Δικαιοσύνη φιλική προς τα παιδιά

Τα παιδιά πολλές φορές εμπλέκονται σε δικαστικές διαδικασίες, είτε άμεσα – ως κατηγορούμενοι, ύποπτοι, θύματα ή μάρτυρες – είτε έμμεσα όταν οι αποφάσεις που εκδίδονται από τις δικαστικές αρχές έχουν άμεσο αντίκτυπο στη ζωή τους. Σε διαδικασίες διαζυγίου ή επιμέλειας, σε διαδικασίες μετανάστευσης και καθορισμού καθεστώτος, σε ποινικές δίκες με μάρτυρες ή κατηγορούμενους παιδιά, οι δικαστές καλούνται να ισορροπήσουν και να εκδώσουν αποφάσεις με αποκλειστικό γνώμονα το συμφέρον των ανηλίκων. Στην εξέλιξη όλων αυτών των διαδικασιών, σε κάθε περίπτωση, τα παιδιά θα πρέπει να αισθάνονται άνετα και ασφαλή ώστε να μπορούν να συμμετέχουν αποτελεσματικά, ενώ τα δικαστικά συστήματα πρέπει να προσαρμόζονται στις ειδικές ανάγκες τους και να σέβονται τα δικαιώματά τους.

Η Ελλάδα, με βάση τον τελευταίο πίνακα της Ευρωπαϊκής Ενωσης του 2022, στον τομέα της Δικαιοσύνης σημείωσε τη μεγαλύτερη πρόοδο σε σχέση με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη και πλέον βρίσκεται στις πρώτες θέσεις σε όλους τους δείκτες που σχετίζονται με τη Φιλική προς τα Παιδιά Δικαιοσύνη. Το υπουργείο Δικαιοσύνης, από την πλευρά του, έχει αναλάβει μία σειρά από δράσεις σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο ώστε η έννοια της Φιλικής Δικαιοσύνης προς τα Παιδιά να μη μένει στα χαρτιά. Προς αυτή την κατεύθυνση το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, το οποίο αφορά την περίοδο 2021-2023, αποτελεί μια ολοκληρωμένη οριζόντια στρατηγική για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού.

Πρωτοβουλίες. Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η συμμετοχή του υπουργείου Δικαιοσύνης στην αναληφθείσα από το Συμβούλιο της Ευρώπης πρωτοβουλία με θέμα «Διαβούλευση με παιδιά στη διαδικασία οικοδόμησης ενός νέου Συμβουλίου της Ευρώπης με θέμα: Στρατηγική για τα δικαιώματα του παιδιού (2022-2027)», με στόχο την ενίσχυση της ισότιμης συμμετοχής των παιδιών στη λήψη αποφάσεων με βάση το άρθρο 12 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Σε αυτό το πλαίσιο, παιδιά προσέθεσαν τη δική τους οπτική και πρότειναν λύσεις με στόχο, μέσα από τη διαδικασία αυτή, να αντικατοπτριστούν στη στρατηγική του Συμβουλίου οι πραγματικές ανάγκες και προσδοκίες τους και να διασφαλιστεί η ισότιμη μεταχείρισή τους. Η συνεισφορά της χώρας μας εστίασε στις εμπειρίες, τις απόψεις και τις ιδέες των παιδιών σε σχέση με την ποινική δικαιοσύνη των ανηλίκων και οι απόψεις τους συμπεριελήφθησαν στη στρατηγική του Συμβουλίου της Ευρώπης συνδιαμορφώνοντάς τη. Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό που ξεχωρίζει είναι η λειτουργία «Σπιτιού του Παιδιού» της Αθήνας, που αποτελεί ειδικά σχεδιασμένο χώρο, ώστε η ακρόαση των παιδιών να πραγματοποιείται σε ειδικό και φιλικό προς αυτά περιβάλλον, με κύριους στόχους να αποφεύγεται η δευτερογενής θυματοποίηση κατά την ποινική διαδικασία, να γίνεται βέλτιστη απονομή δικαιοσύνης και εν τέλει οι ποινικές διαδικασίες να ανταποκρίνονται πλήρως στις ιδιαίτερες ανάγκες των παιδιών.

επιμορφωση. Σε ό,τι αφορά το νομικό πλαίσιο, στην Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών προστέθηκε στο θεματολόγιο των προγραμμάτων υποχρεωτικής επιμόρφωσης ενότητα για τα δικαιώματα ανηλίκων και αρχές της Φιλικής στα Παιδιά Δικαιοσύνης. Τα σεμινάρια αυτά είναι υποχρεωτικά και για πρώτη φορά αποτελούν κομμάτι της πάγιας επιμόρφωσης των δικαστικών λειτουργών.

Επιπλέον, μέσω των πρόσφατων τροποποιήσεων του Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, παρέχεται επιπρόσθετη προστασία στα θύματα εγκληματικών πράξεων και ιδίως στα πλέον ευάλωτα από αυτά, όπως τα ανήλικα. Συγκεκριμένα, η παραγραφή για τα εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας που τελούνται σε βάρος ανηλίκου αρχίζει ένα έτος μετά την ενηλικίωσή του εφόσον η πράξη είναι πλημμέλημα και τρία έτη εφόσον είναι κακούργημα. Με τον τρόπο αυτόν, δίνεται η δυνατότητα, ειδικά για τα αδικήματα αυτά, τα οποία έχουν ιδιάζουσα, λόγω της φύσης τους, απαξία, να υπάρχει επαρκής χρόνος, κατά τον οποίο ο ανήλικος θα μπορεί να τα καταγγείλει, ώστε να ασκούνται διώξεις και να μη μένουν ατιμώρητα. Τέλος, η  προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας διώκεται πλέον αυτεπαγγέλτως όταν έχει ως θύμα ανήλικο πρόσωπο και όχι κατ’ έγκληση όπως ίσχυε.