Το πανεπιστήμιο δεν είναι χώρος πολιτικών αντιπαραθέσεων

Η αλήθεια είναι ότι μπορεί κανείς να ανασύρει πολύ εύκολα στη μνήμη πολλές, και διαφορετικές, στιγμές βίας και τραμπουκισμών στα ελληνικά πανεπιστήμια. Την τελευταία δεκαετία μάλιστα, το ένα ακραίο περιστατικό βίας και σοβαρών επεισοδίων έρχεται να διαδεχτεί ταχύτατα το προηγούμενο. Πόσες δημόσιες συζητήσεις έχουν γίνει, πόση δημοσιογραφική μελάνη έχει ξοδευτεί και πόσα αιχμηρά άρθρα έχουν γραφεί; Καμία πρόοδος. Ή, χειρότερα, κάθε φορά τα επεισόδια γίνονται περισσότερο επικίνδυνα και προκλητικά.

Υπάρχει κάποιος που να αμφισβητεί ότι οι πανεπιστημιακοί χώροι είναι χώροι ασφάλειας και δημοκρατίας και το ακαδημαϊκό άσυλο υπάρχει για να υπηρετεί την ελεύθερη διακίνηση ιδεών, την κατοχύρωση των ακαδημαϊκών ελευθεριών, και το πανεπιστήμιο να διασφαλίζει τη γνώση, τη μάθηση και κατ’ επέκταση την εργασία; Δεν νομίζω. Ακόμη και οι όποιες παραφωνίες ενδυναμώνουν στους πολίτες την άρρηκτη σχέση ασφάλειας και δημοκρατίας.

Ο χώρος των πανεπιστημίων δυστυχώς δεν έπαψε ποτέ να λειτουργεί ως χώρος πολιτικών αντιπαραθέσεων. Αυτό είναι και η ρίζα του προβλήματος. Η βία στα πανεπιστήμια περνάει από γενιά σε γενιά ως κακιά κληρονομιά μιας παγιωμένης αντίληψης «αφού έτσι είναι», απόλυτα προσβλητικής για τα ελληνικά πανεπιστήμια και την ελληνική κοινωνία.

Η πολιτεία, παρά τις καλές προθέσεις, χρόνια τώρα αντιμετωπίζει το πρόβλημα μάλλον βερμπαλιστικά παρά τις κατά καιρούς μαξιμαλιστικές προσεγγίσεις. Μία από αυτές είναι πρόσφατη.

Σήμερα ο νόμος που ψηφίστηκε για την αντιμετώπιση των βανδαλισμών και της βίας στα πανεπιστήμια εδώ και ενάμιση περίπου χρόνο για την ίδρυση πανεπιστημιακής αστυνομίας δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί.

Πολλούς από μας δεν μας βρήκε σύμφωνους η μαξιμαλιστική προσέγγιση της πανεπιστημιακής αστυνομίας. Υπήρχαν άλλωστε πολλά άλλα επιτυχημένα μοντέλα αντιμετώπισης του φαινομένου σε όλο τον κόσμο. Και δεν μας βρήκε σύμφωνους επειδή στην ελληνική πραγματικότητα πάντα εφευρίσκονται τρόποι αναβολής τήρησης των νόμων, το πολιτικό κόστος παραμένει κυρίαρχο και οι κίνδυνοι προβοκατόρικων προκλήσεων, που βασίζονται στις δύο παραπάνω αιτίες, μεγιστοποιούνται όταν επιδεικνύεται ατολμία. Αλλωστε τα πανεπιστήμια αποτελούν δημόσιους χώρους. Ο νομοθέτης έχει φροντίσει γι’ αυτούς από ιδρύσεως κράτους. Αξιόποινες πράξεις που τελούνται σε δημόσιους χώρους αντιμετωπίζονται με αυτεπάγγελτη επέμβαση των Αρχών. Υπάρχουν παραδείγματα και για τους πανεπιστημιακούς χώρους όταν επιδείχτηκε η ανάλογη βούληση. Μάλλον δεν υπήρχε ανάγκη μιας τέτοιας επιλογής εφόσον υπήρχε η σθεναρή θέληση εφαρμογής υπαρχόντων νόμων. Επιπλέον, η προηγούμενη εμπειρία αλλεπάλληλης νομοθέτησης και μετέπειτα ακύρωσης ευρείας πλειοψηφίας νόμων για τα ΑΕΙ δεν άφηνε καμιά σιγουριά για την επιτυχία του εγχειρήματος.

Η εικόνα της γκρεμισμένης βιβλιοθήκης του ΑΠΘ, το περιστατικό παλαιότερα με τον πρύτανη του ΟΠΑ και τόσα άλλα, δεν είναι η εικόνα των ελληνικών πανεπιστημίων. Παρά την υποχρηματοδότηση και τις ελλείψεις αρκετά από τα ελληνικά πανεπιστήμια «σκοράρουν» ψηλά στα δύσκολα και απαιτητικά διεθνή rankings.

Δυστυχώς το ελληνικό πανεπιστήμιο συνεχίζει να παραμένει απροστάτευτο στο έλεος συμμοριών. Οταν ο πολιτικός κόσμος δει με ειλικρίνεια το πανεπιστήμιο ως εργαλείο ανάπτυξης και προόδου, και συγκλίνει σε έναν μακροχρόνιο σχεδιασμό για τη λειτουργία και ασφάλειά του, τότε θα πάψει να το χρησιμοποιεί ως χώρο πολιτικών αντιπαραθέσεων και αποκομιδής πολιτικών κερδών και θα έχει κάνει το αποτελεσματικότερο βήμα για την εξάλειψη της βίας στους χώρους του.

Η Εφη Μπάσδρα είναι καθηγήτρια Βιοχημείας-Εμβιομηχανικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρόεδρος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών