«Ο Κύριλλος δεν είναι ένοχος»

«Η ζωή είναι μία σειρά επιλογών, που κάνουν τον κάθε άνθρωπο αυτό που είναι. Στιγμές όπως αυτές που διανύουμε είναι μία μορφή δοκιμασίας. Ο καθένας επιλέγει: να είναι αδιάφορος, να κλείσει τα μάτια, να πάρει ένα όπλο και να κάνει πόλεμο, να καταδώσει, να αντιταχθεί, να βοηθήσει τους πρόσφυγες… Δεν μπορώ να πω ποιος έχει δίκιο, όμως αυτές τις στιγμές, αδύνατο να πεις ψέματα στον Θεό».

Πατέρας Ιοάν,

ιερέας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας

To Καραμπάνοβο είναι ένα όμορφο όσο και γερασμένο χωριό στην επαρχία Κοστρομά της Ρωσίας, 400 χιλιόμετρα από τη Μόσχα: μόνο καμιά δεκαριά σπίτια του κατοικούνται μόνιμα, τα υπόλοιπα χρησιμεύουν ως ντάτσα στους κατοίκους της πόλης Κοστρομά, μισή ώρα μακριά με το αυτοκίνητο. Επί ΕΣΣΔ, η εκκλησία του χωριού είχε μετατραπεί από τους κομμουνιστές σε αποθήκη χημικών προϊόντων. Την αποκατάστασή της, την ανέλαβε το 1992 ο πατέρας Γκεόργκι, ένας ιερέας με ιδιαίτερη πορεία.

Γεννημένος πριν από 89 χρόνια σε εβραϊκή οικογένεια, προσηλυτίστηκε στον χριστιανισμό και χειροτονήθηκε ιερέας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στα 47 του, το 1979. Ενας από τους γιους του, ο Γιούλι-Γιοέλ Εντελσταϊν, διετέλεσε πρόεδρος της Κνεσέτ, κατόπιν υπουργός Υγείας στο Ισραήλ. Ο ίδιος είχε επαφές με πολλούς σοβιετικούς αντιφρονούντες, και έχει συγγράψει αναρίθμητα φιλοσοφικά ή θεολογικά δοκίμια, που έχουν δημοσιευτεί και στη Ρωσία και στο εξωτερικό: τιμωρήθηκε με κυρώσεις για πρώτη φορά από την ιεραρχία του το 1987, και αυτή ήταν η αρχή μιας μακράς σειράς συγκρούσεων.

Τον απέσυραν από την ενεργό υπηρεσία το 2015, αφού δημοσίευσε ένα άρθρο με τον ειρωνικό τίτλο «Ο Κύριλλος δεν είναι ένοχος» – ένα δριμύ κατηγορώ, στην πραγματικότητα, σε βάρος του προκαθήμενου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, πρώην πράκτορα της KGB και βασιλιά της υποταγής στον Βλαντίμιρ Πούτιν. Εγκατεστημένος στο χωριό Νόβο-Μπέλι Κάμεν, με πλούσιο φιλανθρωπικό έργο, ο πατέρας Γκεόργκι είναι μόνο κατά το ήμισυ συνταξιούχος: το εκκλησάκι που ο ίδιος έχτισε εκεί εξακολουθεί να προσελκύει δεκάδες πιστούς. Τα κλειδιά της εκκλησίας του Καραμπάνοβο, ωστόσο, τα είχε παραδώσει από το 2015 σε ένα πνευματικό του τέκνο, τον πατέρα Ιοάν.

Σαράντα εννέα χρόνων σήμερα, ο ιερέας νοσούσε με Covid-19 όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Την πρώτη του λειτουργία μετά την έναρξη του πολέμου, λοιπόν, την τέλεσε στο χωριό την Κυριακή 6 Μαρτίου. Παρόντες, ήταν καμιά δεκαριά πιστοί όλοι κι όλοι. «Ο Θεός βλέπει τα πάντα, δεν θέλω να του πω ψέματα και δεν θέλω να σας πω ψέματα», τους προειδοποίησε πριν τους εξηγήσει πως, προσωπικά, ήθελε να προσευχηθεί για την ειρήνη στην Ουκρανία. «Για να προστατεύσει ο Θεός τους Ουκρανούς θύματα της εισβολής και να μην μπει το μίσος στις καρδιές σας».

«Δεν ήταν πολιτικό κάλεσμα, ούτε καν κήρυγμα», θα έλεγε ο πατέρας Ιοάν εβδομάδες αργότερα, από την Κοστρομά όπου κατοικεί, στον ανταποκριτή της γαλλικής εφημερίδας «Le Monde», τον Μπενουά Βιτκίν, έναν δημοσιογράφο που εξακολουθεί να κάνει υποδειγματικά τη δουλειά του στη Ρωσία παρά τους κινδύνους και τους περιορισμούς. «Ηθελα να είμαι ειλικρινής με τους πιστούς μου. Το 2008, όταν η Ρωσία εισέβαλε στη Γεωργία, είχα κλάψει από ντροπή. Αυτή τη φορά, στις 24 Φεβρουαρίου, αρχικά σάστισα, κατόπιν εξοργίστηκα. Ο πόλεμος είναι αμαρτία αλλά αυτός ο πόλεμος, πέραν του ότι αντιπαραθέτει χριστιανούς, βασίζεται σε ψέματα και είναι ιδιαίτερα άδικος».

Στις 6 Μαρτίου, στη διάρκεια της αυτοσχέδιας ομιλίας του πατέρα Ιοάν, μία πιστή υψώνει τη φωνή: «Σταματήστε με την προπαγάνδα και την Ουκρανία σας, ας προσευχηθούμε!». Αλλοι πιστοί σπεύδουν να ηρεμήσουν τα πνεύματα, το επεισόδιο μοιάζει λήξαν. Στο τέλος της λειτουργίας, ο ιερέας μπαίνει στο αυτοκίνητό του και εγκαταλείπει το Καραμπάνοβο, διασταυρωνόμενος χωρίς να το αντιληφθεί με το όχημα της αστυνομίας που μπαίνει στο χωριό. Κάποιος τον έχει ήδη καταδώσει. Να ήταν η γυναίκα που εξερράγη, μία 66χρονη συνταξιούχος νοσοκόμα που διαβεβαιώνει πως «κανείς δεν αγαπάει τη Ρωσία περισσότερο από εμένα;». Ή μήπως εκείνο το ζευγάρι των αγνώστων που εμφανίστηκε από το πουθενά στην εκκλησία;

Οπως και να έχει, ο πατέρας Ιοάν κατηγορήθηκε για «απαξίωση της δράσης των ρωσικών ένοπλων δυνάμεων», ένα άρθρο του ποινικού κώδικα που υιοθετήθηκε τις πρώτες ημέρες της «ειδικής επιχείρησης» στην Ουκρανία, και καταδικάστηκε σε πρόστιμο 35.000 ρουβλίων (520 ευρώ) – το οποίο πλήρωσε χάρη σε δεκάδες δωρεές. Πέραν της ομιλίας του, οι δικαστές τού προσήψαν ένα κείμενο που είχε ανεβάσει από κοινού με τον γηραιό πατέρα Γκεόργκι στις 25 Φεβρουαρίου στον ιστότοπο της ενορίας, απευθύνοντας έκκληση για ειρήνευση στην Ουκρανία.

Παρά το πρόστιμο, βέβαια, ο πατέρας Ιοάν θα μπορούσε να συνεχίσει να λειτουργεί στο Καραμπάνοβο. Καμιά πενηνταριά άτομα, όμως, από την ευρύτερη περιοχή, συνυπέγραψαν αίτημα προς τον μητροπολίτη της Κοστρομά να αποκαταστήσει την τάξη στην επισκοπή του, και αυτό ο ιερέας το εισέπραξε «σαν μια δεύτερη κατάδοση», και αποφάσισε να αποχωρήσει. Μόλις δύο από τους 160 ιερείς της περιοχής, υπερηφανεύτηκε ο μητροπολίτης, υιοθέτησαν ανάλογες «αντιπατριωτικές» θέσεις. Οι υπόλοιποι, ας τα βρουν με τον Θεό τους.