχιστεί στις 5 Οκτωβρίου, λίγοι ωστόσο αμφιβάλλουν πως στην Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, οι δικαστές θα διατάξουν τελικά τη διάλυση της οργάνωσης.  Στο μεταξύ, εμείς εδώ συζητάμε για το κατά πόσο η δίκη Τζόνι Ντεπ – Αμπερ Χερντ σήμανε ή όχι το τέλος του #MeToo, και το κατά πόσο αξίζει ή όχι στο #MeToo να πεθάνει, μαζί με τις υπερβολές του. «Προβλήματα του πρώτου κόσμου», θα μπορούσε να πει κανείς. Μέχρι να καταγραφεί η επόμενη γυναικοκτονία και στη χώρα μας.