Μεταξύ πολιτικού ρεαλισμού και κυνισμού

Περίπου έναν χρόνο πριν από τη λήξη της θητείας του τούρκου προέδρου και ενώ η Τουρκία έχει ήδη εισέλθει σε οιονεί προεκλογική περίοδο, δύο φωτογραφίες προκάλεσαν έντονες πολιτικές συζητήσεις για τον ρόλο ηθικής και πολιτικής.

Η πρώτη έδειχνε τον τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε θερμό εναγκαλισμό με τον διάδοχο του θρόνου της Σαουδικής Αραβίας και ισχυρό άνδρα της χώρας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Η επίσκεψη Ερντογάν στη Σαουδική Αραβία έλαβε χώρα λίγες μόνον εβδομάδες έπειτα από αντίστοιχη επίσκεψη στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από την εποχή που ο διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας και ο διάδοχος του θρόνου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων Μοχάμεντ μπιν Ζάγεντ παρουσιάζονταν από τον φιλοκυβερνητικό Τύπο ως θανάσιμοι εχθροί της Τουρκίας και υποκινητές της απόπειρας πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016. Η εμπλοκή της Τουρκίας στις υποθέσεις των αραβικών κρατών του Περσικού Κόλπου και η υποστήριξη στο Κατάρ στην αντιπαράθεσή του με τη Σαουδική Αραβία έφθασαν μέχρι την ίδρυση τουρκικής στρατιωτικής βάσεως στο μικρό εμιράτο του Κόλπου.

Η στροφή 180 μοιρών του τούρκου προέδρου στο θέμα των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία είχε ωστόσο επιπρόσθετο κόστος. Η απόφαση των τουρκικών δικαστικών Αρχών να παραπέμψουν την εκδίκαση της υποθέσεως Τζεμάλ Κασόγκι στις δικαστικές Αρχές της Σαουδικής Αραβίας δεν υπήρξε απλώς ένα ακόμη από τα δικαστικά σκάνδαλα που συντρίβουν το κύρος της τουρκικής Δικαιοσύνης. Ο τούρκος πρόεδρος είχε αναγάγει την εξιχνίαση της στυγερής δολοφονίας του σαουδάραβα δημοσιογράφου εντός του κτιρίου του προξενείου της Σαουδικής Αραβίας στην Κωνσταντινούπολη σε προσωπική του υπόθεση, ενώ ήταν σαφείς οι υπαινιγμοί εναντίον του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ως ηθικού αυτουργού του εγκλήματος. Η ελπίδα ότι η Σαουδική Αραβία θα προστεθεί στα κράτη που τείνουν χείρα βοηθείας στην τουρκική οικονομία επιτρέποντας στις κεντρικές τους τράπεζες να συνάψουν συμφωνίες swap με την τουρκική κεντρική τράπεζα για τη στήριξη της ισοτιμίας της τουρκικής λίρας αποδείχθηκε ισχυρότερη από κάθε ηθικό ενδοιασμό.

Η δεύτερη φωτογραφία απεικόνιζε τον δήμαρχο της Κωνσταντινουπόλεως Εκρέμ Ιμάμογλου στο περιθώριο περιοδείας του στον Πόντο, περιστοιχιζόμενο από ομάδα δημοσιογράφων, πολλοί εκ των οποίων είχαν συνεργαστεί κατά καιρούς με την κυβέρνηση Ερντογάν ή είχαν σημαίνουσα θέση στον φιλοκυβερνητικό Τύπο. Ενώ η περιοδεία αποσκοπούσε στην καλλιέργεια του ηγετικού προφίλ του δημάρχου της Κωνσταντινουπόλεως και την επίδειξη δυνάμεως σε μια περιοχή – προπύργιο του κυβερνώντος κόμματος αλλά και ιδιαίτερη πατρίδα του τούρκου προέδρου, η δημοσίευση της φωτογραφίας προκάλεσε σάλο στις τάξεις της αντιπολιτεύσεως. Η εμπλοκή ορισμένων από τους εικονιζόμενους δημοσιογράφους σε εκστρατείες φιλοκυβερνητικής παραπληροφορήσεως κατά την τελευταία εικοσαετία και η διαπλοκή άλλων με φιλοκυβερνητικά οικονομικά συμφέροντα δεν φάνηκε να πτοούν τον δήμαρχο της Κωνσταντινουπόλεως στην προσπάθειά του να παρουσιαστεί ως πολιτικός «ευρείας αποδοχής», ο οποίος «επιδιώκει συναινέσεις και όχι ρήξεις».

Πολλοί των υποστηρικτών του είδαν αυτήν την κίνηση ως άφεση αμαρτιών σε παράγοντες του δημόσιου βίου με σημαντικές ευθύνες για την εξουδετέρωση του θεσμικού ρόλου που ο τουρκικός Τύπος όφειλε να παίξει μετά τη στροφή της τουρκικής κυβερνήσεως προς τον αυταρχισμό. Ο αλαζονικός χαρακτήρας της απαντήσεως του Ιμάμογλου στη διατυπωθείσα κριτική επιδείνωσε τα πράγματα: ενίσχυσε μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες όσων βλέπουν στον Ιμάμογλου έναν νέο Ερντογάν όχι μόνον κατά τα πλεονεκτήματα αλλά και κατά τα μειονεκτήματα.

Τι συνδέει τις δύο φωτογραφίες. Και οι δύο θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως επίδειξη πολιτικού ρεαλισμού. Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα: η επιβίωση της τουρκικής οικονομίας και η διείσδυση στο φιλοκυβερνητικό στρατόπεδο φαντάζουν ως οι σημαντικότεροι στόχοι της πολιτικής στρατηγικής Ερντογάν και Ιμάμογλου. Ηθικοί ενδοιασμοί περνούν σε δεύτερη μοίρα: η εξιχνίαση της δολοφονίας Κασόγκι, η τιμωρία των υπευθύνων, αλλά και η ηθική δικαίωση των τούρκων δημοσιογράφων που υπέστησαν διώξεις υπερασπιζόμενοι τις αρχές του επαγγέλματός τους δεν αποτελούν προτεραιότητα. Η ανάδειξη του κυνισμού σε όρο επιτυχίας στο πολιτικό παιχνίδι απολαμβάνει διακομματική αποδοχή.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ