«Ο Πρωτέας της ελληνικής ζωγραφικής»

Κοσμοπολίτης και πολύγλωσσος, ζωγράφος και μουσικός, προσέλκυε σαν μαγνήτης την αγάπη και την αναγνώριση, ταυτόχρονα με τη μήνιν και τις δικαστικές διαμάχες. Πουλούσε τα έργα του σε υπερδιπλάσιες τιμές συγκριτικά με τους συναδέλφους του και διορίστηκε με πολιτική παρέμβαση της δημοκρατικής παράταξης στη Σχολή Καλών Τεχνών όταν έχασε στην εκλογική διαδικασία την έδρα από τον Νικόλαο Λύτρα (γιο του Νικηφόρου) επειδή υπήρξε ο πρώτος που κατάφερε να έρθει σε ρήξη, στην αρχή του 20ού αιώνα, με το καλλιτεχνικό κατεστημένο του Μονάχου. Αποθεώθηκε στα χρόνια που το κόμμα των Φιλελευθέρων βρισκόταν στην εξουσία και εκπροσώπησε την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας επί δικτατορίας Μεταξά, ενώ τα τελευταία χρόνια της ζωής του απειλούσε να αυτοπυρποληθεί για να μην απαλλοτριώσουν το σπίτι του, απέναντι από το Ωδείο Ηρώδου Αττικού.

Ο λόγος για τον Κωνσταντίνο Παρθένη, έναν από τους σημαντικότερους έλληνες ζωγράφους και τον πρώτο με τον οποίο θα σηκωθεί η αυλαία των ελληνικών περιοδικών εκθέσεων της Εθνικής Πινακοθήκης, στη νέα, μετά την επέκταση και ανακαίνισή της, εποχή. Με αφορμή την πολυαναμενόμενη αυτή έκθεση, που θα συμπεριλάβει περί τα 150 έργα από την πλούσια σε έργα Παρθένη (λόγω της δωρεάς της κόρης του Σοφίας και της κληροδοσίας αντί φόρου κληρονομιάς του γιου του Νίκου) συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης, δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές εντός και εκτός συνόρων, συναντήσαμε τη διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, στο νέο της γραφείο. Και της ζητήσαμε να μας δώσει μια πρώτη εικόνα της φιλόδοξης αυτής παρουσίασης, η οποία συμπίπτει με την ολοκλήρωση της έκτης θητείας της στο μουσείο. «Κάθε χρόνο, όπως είχα ανακοινώσει εδώ και πολύ καιρό, η Πινακοθήκη θα φιλοξενεί μια μεγάλη έκθεση από το εξωτερικό – ξεκινήσαμε με το αφιέρωμα στο Λούβρο – και μία που θα είναι αφιερωμένη στην ελληνική τέχνη. Οφείλαμε μια μεγάλη έκθεση στον κατά τεκμήριο πιο διακεκριμένο έλληνα ζωγράφο, ο οποίος ήταν ταυτοχρόνως και ευρωπαίος. Θα είναι μια σπουδαία παρουσίαση που προετοιμάζεται εδώ και τέσσερα χρόνια, με έργα που έχουν χρόνια να εκτεθούν, ορισμένα ενδεχομένως να μην έχουν εκτεθεί και ποτέ, αλλά και πολλά προσχέδια που θα παρουσιαστούν δίπλα στα ολοκληρωμένα έργα, ώστε ο θεατής να μπορεί να παρακολουθήσει την εξέλιξη της δημιουργικής διαδικασίας και να καταλάβει τον τρόπο που δούλευε ο καλλιτέχνης. Την επιμέλεια θα έχει η ιστορικός τέχνης Ζίνα Καλούδη» λέει στα «Πρόσωπα» η κυρία Λαμπράκη-Πλάκα.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που ξεχωρίζει στο έργο του Κωνσταντίνου Παρθένη; «Θα τον χαρακτήριζα Πρωτέα της ζωγραφικής. Συνεχώς αλλάζει διατηρώντας αναλλοίωτο το DNA του ύφους του. Είναι ένας ζωγράφος που είναι σχεδόν συνομήλικος με τον Πικάσο. Στα έργα του χωνεύονται η αρχαιότητα, το Βυζάντιο, ο Γκρέκο, η Αναγέννηση, ο κυβισμός και προκύπτει η δική του ταυτότητα. Εχει το βλέμμα ενός Ελληνα της διασποράς και γι’ αυτό τον συνδέω, στο κείμενό μου που θα συνοδεύει τον κατάλογο, με τον Καβάφη. Οι ιθαγενείς καλλιτέχνες, ξέρετε, έχουν μια πικραπαγαπητική σχέση με την παράδοσή μας. Μια σχέση αγάπης και αμφισβήτησης. Οι εκπρόσωποι της Γενιάς του ’30 με τους οποίους συμπορεύθηκε, αν και μεγαλύτερος, προτίμησαν να συνδιαλλαγούν με τα πορτρέτα φαγιούμ, το Βυζάντιο, τον Θεόφιλο, τον Καραγκιόζη. Ελάχιστοι, όπως ο Μόραλης, ο Εγγονόπουλος και λιγότερο ο Γκίκας, συνομίλησαν με την αρχαιότητα, ενώ ο Παρθένης το έκανε από πολύ νωρίς. Από την εποχή της “Πλαγιάς” (1908) όπου απεικονίζει έναν ιππέα της ζωφόρου του Παρθενώνα σε μια πλαγιά. Στο έργο του “Ευαγγελισμός” (1910-1911) ταυτίζει τον αρχάγγελο Γαβριήλ με τον Ορφέα, ενώ ένα από τα πιο εμβληματικά του έργα, η “Αποθέωση του Αθανασίου Διάκου”, αποτελεί μια σύνοψη της ιστορίας της Τέχνης, των ιδεών και των θρησκειών» απαντά, ενώ μας δείχνει λεπτομέρειες σε φωτογραφίες έργων του Παρθένη. “Βλέπετε εδώ;” στέκεται στην “Αποθέωση του Αθανασίου Διάκου”. «Εχει αφήσει πίσω του την πλούσια χρωματική παλέτα και επηρεασμένος από τον Κόντογλου δουλεύει με την γκάμα των Βυζαντινών. Παρατηρήστε τον μουσαμά. Ζωγραφίζει στην πίσω όψη του, επειδή είναι πιο αδρός και του επιτρέπει να συμμετέχει στο έργο, τον αντιμετωπίζει ως χρώμα», συνεχίζει για τον ζωγράφο που μπορούσε με την ίδια άνεση να εικονογραφεί ναούς και να δημιουργεί εμβληματικές συμβολικές συνθέσεις.

«ΕΝ ΜΕΡΕΙ ΑΔΙΚΑΙΩΤΟΣ». Παρά ταύτα όμως και παρά τις διακρίσεις και τα βραβεία, έμεινε εν μέρει αδικαίωτος, καθώς «ήταν δύσκολο να επιβληθεί στο διεθνές στερέωμα και να επιβιώσει στη διάρκεια της Ιστορίας», προσθέτει η διευθύντρια της Πινακοθήκης στη συζήτηση με αφορμή την έκθεση-αναδρομή στο έργο ενός από τους ακριβούς στις δημοπρασίες αλλά και πλέον πλαστογραφημένους ζωγράφους. Γεγονός που η κυρία Λαμπράκη αποδίδει στις υψηλές τιμές που πωλούνται τα έργα, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι πλαστογράφοι πιστεύουν, όπως λέει, πως μπορούν εύκολα να αντιγράψουν τα έργα του και ακόμα πιο εύκολα να ξεγελάσουν τους υποψήφιους αγοραστές.

«Ο Παρθένης είναι ένα γέννημα της καταγωγής αλλά και της εποχής του. Μιλούσε πέντε ξένες γλώσσες, γνώριζε μουσική, ντυνόταν κομψά, είχε ένα εργαστήριο με ωραία έπιπλα. Ηξερε ότι ήταν ξεχωριστός και καλλιεργούσε την υπεροχή του. Αποκαλούσε τον σκύλο του Ρούμπενς.  Παρακολουθούσε όλα τα ρεύματα και τα αφομοίωνε με απίστευτη άνεση. Πρόκειται για έναν ζωγράφο-φαινόμενο. Τη συνολική εικόνα αυτού του καλλιτέχνη που παρέμεινε βαθιά Ελληνας συνομιλώντας αδιάκοπα με τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε στο κοινό» καταλήγει η Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα.

info

H έκθεση «Παρθένης, η ιδανική Ελλάδα της ζωγραφικής του» {CR}στην Εθνική Πινακοθήκη από {CR}τις 8 Ιουνίου έως τις 28 Νοεμβρίου