«Ο κάθε κριτής κρίνει μέσα από το δικό του φίλτρο»

1) Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν όταν… τελείωσα την ανάγνωση του «Ask the Dust» (Ρώτα τη σκόνη) του Τζον Φάντε, πριν από τρεις μήνες.

2) Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής, θα επέλεγα… κάτι που θα ταίριαζε με τον ήρωα, το ύφος και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της αφήγησης. Αν ο ήρωας ήταν ένα alter ego μου, τότε σίγουρα θα επέλεγα τους Smiths. Εχουν υπάρξει στιγμές που ένιωσα να ταυτίζομαι απόλυτα με τους στίχους του Morrissey, σαν να περιέγραφε λεπτομερώς δικές μου σκέψεις, συναισθήματα και βιώματα.

3) Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής είναι ότι… κάποια στιγμή η όλη διαδικασία ολοκληρώνεται. Και τότε νιώθω άδειος και εξουθενωμένος, σαν να πήγα να δώσω εθελοντικά αίμα και κάποιος να με αποστράγγιξε. Η ιδέα ότι θα πρέπει να ανασυνταχτώ και σύντομα να ξεκινήσω το επόμενό μου «πόνημα» φαντάζει, στη δεδομένη φάση, βουνό, κάτι σαν το μαρτύριο του Σίσυφου που δεν τελειώνει ποτέ. Συν τοις άλλοις, τότε είναι που αρχίζουν να με ταλανίζουν και οι ανασφάλειές μου: «Αξιζε τελικά τον κόπο και τον χρόνο μου όλο αυτό;», «Θα ξαναγράψω κάτι ή θα στερέψω;», «Θα βρω παραγωγό, εκδότη;» και ούτω καθεξής… Και όταν τελικά, μετά κόπων και βασάνων, βρεθεί ο καλός εκείνος άνθρωπος που προτίθεται να χρηματοδοτήσει τη δουλειά μου, ξεκινάνε άλλα άγχη: «Θα αρέσει αυτό που έγραψα;», «Θα πάει καλά εισπρακτικά;» και τα λοιπά, και τα λοιπά… Γενικώς, το διάστημα που παραμένω κλεισμένος στο γραφείο μου και γράφω, νιώθω αυτάρκης και χαρούμενος, γεμάτος αυτοπεποίθηση και ενεργητικότητα. Το μόνο που χρειάζομαι είναι καφές, τσιγάρα, ηλεκτρικό ρεύμα και φαγητό. Τα προβλήματά μου, λοιπόν, ξεκινάνε όταν η διαδικασία της συγγραφής ολοκληρωθεί· όταν πρέπει πια να αφήσω την ασφάλεια του γραφείου μου και του γραπτού μου και να επιστρέψω στο χάος της πραγματικότητας.

4) Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν… «Ο άρχοντας των μυγών» του Γουίλιαμ Γκόντινγκ, «Ο Ασπροδόντης» του Τζακ Λόντον και το «Ζητείται ελπίς» του Αντώνη Σαμαράκη.

5) Η κριτική που αποδέχομαι αφορά… τα πάντα – ή σχεδόν τα πάντα – και βασικά δεν έχει καν να κάνει με το τι αποδέχομαι. Ο εκάστοτε «κριτής» κρίνει μέσα από το δικό του φίλτρο, μέσα από ένα πλέγμα που συντίθεται από τα γούστα, τις πεποιθήσεις και την ηθική του… Εχω κατά καιρούς δεχτεί κριτική για τα πιο απίθανα πράγματα: για τον τρόπο που ντύνομαι και για το πώς εκφράζομαι, για τις ώρες που κοιμάμαι και ξυπνάω, γι’ αυτά που γράφω… Δεν τίθεται λοιπόν θέμα αν αποδέχομαι την κριτική που υφίσταμαι ή όχι, αλλά κατά πόσο τη λαμβάνω υπόψη μου… Οταν ο άνθρωπος που με κρίνει είναι γνώστης και η προαίρεσή του καλή, τότε τον ακούω ευλαβικά και ύστερα κάθομαι και αναλογίζομαι τα όσα μου είπε. Σκοπός της κριτικής είναι να βελτιωθεί εκείνος που την υφίσταται, όχι να ισοπεδωθεί. Στη δεύτερη περίπτωση δεν έχουμε επί της ουσίας να κάνουμε με κριτική, αλλά με εμπάθεια, που αποσκοπεί στο να προσβάλει και να υπονομεύσει. Αποδεκτό και αυτό, δεν λέω, αλλά στην πραγματικότητα δεν αφορά τόσο τον κρινόμενο όσο τον κρίνοντα.

6) Η αυτοκριτική ξεκινάει από… την ώρα που ανοίγω τα μάτια μου, πριν καν πιω τον πρώτο καφέ της ημέρας. Μερικές φορές είναι γόνιμη, ενώ άλλες, σκέτος μαζοχισμός. Εχει και η αυτοκριτική τον τρόπο της, όπως και η κριτική. Δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι τα καταφέρνω σ’ αυτό· νομίζω ότι είμαι είτε υπερβολικά επιεικής είτε υπερβολικά αυστηρός με τον εαυτό μου, αλλά κι αυτό είναι αυτοκριτική πάνω στην αυτοκριτική μου…

7) Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι… η αρχή από «Το θείο τραγί» του Γιάννη Σκαρίμπα και όχι μόνο η αρχή· γενικώς, ασύλληπτο βιβλίο.

8) Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης», σκέφτομαι… όλους εκείνους τους σπουδαίους συγγραφείς της γενιάς του Μεσοπολέμου που είχαν βιώσει μια κατάσταση αντίστοιχη με τη σημερινή: τον Μπουκόφσκι, τον Τζον Φάντε, τον Κνουτ Χάμσουν, τον Τζον Στάινμπεκ, τον Σελίν, αλλά και τους δικούς μας Γιάννη Σκαρίμπα, Στράτη Μυριβήλη, Μ. Καραγάτση… Κάποιοι από αυτούς τους συγγραφείς συγκαταλέγονται ανάμεσα στους μεγάλους μου ήρωες και διαβάζοντάς τους ανακαλύπτω τη μεγάλη συνάφεια ανάμεσα σ’ εκείνα που βίωσαν και έγραψαν εκείνοι τότε και σε αυτά που βιώνουμε σήμερα εμείς. Αυτή η αντιστοιχία είναι κάτι που με γεμίζει αφενός με δύναμη και αφετέρου με κάτι σαν αίσθημα ευθύνης: από τη στιγμή που εκείνοι τα κατάφεραν τόσο καλά, υπό την έννοια ότι άφησαν πίσω τους εξαιρετικά βιβλία, θα πρέπει κι εμείς να βρούμε το κουράγιο ούτως ώστε να αρθούμε στο ύψος των περιστάσεων και να γράψουμε βιβλία εξίσου σημαντικά και επιδραστικά.

«Ο οφειλέτης» του Νίκου Μ. Δημητρόπουλου (Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα, 2016) πραγματεύεται την παράλογη έννοια του χρέους πέρα από το στενό οικονομικό της πλαίσιο, σε έναν άχρονο, εφιαλτικό χώρο, που κυριαρχεί και κάνει τα πρόσωπα να μοιάζουν φασματικά.

{1BSYG}Νίκος Μ.Δημητρόπουλος{1BSYG}{CR}{2BTIT}Ο οφειλέτης{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδ. ΚΨ{3BEKD}Μ