Η Δικαιοσύνη στην Τουρκία του Ερντογάν και ο Οσμάν Καβάλα

Η Τουρκία κατατάσσεται στη θέση 117 μεταξύ 135 χωρών στο θέμα της Δικαιοσύνης (World Justice Project) και βρίσκεται δίπλα στο Σουδάν και στο Ιράν. Η χειραγώγηση του δικαστικού σώματος είναι γνωστή. Αλλά η πρόσφατη καταδίκη σε δις ισόβια του επιχειρηματία και φιλάνθρωπου Οσμάν Καβάλα προκάλεσε μεγάλη αγανάκτηση και αντιδράσεις.

Πολλοί περίμεναν την απαλλαγή του από όλες τις κατηγορίες. Επί τέσσερα και πλέον χρόνια ο Καβάλα κρατήθηκε στη φυλακή και σε αυτό το διάστημα περίεργες παρατυπίες ακολούθησαν η μία την άλλη. Ο ύποπτος για πραξικόπημα κατά της κυβέρνησης και δήθεν οργανωτής των επεισοδίων Γκεζί του 2013 ποτέ δεν συνάντησε κάποιον ανακριτή ή εισαγγελέα για να απολογηθεί. Οταν απαλλάχθηκε από τις κατηγορίες από το τουρκικό δικαστήριο άλλαξε η σύνθεσή του και συνέχισε η δίκη. Οταν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) ζήτησε την αποφυλάκισή του εφόσον δεν υπήρχαν επιβαρυντικά στοιχεία, αποφυλακίστηκε αλλά την ίδια μέρα συνελήφθη ξανά για κατασκοπεία. Σε αυτό το διάστημα ο πρόεδρος Ερντογάν επανειλημμένα έκανε δηλώσεις κατά του Καβάλα επηρεάζοντας δικαστές. Τελικά απαλλάχθηκε από την κατηγορία της κατασκοπείας αλλά όχι από την «απόπειρα πραξικοπήματος», δηλαδή από την κατηγορία που είχε κριθεί άκυρη από το ΕΔΑΔ. Ετσι ο Καβάλα δικάστηκε για δεύτερη φορά για το ίδιο αδίκημα χωρίς να υπάρχουν νέα στοιχεία, παραβιάζοντας βασικές αρχές της Δικαιοσύνης. Και πριν να εκδικαστεί η υπόθεση στο Εφετείο, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι η απόφαση είναι σωστή και ότι «ο Καβάλα είναι ο Σόρος της Τουρκίας»! (Αρα δις ισόβια και για τον Σόρος!).

Το ερώτημα είναι γιατί ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προκαλεί την κοινή γνώμη μέσα στην Τουρκία αλλά και διεθνώς; Ο αυταρχισμός δεν συνεπάγεται απαραιτήτως κραυγαλέα προκλητικά λάθη που βλάπτουν πρωτίστως τον ισχυρό άνδρα. Γιατί εκθέτει τον εαυτό του; Μια εξήγηση μπορεί να είναι ότι δεν ελέγχει τα συναισθήματά του – σύμπλεγμα κατωτερότητας – και καταφέρεται κατά του ατόμου-σύμβολο, του Καβάλα, που θα ήθελε να είναι σαν αυτόν αλλά δεν μπορεί: πλούσιος χωρίς να έχει εμπλακεί σε ύποπτες υποθέσεις, με πολύ καλή μόρφωση, ευεργέτης χωρίς να επιζητεί οφίκια και σεβαστός από όλους.

Μια πιο πιθανή εξήγηση είναι ότι σκόπιμα παρανομεί για να δώσει το μήνυμα ότι είναι ο απόλυτα κυρίαρχος και ότι οι θεσμοί και οι «ξένες δυνάμεις» δεν μπορούν να τον εμποδίσουν.

Σε αυτήν την περίπτωση οι λεκτικές καταδίκες της Δύσης κατά της Τουρκίας λόγω των ελλείψεων στα θέματα Δικαιοσύνης όχι μόνο δεν πτοούν τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αλλά ενισχύουν το μήνυμα που θέλει να τονίσει, δηλαδή ότι η Δύση τον καταπολεμά επειδή αυτός υπερασπίζεται τα εθνικά δίκαια της χώρας. Οι οικονομικές κυρώσεις διαφέρουν, αυτές είναι πιο αποτελεσματικές.

Η χαλαρή αντιμετώπιση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από τη Δύση στη σημερινή συγκυρία μπορεί να είναι πολιτικά «κατανοητή» αλλά μακροπρόθεσμα θα έχει αρνητικές επιπτώσεις: Μια μερίδα της τουρκικής κοινής γνώμης ήδη πιστεύει ότι οι αρχές της Δύσης προβάλλονται και υποστηρίζονται μόνο προς όφελος των ιδίων.

Αλλά και η εμπιστοσύνη των πολιτών της Δύσης κλονίζεται όταν βλέπουν από τη μια την επιστράτευση κατά του αυταρχισμού – της Ρωσίας – αλλά όχι του σκανδάλου του Καβάλα. Μετά ορισμένοι έκπληκτοι αναρωτιούνται γιατί το δημοκρατικό μοντέλο διακυβέρνησης περνάει κρίση!

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας, πολιτικός μηχανικός και μεταφραστής.