Η βία της οπλοκατοχής και η πολιτική ως καθοριστικός παράγοντας υγείας

H ένοπλη επίθεση στο δημοτικό σχολείο του Ουβάλντε, κατά την οποία έχασαν τη ζωή τους 22 άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων 19 μαθητών και δύο δασκάλων, αντικατοπτρίζει τις τραγικές αντιφάσεις της πιο τεχνολογικά και επιστημονικά αναπτυγμένης χώρας του πλανήτη. Της ίδιας χώρας που επιτρέπει τη νόμιμη χρήση των όπλων από πολίτες με ελάχιστους περιορισμούς.

To 2020, 19.384 Αμερικανοί πέθαναν από τη χρήση όπλων, ενώ ο αριθμός των θανάτων αυξήθηκε κατά περισσότερο από 40% την τελευταία δεκαετία. Την ίδια χρονιά, 24.292 Αμερικανοί χρησιμοποίησαν όπλα για να αυτοκτονήσουν.

Επιπλέον, να σημειώσουμε πως στις ΗΠΑ ετησίως καταγράφονται περίπου 115.000 μη θανατηφόροι τραυματισμοί από χρήση όπλων. To 22% των ενηλίκων Αμερικανών έχουν στην ιδιοκτησία τους ένα ή περισσότερα όπλα. Το οικονομικό κόστος από τη βία που προκύπτει από τη χρήση όπλων στις ΗΠΑ είναι 280 δισ. δολάρια. Αυτό αντιστοιχεί σε 1,33% του ΑΕΠ των ΗΠΑ. Είναι ένα ποσό πολύ μεγαλύτερο από το ελληνικό ΑΕΠ.

Αξίζει όμως εδώ να σημειώσουμε πως το 1993 το Εθνικό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Τραυματισμών (National Center for Injury Prevention and Control – NCIPC) των αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) δημοσίευσε μια μελέτη στο εξαιρετικά σοβαρό επιστημονικό περιοδικό «New England Journal of Medicine» που έδειξε πως η οπλοκατοχή συσχετίζεται θετικά με τις ανθρωποκτονίες.

Και εδώ η ιστορία αποκτά ενδιαφέρον. Η αμερικανική Ενωση Τυφεκίων (Νational Rifle Association – NRA) άσκησε πίεση για να εξαλειφθούν τα ερευνητικά κονδύλια που αφορούν τις επιπτώσεις της χρήσης των όπλων.

Η NRA υποστήριξε τον βουλευτή των Ρεπουμπλικανών, Jay Dickey, ο οποίος προώθησε ένα νομοσχέδιο που θεσμοθέτησε πως κανένα από τα κονδύλια που διατίθενται για την πρόληψη και τον έλεγχο των τραυματισμών στα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη ή την προώθηση του ελέγχου των όπλων.

Το μήνυμα προς τους οργανισμούς χρηματοδότησης της έρευνας ήταν σαφές, όπως και το αποτέλεσμα. Εάν χρηματοδοτείτε έρευνα που πραγματικά εξοργίζει το λόμπι των όπλων, κινδυνεύετε με σημαντικές περικοπές στον προϋπολογισμό σας. Tο Κογκρέσο δεν θα απαγόρευε την έρευνα για τα όπλα. «Απλώς» θα σταματούσε μόνιμα τη χρηματοδότηση, για την ακρίβεια κάθε δαπάνη, για έρευνα οποιωνδήποτε συσχετισμών της χρήσης των όπλων. Αυτό οδήγησε σε ένα πολύ αποτελεσματικό μορατόριουμ για την έρευνα χρήσης των όπλων, που διήρκεσε 22 χρόνια (1996-2018). Καμία από τις ομοσπονδιακές υπηρεσίες χρηματοδότησής της δεν έδωσε επιχορηγήσεις για την υποστήριξη της έρευνας σε θέματα που σχετίζονται με τη βία λόγω χρήσης των όπλων. Ηταν ένα ερευνητικό θέμα-ταμπού. Για την ακρίβεια, ήταν απαγορευμένο ως θέμα, αφού η μείωση της χρηματοδότησης ανήλθε στο 96%.

Η βία που περιλαμβάνει χρήση όπλων, ως αποτέλεσμα της 22χρονης απαγόρευσης, παραμένει υπομελετημένο θέμα. Για παράδειγμα, τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH) δεν προσφέρουν χρηματοδότηση σε νέους ερευνητές στον τομέα της πρόληψης της ένοπλης βίας. Επίσης, μέχρι πρόσφατα, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση εμπόδιζε τη συλλογή και τη διανομή δεδομένων που θα μπορούσαν να βελτιώσουν σημαντικά την κατανόηση της ένοπλης βίας. Η έλλειψη στοιχείων για τη συχνότητα μη θανατηφόρων πυροβολισμών σχετίζεται και με τη συλλογή αυτών των δεδομένων από το FBI, υπό τη γενική κατηγορία της βαριάς επίθεσης και σωματικής βλάβης. Ετσι οδηγούμαστε σε ελλιπή εικόνα για τις επιπτώσεις της βίας που προκύπτει από τη χρήση όπλων στις ΗΠΑ.

Ο Jay Dickey, ο οποίος αρχικά κατέθεσε την τροπολογία, αντέστρεψε τη θέση του σχετικά με την έρευνα για τη βία των όπλων, λίγα χρόνια πριν από τον θάνατό του. «Και οι δύο πιστεύουμε πλέον ακράδαντα ότι η ομοσπονδιακή χρηματοδότηση για την έρευνα για την πρόληψη της βίας από όπλα θα πρέπει να αυξηθεί θεαματικά» έγραψε ο Dickey στην «Washington Post» το 2015, μαζί με τον πρώην επικεφαλής του NCIPC, Ρόζενμπεργκ.

Η πολιτική των ΗΠΑ άλλαξε πρόσφατα. Το 2018, επί προεδρίας Τραμπ, το Κογκρέσο ενέκρινε ετήσια χρηματοδότηση 25 εκατ. δολαρίων στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας και στο CDC για τη μελέτη της βίας που προκύπτει από τη χρήση όπλων, ως θέμα δημόσιας υγείας. Τον περασμένο Απρίλιο, ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν πρότεινε τον διπλασιασμό αυτού του ποσού.

Αναφερόμαστε συχνά στις κοινωνικές ανισότητες και στους κοινωνικούς καθοριστές της υγείας. Υπάρχουν όμως και οι πολιτικοί καθοριστές της υγείας. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, λόγω πολιτικών παρεμβάσεων χάθηκαν 22 χρόνια έρευνας. Αυτή η ερευνητική απραξία ήταν αποτέλεσμα  πολιτικών αποφάσεων υπέρ του λόμπι των όπλων. Την αναποτελεσματικότητα αυτής της πολιτικής την ξαναείδαμε δυστυχώς στο Τέξας.

Ο Ηλίας Μόσιαλος είναι καθηγητής της Πολιτικής της Υγείας στη Σχολή Οικονομικών του Λονδίνου (LSE), συν-διευθυντής του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Συστήματα και τις Πολιτικές Υγείας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, πρώην υπουργός