Ισχυρά «γονίδια»…

Υποκριτής και όχι Απατεών: αυτός είναι ο «Ταρτούφος» του Μολιέρου («Le Tartuffe ou l’Hypocrite»), η παραγωγή της Comedie Francaise που θα παρουσιαστεί στο Φεστιβάλ Αθηνών στα μέσα Ιουλίου, τιμώντας τα 400 χρόνια από τη γέννηση του κορυφαίου γάλλου δραματουργού. Είναι η πρώτη φορά που ανεβαίνει αυτή η πρωτότυπη εκδοχή μετά την πρεμιέρα του 1664, έμμετρη και σε τρεις πράξεις, προτού λογοκριθεί από τον βασιλιά Λουδοβίκο ΙΔ’. Αυτή η αποκατάσταση του κειμένου οφείλεται στον Ζορζ Φορεστιέ (Georges Forestier) και τη «θεατρική γενετική» του μέθοδο, ομότιμο καθηγητή Γαλλικής Λογοτεχνίας στη Σορβόννη, ιστορικό του θεάτρου του 17ου αιώνα και συγγραφέα της βιογραφίας του Μολιέρου (Μεγάλο Βραβείο Βιογραφίας της Γαλλικής Ακαδημίας, 2019).

Απαλλαγμένος από την πέμπτη, σχετικά τεχνητή πράξη, καθώς και από μια ενδιάμεση (δεύτερη) συναισθηματικού τύπου, αυτός ο «Ταρτούφος ή ο Υποκριτής» διαθέτει όλα τα ισχυρά χαρακτηριστικά της πένας του συγγραφέα.

Με αυτό το υλικό στην αφετηρία, ο βέλγος  σκηνοθέτης Ιβο βαν Χόβε (Ivo van Hove, 1958) βυθίζεται μέσα στο μολιερικό σύμπαν, καταθέτοντας όμως τη δική του σύγχρονη εκδοχή: σκληρή έως βίαιη, πιο απόλυτη και χωρίς ελαφρυντικά, η παράσταση ακολουθεί με συνέπεια τη σκηνοθετική ματιά. Γνώριμος στο ελληνικό κοινό, με πιο πρόσφατη την εξαιρετική – κατά παραγγελία του Φεστιβάλ Αθηνών – παραγωγή «Ηλέκτρα/Ορέστης» (Επίδαυρος, 2019) της Comedie Francaise, ο Βαν Χόβε αποτελεί κορυφαία υπογραφή στο θέατρο διεθνώς.

Μέσα στην Αίθουσα Richelieu του ιστορικού κτιρίου, στο κέντρο του Παρισιού, όπου παρακολουθήσαμε την παράσταση, η σκηνή έχει τα χαρακτηριστικά ενός αφαιρετικού σκηνικού, μακριά από κάθε στοιχείο της μολιερικής εποχής και του παρελθόντος.

Ενας ρακένδυτος νέος άνδρας, ένας «ζητιάνος» του δρόμου με σκισμένα ρούχα, ένα «ρεμάλι» της κοινωνίας, μεταμορφώνεται ενώπιον του κοινού σε έναν καλοντυμένο κύριο, έτοιμο να κατακτήσει, με κάθε τρόπο, τον κόσμο: τον βλέπουμε να τον πλένουν, να τον τρίβουν, να τον σενιάρουν για να τον παραδώσουν στην οικογένεια του Οργκόν. Αλλωστε ο ίδιος ο Οργκόν, γοητευμένος από τον πιστό, ηθικό και σεβαστικό Ταρτούφο τον φέρνει σπίτι του. Η πορεία του «Υποκριτή» μόλις αρχίζει. Και ο Οργκόν παραδομένος σε αυτή τη γοητεία αγνοεί ότι δεν αργεί η ώρα να χάσει τα πάντα – ακόμα και τη γυναίκα του.

Κάτω από το πρίσμα ενός αστικού κοινωνικού δράματος, ο Ιβο βαν Χόβε μεταφέρει τον μύθο και την κωμωδία του Ταρτούφου σε ένα αυστηρό και καυστικό περιβάλλον, με ρεαλιστικά χαρακτηριστικά.

ΑΝΤΙΦΑΤΙΚΟ ΔΙΔΥΜΟ. Ο Κριστόφ Μοντενέζ (Christophe Montenez) και ο (ελληνικής καταγωγής) Ντενίς Πονταλιντές (Denis Podalydes) συνθέτουν το αντιφατικό δίδυμο, με ερμηνείες υψηλής ποιότητας. Ενα δίδυμο που τίθεται επικεφαλής του πολυπρόσωπου θιάσου των μελών του παλαιότερου εν ενεργεία θεάτρου. Με τη μουσική του βραβευμένου με δύο Οσκαρ Αλεξάντρ Ντεσπλά (Alexandre Desplat) να συμμετέχει ενεργά σε αυτό το δυνατό, σχεδόν «επιθετικό» εγχείρημα, η παράσταση του Ιβο βαν Χόβε επιβεβαιώνει ότι όταν ένα έργο διαθέτει ισχυρά «γονίδια», όχι μόνο αντέχει σε καινούργιες σκηνοθετικές αναγνώσεις, τις «απαιτεί» και τις «επιβάλλει», αφήνοντας να διαφανεί η στέρεη και βαθιά αξία του έργου.

Το Φεστιβάλ δεν αλλάζει χέρια…
Η μεγάλη γιορτή του Φεστιβάλ Αθηνών αρχίζει αύριο και τον επόμενο μήνα προστίθεται το πάντα αναμενόμενο Φεστιβάλ Επιδαύρου – μεγάλης και μικρής… Υστερα από δύο καλοκαίρια γεμάτα αναποδιές και προβλήματα, με την πανδημία και τον κορωνοϊό να έχουν αντικαταστήσει κάθε πολιτιστική εκδήλωση (κυρίως το 2020), τα πράγματα φαίνεται να παίρνουν πια τον δρόμο τους. Οι μηχανές άναψαν στην Πειραιώς 260 και στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού. Οι θίασοι, τα συγκροτήματα, οι μουσικοί, οι ομάδες χορού, κάθε λογής καλλιτέχνες, επιστρέφουν σ’ αυτό που ήξεραν να κάνουν και που στερήθηκαν την τελευταία διετία.
Για την Κατερίνα Ευαγγελάτου, επικεφαλής, από το καλοκαίρι του 2019, του διασημότερου πολιτιστικού θεσμού της χώρας, έφτασε επιτέλους η ώρα: Θα παρουσιάσει όλη τη βεντάλια των πρωτοβουλιών και των εκδηλώσεων που έχει περιλάβει στο φετινό πρόγραμμα και για τα οποία δούλεψε μαζί με τους συνεργάτες της. Τέρμα η αναμονή, αρχίζει η δράση.
Η αυλαία που τώρα σηκώνεται θα πέσει λίγο πριν από το τέλος Αυγούστου – και μαζί θα έχει ολοκληρωθεί αυτή η πρώτη τριετία της νυν καλλιτεχνικής διευθύντριας. Τι έπεται; Θα ακολουθήσει το Φεστιβάλ τον δρόμο που επέλεξε το υπουργείο Πολιτισμού για τις κρατικές σκηνές – τον διαγωνισμό, δηλαδή, για την επιλογή διευθυντή;
Ολα δείχνουν ότι το Φεστιβάλ δεν θα αλλάξει χέρια την επόμενη τριετία και η ανανέωση της θητείας της Κατερίνας Ευαγγελάτου είναι θέμα χρόνου να ανακοινωθεί επισήμως από υπουργικά χείλη.
Το σκεπτικό είναι σαφές και εξαιρετικά λογικό: Η Ευαγγελάτου, μέσα σ’ αυτή την τριετία, ουσιαστικά δεν κατάφερε να παρουσιάσει ολόκληρο τον προγραμματισμό της – περισσότερο κλήθηκε να αντιμετωπίσει έκτακτες καταστάσεις, πρωτόγνωρες και ανατρεπτικές. Και τα κατάφερε.
Από την άλλη η μέθοδος που ακολουθήθηκε στο Εθνικό και το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος δεν φαίνεται να έχει μέλλον καθώς δεν κρίθηκε ικανοποιητικό κατά την εφαρμογή του. Οταν λοιπόν έχεις έναν καλλιτεχνικό διευθυντή που σου κάνει, όταν αυτός – αυτή στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν μπόρεσαν να υπηρετήσουν τον στόχο τους λόγω ανωτέρας βίας (πανδημίας), το συμπέρασμα είναι απλό: Ανανεώνεις τη θητεία και επανεξετάζεις το δομικό ζήτημα του τρόπου επιλογής των επικεφαλής των κρατικών πολιτιστικών οργανισμών. Δεν είναι δα και πολύ δύσκολο η ιδέα που θα γεννηθεί να είναι καλύτερη από την προγηούμενη… Καλό Φεστιβάλ λοιπόν…