Μαθηματική, κωμική εξίσωση

Γραμμένη από τον βρετανό συγγραφέα Μάικλ Φρέιν (Michael Frayn, 1933), η κωμωδία με τον πρωτότυπο τίτλο «Noises off» έχει αποκτήσει την ελληνική της «ταυτότητα» χάρη στον Σταμάτη Φασουλή, την Ξένια Καλογεροπούλου και την Αννα Παναγιωτοπούλου, την οποία και παραχώρησαν στην παραγωγή του Παλλάς: είναι «Το σώσε», και πράγματι αυτό συμβαίνει κατά τη διάρκεια του έργου. Το πρώτο ανέβασμα, έναν χρόνο μετά την αγγλική και παγκόσμια πρεμιέρα του, έγινε το 1983 από τον Ανδρέα Βουτσινά στο θέατρο Μινώα. Ακολούθησε, το 1995, η παράσταση με την υπογραφή του Σταμάτη Φασουλή στο Αθήναιον. Εκτοτε έχουν μεσολαβήσει πολλά ανεβάσματα, χωρίς πάντα το αντίστοιχο (επιτυχημένο) αποτέλεσμα.

«Το σώσε» αποτελεί ένα ξεχωριστό δείγμα καθαρόαιμης φάρσας και μια εξαιρετική εκδοχή του θεάτρου εν θεάτρω. Το στόρι του είναι διπλό κι αν αποδοθεί σωστά, είναι και ξεκάθαρο: ένας δευτεροκλασάτος θίασος κάνει πρόβες για το ανέβασμα μιας κωμικής παράστασης. Οι σχέσεις ανάμεσα στα μέλη του θιάσου γίνονται η αιτία ώστε να πάνε όλα από το κακό στο χειρότερο. Το κοινό – εμείς δηλαδή – παρακολουθούμε τον θίασο σε τρεις φάσεις, οι οποίες είναι και οι τρεις σκηνές του έργου. Πρώτα, τη γενική δοκιμή όπου δίνονται τα πρώτα στοιχεία για τη φάρσα αλλά και οι πρώτες νύξεις των διαπροσωπικών σχέσεων. Μετά βλέπουμε την ίδια σκηνή κατά τη διάρκεια της περιοδείας τους αλλά από τα παρασκήνια: το ευφυέστατο εύρημα του Φρέιν απαιτεί να κυριαρχεί η σιωπή και οι χειρονομίες, μια που στη σκηνή «παίζεται» το έργο. Τέλος, επιστρέφουμε στην «κανονικότητα», με τον θίασο να παίζει ενώπιον κοινού τη σκηνή της (αρχικής) γενικής πρόβας: εκεί είναι που επιβεβαιώνεται το σώσε… Πέρα από τη μέτρια επίδοση των ηθοποιών του θιάσου, η παράσταση διαλύεται κυριολεκτικά τόσο απ’ τα προσωπικά τους όσο κι απ’ τα τεχνικά προβλήματα που, σχεδόν αυτονόητα, προκύπτουν.

Μέσα στην υπερβολή και τη μεγέθυνση, ο Μάικλ Φρέιν αποτυπώνει τη θεατρική πραγματικότητα από την πλευρά των ηθοποιών: από τα λάθη, τα σαρδάμ και τα μπερδέματα ως τις ζήλιες, τις αντιπαλότητες και τα προσωπικά απωθημένα, όλα όσα περιλαμβάνονται στο «Σώσε» είναι, πράγματι, αναγνωρίσιμα.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης που ανέλαβε τη μετάφραση και τη σκηνοθεσία, είχε να διαχειριστεί το δύσκολο, διπλό, εγχείρημα. «Το σώσε» είναι τόσο αριστοτεχνικά δομημένο που η βασική του απαίτηση είναι να το σεβαστείς, να το ακολουθήσεις και να το καλοκουρδίσεις. Η καλύτερη σκηνοθεσία είναι μια σχεδόν μαθηματική εξίσωση την οποία πρέπει να λύσεις. Μια δύσκολη ισορροπία που απαιτεί απ’ όλα – πόρτες, αντικείμενα, ήχους, μουσικές – κι απ’ όλους – θίασο και τεχνικούς – να εναρμονιστούν στο «χάος» που εσκεμμένα δημιουργείται. Και να παίξεις μέσα σ’ αυτό, χωρίς να του στερήσεις τίποτα. Κι αυτή η προσπάθεια, ενταγμένη και απολύτως εξαρτημένη από τον θίασο των ταλαντούχων και έμπειρων, πλέον, ηθοποιών, απέδωσε τους καρπούς της: ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης (με καρτουνίστικη διάθεση), η Σμαράγδα Καρύδη (με υπόγειο χιούμορ), ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος (έξοχος στον ρόλο του σκηνοθέτη της παράστασης μέσα στην παράσταση), η Στεφανία Γουλιώτη (αποκαλυπτική κωμική περσόνα), ο Γιώργος Χρυσοστόμου (συγκινητικός κλόουν) και η Λένα Παπαληγούρα (αέρινη, «αφελής» φιγούρα) αποτέλεσαν τον πυρήνα. Μαζί τους ο Γιώργος Ψυχογυιός και δύο νεότερης γενιάς ηθοποιοί, η Δάφνη Δαυίδ (λίγο εγκλωβισμένη στις ευκολίες της) και ο Γιώργος Ζυγούρης (ευχάριστη σκηνική έκπληξη).

Μήπως έγινε παρεξήγηση;
Εδώ υπάρχει μια παρεξήγηση νομίζω, μια παρεξήγηση που επιβεβαιώνει, για άλλη μια φορά, ότι στην Ελλάδα η τηλεόραση ή δαιμονοποιείται ή θεοποιείται. Αλλοτε είναι υπεύθυνη για όλα τα κακά και άλλοτε κρύβεται πίσω από όλα τα καλά. Στην προκειμένη περίπτωση δεν αναφέρομαι στη μικρή οθόνη γενικώς, αλλά στο κομμάτι εκείνο της μυθοπλασίας, των καθημερινών ή εβδομαδιαίων τηλεοπτικών σειρών δηλαδή, που προκαλούν λιγότερο ή περισσότερο το ενδιαφέρον του κοινού. Και η τελευταία διετία-τριετία ήρθε να αποδείξει ότι αυτό το ενδιαφέρον είναι πάντα εκεί, αρκεί το προϊόν να είναι καλό και φροντισμένο.
Γιατί τα λέω αυτά; Γιατί πολλή κουβέντα γίνεται για τους λεγόμενους και φερόμενους «τηλεοπτικούς» θιάσους που κατεβαίνουν στην Επίδαυρο αυτό το καλοκαίρι, σαν να κάνουν κάτι πολύ κακό, σαν να συμμετέχουν σε μια καλοστημένη ίντριγκα. Ποιοι είναι οι τηλεοπτικοί θίασοι; Χρήστος Λούλης, Γιώργος Γάλλος και Ρένη Πιττακή; Ελλη Τρίγγου, Βασίλης Μπισμπίκης (μαζί στη φωτογραφία), Ιεροκλής Μιχαηλίδης, Γιώργος Παπαγεωργίου, Δανάη Μιχαλάκη; Γιώργος Χρυσοστόμου, Ιωάννα Παππά, Ακης Σακελλλαρίου, Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Χρίστινα Χειλά-Φαμέλη; Δημήτρης Ημελλος, Γιάννης Νταλιάνης, Στάθης Σταμουλακάτος, Εύη Σαουλίδου, Δέσποινα Κούρτη;
Οι περισσότεροι από τους προαναφερθέντες ηθοποιούς καταθέτουν χρόνια στο σανίδι το ταλέντο και τη δουλειά τους. Το γεγονός ότι η μεγάλη πλειονότητα του κοινού τους ανακάλυψε πρόσφατα, μόνο «κάλλιο αργά παρά ποτέ» μπορεί να σημαίνει. Μήπως γιατί ανάμεσά τους βρίσκονται και κάποιοι νεότεροι ηθοποιοί, που έγιναν γνωστοί μέσα από μια επιτυχημένη (και αξιόλογη) σειρά της τηλεόρασης; Αυτό είναι που σηκώνει το «ανάθεμα»; Πάντα κάπως έτσι ανανεώεται η τέχνη του θεάτρου – από τη μεγάλη οθόνη παλαιότερα και από τη μικρή πιο πρόσφατα, προς το σανίδι και τούμπαλιν. Μια είναι η δεξαμενή…
Αλλά η ίδια «μομφή» πέφτει πάνω και σε θιάσους που περιοδεύουν εκτός Φεστιβάλ, όπως η Μαρία Κίτσου με τον Δημήτρη Γκοτσόπουλο ή η Μαρία Πρωτόπαππα με τον Τάσο Νούσια. Ποιο είναι το «αδίκημα» και πού οφείλεται αυτή η παρεξήγηση;
Πέραν απ’ το αυτονόητο, ότι το θέατρο το επιλέγεις, κι αν δεν θες, ουδείς σε υποχρεώνει να δεις μια παράσταση, υπάρχει και κάτι ακόμα – εξίσου σημαντικό: Αν όλοι αυτοί οι «δημοφιλείς» ηθοποιοί προσελκύσουν ένα κομμάτι του κοινού που δεν συνηθίζει να βλέπει αρχαίο δράμα, τότε είμαστε όλοι κερδισμένοι.