Η φωνή των ρώσων Ευρωπαίων

«Ο πόλεμος κατά της Ουκρανίας κατέστησε αδύνατη την άσκηση του δημοσιογραφικού επαγγέλματος στη Ρωσία. Εκείνοι που λέγονται δημοσιογράφοι και έχουν επίσημη πρόσβαση στο κοινό έχουν γίνει εκπρόσωποι της προπαγανδιστικής μηχανής. Οι άλλοι, στους οποίους ανήκω, αναγκάστηκαν να επιλέξουν ανάμεσα στο να εγκαταλείψουν το επάγγελμα συνεργαζόμενοι με μια ψευδολόγο προπαγάνδα που διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει πόλεμος στην Ουκρανία, παρά μόνο μια μάχη του ρωσικού στρατού κατά των “νεοναζί”, και το να εγκαταλείψουν τη χώρα. Επιλέξαμε τη δεύτερη εναλλακτική».  

Λίγοι ενδεχομένως το θυμούνται, αλλά οι πρώτοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές της ανεξάρτητης ρωσικής εφημερίδας «Νόβαγια Γκαζέτα» αγοράστηκαν, το 1993, με χρήματα του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ – το χρηματικό έπαθλο που είχε λάβει τρία χρόνια νωρίτερα από τη νορβηγική επιτροπή μαζί με το Νομπέλ Ειρήνης. Ο Γκορμπατσόφ διατήρησε μάλιστα ένα 10% των μετοχών της εφημερίδας. Τη συντριπτική πλειοψηφία τους όμως την κατείχαν από κοινού οι δημοσιογράφοι της, αυτοί που την έκαναν διάσημη για τις θαρραλέες της έρευνες γύρω από τη διαφθορά στη Ρωσία και τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τσετσενία.

«Το Κρεμλίνο έχει ένα φοβερό ταλέντο στο να σπαταλάει τα ταλέντα της χώρας του. Από την αρχή του πολέμου, η “Νόβαγια Γκαζέτα” διατήρησε τη συντακτική πολιτική της και συνέχισε να λέει την αλήθεια σε εκατομμύρια Ρώσους όσον αφορά την αιματηρή επίθεση του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία. Είμαι υπερήφανος που καταφέραμε να αντέξουμε τόσο πολύ, παρά τη λογοκρισία του πολέμου: η εφημερίδα συνέχισε να λειτουργεί για 32 ημέρες μετά το ξέσπασμά του».  

Εξι δημοσιογράφοι της «Νόβαγια Γκαζέτα» δολοφονήθηκαν λόγω του ερευνητικού τους έργου από το 2000 και εξής. Σε αυτούς αφιέρωσε το Νομπέλ Ειρήνης που παρέλαβε πέρυσι τον Δεκέμβριο ο αρχισυντάκτης της ανεξάρτητης ρωσικής εφημερίδας Ντμίτρι Μουράτοφ. Τους ανέφερε μάλιστα ονομαστικά: Ιγκόρ Ντομνίκοφ, Γιούρι Σεκοτσίχιν, Αννα Πολιτκόφσκαγια, Αναστασία Μπαμπούροβα, Στας Μαρκέλοφ και Νατάσα Εστεμίροβα. Αφιέρωσε όμως το βραβείο και στους συναδέλφους του «που είναι ζωντανοί, στην επαγγελματική κοινότητα που επιτελεί το επαγγελματικό της καθήκον». «Λάβαμε εντολή να απαγορεύσουμε τη χρήση των λέξεων “πόλεμος”, “κατοχή”, “εισβολή”. Ομως συνεχίζουμε να αποκαλούμε τον πόλεμο “πόλεμο”. Περιμένουμε τις συνέπειες», θα δήλωνε ο Μουράτοφ τρεις μήνες αργότερα, ενώ ξεκινούσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

«Στις 7 Απριλίου, ο Ντμίτρι Μουράτοφ δέχθηκε επίθεση μέσα σε ένα τρένο – ένας άνδρας τού πέταξε στο πρόσωπο κόκκινη μπογιά. Εντοπίσαμε τον υπεύθυνο, αλλά οι ρωσικές Αρχές αρνήθηκαν να διεξαγάγουν έρευνα. Την ίδια ημέρα, εμείς – μια ομάδα δημοσιογράφων της “Νόβαγια Γκαζέτα” – αποφασίσαμε να εγκαταλείψουμε τη σύνταξη της Μόσχας και ανακοινώσαμε το λανσάρισμα της “Νόβαγια Γκαζέτα. Ευρώπη”».

«Μουράτοφ, αυτό είναι για τα αγόρια μας», φώναξε ο δράστης ενώ πετούσε στο θύμα του κόκκινη μπογιά που περιείχε ασετόν, προκαλώντας του «φριχτό κάψιμο» στα μάτια. Η «Νόβαγια Γκαζέτα», ο τελευταίος φάρος της ελευθεροτυπίας στη Ρωσία, είχε ήδη αναστείλει τη λειτουργία της από τις 28 Μαρτίου, έχοντας λάβει δύο προειδοποιήσεις από τη διαβόητη Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Εποπτείας των Τηλεπικοινωνιών. Ο νόμος που είχε ψηφίσει αρχές Μαρτίου το ρωσικό κοινοβούλιο, προβλέποντας ποινή φυλάκισης έως 15 χρόνων για τη διασπορά «ψευδών ειδήσεων» σχετικά με τον ρωσικό στρατό, επέβαλε μια απόφαση «φριχτή και επώδυνη», τόσο για τους συντάκτες όσο και για τους αναγνώστες της εφημερίδας.

«Δεν θα ακολουθούμε πια τα ντικτάτα του Κρεμλίνου. Στα κείμενά μας, οι επικριτές του Κρεμλίνου δεν θα αναφέρονται με την επιβεβλημένη έκφραση “ξένοι πράκτορες” και θα ενεργούμε σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς νόμους για την ελευθερία της έκφρασης. Γνωρίζουμε πως εκατομμύρια Ρώσοι δεν θα αποδεχθούν ποτέ τον πόλεμο του Πούτιν και θέλουμε να είμαστε η φωνή αυτών των Ρώσων που μοιράζονται τις ευρωπαϊκές αξίες».  

«Novaya Gazeta. Europe», λοιπόν. Με προσωρινή, όπως ελπίζουν οι αυτοεξόριστοι δημοσιογράφοι της, έδρα τη Ρίγα της Λετονίας. Με τον δικό της ιστότοπο, το δικό της κανάλι στο Telegram (τη μόνη πλατφόρμα που δεν υπόκειται σε λογοκρισία στη Ρωσία), το δικό της κανάλι στο YouTube, τον δικό της λογαριασμό στο Twitter και το πρώτο της έντυπο φύλλο, πριν από τρεις ημέρες. Με άρθρα στα ρωσικά και τα αγγλικά, αλλά και τα γαλλικά και τα πολωνικά, αφού κείμενά της έχουν ήδη αναδημοσιευτεί σε εφημερίδες όπως η «Le Monde», η «Libération» και η «Gazeta Wyborcza». O Κίριλ Μαρτίνοφ, ο αρχισυντάκτης της «Νόβαγια Γκαζέτα. Ευρώπη», ζήτησε βοήθεια από όλο τον ευρωπαϊκό Τύπο. Παρόντες.

«Η Ευρώπη έγινε ξανά μια χωρισμένη ήπειρος, όπως ήταν πριν από το 1991. Στη θέση του παλιού σιδηρού παραπετάσματος, οι ρωσικές Αρχές ύψωσαν νέα τείχη: ενημερωτικά και πολιτισμικά, χαραγμένα μέσα στο αίμα στην ουκρανική επικράτεια. Αυτό που συμβαίνει σήμερα σηματοδοτεί την πραγματική διάλυση της ΕΣΣΔ – όσα έγιναν πριν από 30 χρόνια δεν ήταν παρά μία πρόβα. Είναι δυνατόν να έχουμε μια Ρωσία που δεν απειλεί τους γείτονές της, που ζει ειρηνικά μαζί τους, σεβόμενη όλες τις γλώσσες και τις κουλτούρες; Αν μπορούμε να ονειρευτούμε ένα τέτοιο μέλλον, στο μέλλον, πρέπει να πιάσουμε δουλειά από τώρα».