Γιατί δεν μαλώνουν πια οι διάσημοι συγγραφείς;

Πολλοί από τους σπουδαίους της συγγραφικής τέχνης ενίσχυσαν τη φήμη τους χάρη σε κάποιο ευφυολόγημά τους. Οπως είχε πει η ποιήτρια και κριτικός Ντόροθι Πάρκερ, «το πρώτο πράγμα που κάνω κάθε πρωί είναι να βουρτσίζω τα δόντια μου και να ακονίζω τη γλώσσα μου». Γνώριζε την αξία τού να ενεργεί σύμφωνα με τις προσδοκίες του κοινού για μια νόστιμη ατάκα, γράφοντας χαριτωμένα ότι η ηθοποιός Κάθριν Χέπμπορν «διέτρεξε όλη την γκάμα των ανθρώπινων συναισθημάτων από το Α έως το Β».

Στο παρελθόν τέτοια σχόλια δεν υπόκεινταν στις επιπτώσεις που σήμερα θέτουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Εξακολουθούσε όμως να υπάρχει ο κίνδυνος προσφυγής. Μια διάσημη περίπτωση συνέβη το 1979 όταν η Μαίρη Μακ Κάρθι είπε ισοπεδώνοντας τη Λίλιαν Χέλμαν πως «Κάθε λέξη που γράφει είναι ψέμα, συμπεριλαμβανομένων των “και” και “το”». Η Χέλμαν άσκησε μήνυση 2,5 εκατομμυρίων δολαρίων εναντίον της Μακ Κάρθι για δυσφήμηση, αλλά πέθανε πριν διευθετηθεί η αγωγή. Τα τέλη του εικοστού αιώνα ήταν η εποχή της ακμής των στιβαρών φεουδαρχών του λόγου. Ο Γκορ Βιντάλ ήταν περιχαρής που κονταροχτυπήθηκε με τον Τρούμαν Καπότε συνεχίζοντας τα σκληρά του χτυπήματα ακόμη και μετά τον θάνατο του Καπότε, χαρακτηρίζοντας τη στάση του ως μια «σοφή κίνηση καριέρας». Μία από τις πιο διασκεδαστικές εκτιμήσεις του Νόρμαν Μέιλερ ήταν μετά την ανάγνωση του μυθιστορήματος του Τομ Γουλφ «Ανδρας με τα όλα του» λέγοντας ότι έμοιαζε με το «να κάνεις έρωτα με μια γυναίκα 130 κιλών. Μόλις εκείνη ανέβει από πάνω, τελείωσε. Ή ερωτεύεσαι ή ασφυκτιείς». Ο Τομ Γουλφ, ο οποίος επίσης δεν μάσαγε τα λόγια του, ανταπέδωσε το κομπλιμέντο αποκαλώντας τον Μέιλερ και τον Τζον Απντάικ «δύο παλιές στοίβες από κόκαλα».

Κανείς δεν θέλει να δει να πέφτουν τσεκούρια πάνω σε έργα συγγραφέων. Αλλά δεν μπορεί και να μην αναρωτηθεί τι ακριβώς σημαίνει ψυχαγωγία σε έναν ήπιο και ανώδυνο λογοτεχνικό κόσμο. Πολλοί συγγραφείς δεν έχουν τόση σθεναρή συγκρότηση για να ασχοληθούν με την τέχνη της λογοτεχνικής αψιμαχίας. Αλλά η δυσκολία για τους λίγους που τη διαθέτουν είναι ότι αυτοί για τους οποίους γράφουν είναι πιθανό να διεκδικήσουν την ιδιότητα του θύματος.

Ο ΦΟΒΟΣ ΤΟΥ TWITTER. Οι σύγχρονοι εκδότες βρίσκονται σε κατάσταση συναγερμού στις θύελλες του Twitter, παρατηρεί η ποιήτρια, θεατρική συγγραφέας και διηγηματογράφος Ρόζμαρι Τζένκινσον γράφοντας στο «The Critic» για την απουσία της λογοτεχνικής κριτικής κάτω από τις περιοριστικές σύγχρονες συνθήκες που επιβάλλει το cancel culture.

«Σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε ολοένα και πιο προσεκτικοί, καθώς το μέγεθος του ψηφιακού μας αποτυπώματος είναι τέτοιο που μπορεί να επιστρέψει για να μας κλωτσήσει. Το παλιό ρητό “οι σημερινές ειδήσεις είναι αυριανό στρατσόχαρτο” δεν ισχύει πλέον, καθώς οι σημερινές ειδήσεις διατηρούνται για πάντα στο αρχείο δημοσιεύσεων του Twitter».

Προς το παρόν, θα πρέπει απλώς να θαυμάσουμε τη θεατρικότητα που υπήρχε στον καλλιτεχνικό οίστρο μιας περασμένης εποχής. Η γελοιοποίηση και η εξυπνάδα ήταν πάντα τα πιο θανατηφόρα όπλα στο λογοτεχνικό οπλοστάσιο. Το βλέπουμε όταν κάποτε ο Μέιλερ γρονθοκόπησε τον Βιντάλ και εκείνος έδωσε την αξεπέραστη ανταπάντησή του στη διάρκεια μίας επίσημης απονομής: «Για άλλη μια φορά, τα λόγια αποτυγχάνουν στον Νόρμαν Μέιλερ». Ή όταν ο Χέμινγκγουεϊ χτύπησε σοβαρά τον Γουάλας Στίβενς όταν εκείνος τον προσέβαλε. Ή όταν ο Ρίτσαρντ Φορντ προσβλήθηκε τόσο πολύ από μια κριτική του Κόλσον Γουάιτχεντ, που έριξε ροχάλα στο πρόσωπο του εχθρού του σε ένα πάρτι: η λογοτεχνική φιλονικία κατέληξε λογοτεχνικό φτύσιμο. Ωστόσο, ο Γουάιτχεντ είχε τον τελευταίο λόγο, προειδοποιώντας αστεία τους άλλους κριτικούς ότι «σε περίπτωση συννεφιασμένου Φορντ ίσως είναι καλό να βαστάτε ένα αδιάβροχο».

Η δημόσια αντιπαράθεση έχει και πλεονεκτήματα. Δεν είναι μόνο απελευθερωτική από την επαγγελματική ζήλια και την απογοήτευση, αλλά είναι επίσης μια ευκαιρία για τους συγγραφείς να επιδείξουν τα ιδιαίτερα ταλέντα τους. Ο Ντέρεκ Γουόλκοτ και ο Β. Σ. Νάιπουλ είχαν μια εικοσαετή κόντρα, κυρίως ψυχροπολεμική. Με αποκορύφωμα το 2008 όταν ο Νάιπουλ περιέγραψε τον Γουόλκοτ ως «έναν άνθρωπο του οποίου το ταλέντο είχε σχεδόν στραγγαλιστεί από το αποικιακό του περιβάλλον». Ωστόσο ο Γουόλκοτ έκλεψε την παράσταση, απαντώντας σε βιτριολικό στίχο. Υπερηφανευόταν για τα κωμικά δίστιχά του όπως αυτό: «Με έχουν δαγκώσει, πρέπει να αποφύγω τη μόλυνση / Διαφορετικά θα είμαι τόσο νεκρός όσο η μυθοπλασία του Νάιπουλ».