Η ημέρα του στρατάρχη Γκεόργκι Ζούκοφ

Στις 8 Μαΐου 1945 οι Σοβιετικοί μπήκαν, πρώτοι μεταξύ των συμμάχων, στο Βερολίνο. Την επομένη, στις 9, ανάγκασαν τη Γερμανία σε άνευ όρων παράδοση. Ο Χίτλερ είχε μόλις αυτοκτονήσει. Ηταν η ημέρα της νίκης του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου, που ο Πούτιν χρησιμοποίησε χθες για να «δικαιολογήσει» την εισβολή στην Ουκρανία, να ενώσει τους Ρώσους σε αυτήν, αλλά και να τρομοκρατήσει, εκ νέου, τη Δύση. Ομως, η 9η Μαΐου είναι, περισσότερο από οποιουδήποτε άλλου, η ημέρα του στρατάρχη Γκεόργκι Ζούκοφ: του ανθρώπου που πάτησε πρώτος στα ερείπια του Βερολίνου. Και που έκτοτε θεάθηκε συχνά στον εξώστη της Κόκκινης Πλατείας σε τέτοιες παρελάσεις. Κάπου εκεί βρίσκεται και το μεγάλο έφιππο άγαλμά του. Αλλά και που λίγες ημέρες πριν από την ομιλία του Πούτιν κάποιοι που φέρονται ως ουκρανοί ακροδεξιοί ξήλωναν στο Χάρκοβο, όχι τυχαία, την προτομή του.

Ο Ζούκοφ υπήρξε αναμφίβολα ένας από τους πιο σπουδαίους ήρωες του Πολέμου. Πριν από το Βερολίνο είχε εκτελέσει, ανάμεσα σε πολλές άλλες, και μία από τις ηρωικότερες επιχειρήσεις του Πολέμου: είχε σπάσει τη φοβερή πολιορκία του Λένινγκραντ. Κι όμως, ο Ζούκοφ είχε ξεκινήσει τον πόλεμο υπό σταλινική δυσμένεια. Και αιτία ήταν το Κίεβο: πίστευε ότι οι Σοβιετικοί δεν μπορούσαν να το κρατήσουν και ότι ήταν λάθος να δεσμεύουν εκεί δυνάμεις. Είχε δίκιο. Ηταν επίσης εκείνος που έσωσε τη Μόσχα από την επίθεση των Γερμανών, εκείνος που άλλαξε την πορεία του Στάλινγκραντ και που άνοιξε τελικά τον δρόμο της σοβιετικής αντεπίθεσης που οδήγησε στη γερμανική ήττα στο Ανατολικό Μέτωπο.

Για όλα αυτά, ο Ζούκοφ έλαβε τον τίτλο του στρατάρχη μεσούντος του Πολέμου. Εχαιρε της μεγάλης εκτίμησης του Αϊζενχάουερ, κάτι που ενοχλούσε αφόρητα τον Στάλιν, ίσως ακόμα και του ιδιοφυούς σκληρού αμερικανού στρατηγού Πάτον, παρά το γεγονός ότι πίεζε να του επιτραπεί να στραφεί προς το Βερολίνο για να «συναντήσει» τον Ζούκοφ. Ο Πάτον ήθελε να χτυπήσει αμέσως τον Κόκκινο Στρατό που, ακόμα τότε, δεν διέθετε ατομικά όπλα. Κάτι που φυσικά ο Αϊζενχάουερ δεν επέτρεψε για να μην ξεκινήσει νέος παγκόσμιος πόλεμος πριν καν τελειώσει ο προηγούμενος. Αραγε, ποιος έβλεπε πιο μακριά; Η είσοδος των Σοβιετικών του Ζούκοφ στο Βερολίνο είχε όμως και πολύ μελανές σελίδες: χιλιάδες ήταν οι βιασμοί γυναικών από ρώσους στρατιώτες, που επιδόθηκαν σε φοβερή και ανεξέλεγκτη βία.

Μεγάλη δημοφιλία. Η επιστροφή του Ζούκοφ στη Σοβιετική Ενωση τον ανέδειξε ως τον μεγαλύτερο ήρωα του Πολέμου με τεράστια δημοφιλία, η οποία του στοίχισε. Ομως το Κρεμλίνο δεν μπορούσε να τον «εξαφανίσει» εντελώς από τον χάρτη. Το μέγεθος ήταν πια τεράστιο. Οταν πέθανε ο Στάλιν, ο Ζούκοφ επανήλθε στο επίκεντρο: το 1955 έγινε υπουργός Αμυνας, αφού πρώτα είχε βοηθήσει τον μεταρρυθμιστή Νικήτα Χρουστσόφ όχι μόνον στην προετοιμασία της κατεδάφισης του σταλινικού μηχανισμού, αλλά και στην εκκαθάριση κάποιων εξ αυτών που το γκρέμισαν μαζί του.

Το 1956 ήταν μία χρονιά με νέες προκλήσεις για το Κρεμλίνο. Τον Φεβρουάριο επισημοποιήθηκε το τέλος του σταλινισμού στο 20ο Συνέδριο. Ομως, αυτό μετέδωσε ένα «λάθος μήνυμα» σε σειρά από χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Στα κράτη δορυφόρους της ΕΣΣΔ κάποιοι έσπευσαν να «παρερμηνεύσουν» το νόημα της «φιλελευθεροποίησης» της Μόσχας. Και να θεωρήσουν ότι ήρθε η ώρα και για περισσότερη δική τους ελευθερία, με την Επανάσταση να ξεσπά το φθινόπωρο στην Ουγγαρία. Ο Ζούκοφ ήταν ανάμεσα σε εκείνους που αρχικά διαφώνησαν να πνιγεί στο αίμα. Αλλαξε στάση όταν η νέα κυβέρνηση της Ουγγαρίας δήλωσε ότι θα φύγει από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Ηταν σαφές ότι σταδιακά θα προσέγγιζε το ΝΑΤΟ: «αναλογία» δομικά εντυπωσιακή με την τωρινή ρωσική επίθεση στην Ουκρανία που, ερήμην της Ρωσίας, θεώρησε ότι είχε «δικαίωμα» αυτοπροσδιορισμού της θέσης της στον κόσμο. Ναι. Η ιστορία επαναλαμβάνεται.

Εξέγερση. Πριν από την εισβολή, ο μετέπειτα γενικός γραμματέας του ΚΚΣΕ Γιούρι Αντρόποφ, που είχε διατελέσει πρεσβευτής της Μόσχας στη Βουδαπέστη, διαβεβαίωνε ψευδώς (ξανά…) τους Ούγγρους ότι δεν υπήρχε τέτοιο ενδεχόμενο. Ομως, πιθανή επιτυχία της εξέγερσης γεννούσε έναν ακόμα κίνδυνο για τη Μόσχα: ίσως και άλλες χώρες να έπαιρναν τον ίδιο δρόμο. Ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν στο απόγειό του. Και κάτι τέτοιο θα ανέτρεπε ριζικά όλες τις ισορροπίες τη στιγμή που η ΕΣΣΔ είχε ήδη καταφέρει να επιβάλλει την παρουσία της ως υπερδύναμη. Τώρα πια, με ατομικά όπλα.

Ο Ζούκοφ είχε τη γενική εποπτεία της επιχείρησης. Τα σοβιετικά άρματα περικύκλωσαν τη Βουδαπέστη. Και κατέπνιξαν γρήγορα την εξέγερση, αφήνοντας πίσω τους μερικές χιλιάδες νεκρούς Ούγγρους. Η διατήρηση της Ρωσοσοβιετικής Αυτοκρατορίας ήταν για τον Ζούκοφ, όπως και για όλους τους ηγέτες της χώρας, όπως σήμερα, πρωταρχικής σημασίας. Ακόμα και αν αυτό σήμαινε το αιματοκύλισμα ενός λαού μάλλον φίλιου, στο οποίο αρχικά ήταν απρόθυμος να προχωρήσει. Λίγο αργότερα, όταν η εξουσία του Χρουστσόφ κινδύνεψε πλέον εσωτερικά από οργανωμένους οπαδούς του Στάλιν που ήθελαν να επαναφέρουν το παλιό καθεστώς, ο Ζούκοφ ήταν εκείνος που έγειρε την πλάστιγγα στην αποτυχία τους ελέγχοντας το στρατό σε μία πολύ κρίσιμη για την ηγεσία του Κρεμλίνου στιγμή. Παρ’ όλα αυτά, ο κόσμος πάντα τον θυμάται κυρίως για τα τεράστια επιτεύγματά του στον «Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο». Οχι όμως πια στην Ουκρανία. Εκεί, θυμούνται πια πρωτίστως τον «άλλο» Ζούκοφ, της Βουδαπέστης.