Ευρωπαϊκή ηγεσία από τις κάλπες: {LF}συμμετοχή, διαφάνεια, λογοδοσία

Το «δίπολο» της πρωτοφανούς πανδημικής και φρικτής ουκρανικής κρίσης που πλήττει την Ευρώπη και τον κόσμο τους τελευταίους 30 μήνες έχει οδηγήσει σε μια νέα πραγματικότητα, σε έναν νέο κόσμο με επιπτώσεις και προεκτάσεις τις οποίες ουδείς μπορούσε να φανταστεί.

Εν μέσω της θύελλας, οι συνέπειες υπήρξαν ορατές και αισθητές αλλά σηματοδοτούν και πρώτης τάξεως μεγάλες ευκαιρίες για τον επόμενο πολιτικό κύκλο της Ευρώπης που δεν μπορούν και δεν πρέπει να πάνε χαμένες.

Ειδικά, στην περίπτωση της Ελλάδας, σε αυτή την πολυεπίπεδη κρίση ήρθαν να προστεθούν ιδιαιτέρως επιβαρυντικά γεγονότα όπως η εργαλειοποίηση του Μεταναστευτικού, αλλά και η παρατεινόμενη κρίση στο Αιγαίο. Αρνητικές εξελίξεις που είχαν ως αποτέλεσμα την περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης αλλά και την ανάγκη αντιμετώπισής της άμεσα και αποτελεσματικά.

Απέναντι σε αυτό το σκοτεινό μέτωπο συνεχιζόμενων και διαδοχικών πολυκρίσεων η Ευρώπη και η Ελλάδα αντέδρασαν με ισχυρά αντανακλαστικά, έδωσαν ιστορικές μάχες, πέτυχαν πειστικές ευρωπαϊκές απαντήσεις. Ευρωπαϊκές λύσεις που ορισμένοι λησμονούν ή συνειδητά επιχειρούν να υποβαθμίσουν.

Η Ευρώπη και η Ελλάδα ήταν αυτές που σχεδίασαν και υλοποίησαν το μεγαλύτερο πρόγραμμα εμβολιασμών στην ιστορία της ανθρωπότητας με πάνω από 5 δισεκατομμύρια δόσεις ασφαλών εμβολίων για όλους τους Ευρωπαίους.

Στην Ευρώπη και την Ελλάδα ήταν που πήραμε τη ζωή μας πίσω, υιοθετώντας σε χρόνο – ρεκόρ το πιστοποιητικό κινητικότητας και εκδίδοντας πάνω από ένα δισεκατομμύριο έγγραφα, μοντέλο που ακολούθησαν 60 χώρες σε όλο τον κόσμο.

Η Ευρώπη και η Ελλάδα ήταν αυτές που πέτυχαν το υπερόπλο του Ταμείου Ανάκαμψης που – για πρώτη φορά στα 40 χρόνια της ένταξης – διπλασίασε τους κοινοτικούς πόρους για τη χώρα μας ουσιαστικά προσθέτοντας ένα νέο, επιπρόσθετο ΕΣΠΑ στην αναπτυξιακή μας φαρέτρα.

Στην Ευρώπη και την Ελλάδα – και ειδικά στον Εβρο – ήταν που βρέθηκε – για πρώτη φορά στην ιστορία των ευρωπαϊκών θεσμών – σύσσωμη η ηγεσία της ΕΕ, υψώνοντας ευρωπαϊκή ασπίδα προστασίας απέναντι στη μεθοδευμένη υβριδική απειλή.

Χάρη στην Ευρώπη και την Ελλάδα επιτεύχθηκε, μετά το δύσκολο καλοκαίρι του 2020, το πειστικό πλαίσιο κυρώσεων και κινήτρων, με τα κατάλληλα και αποφασιστικά μηνύματα προς την Αγκυρα.

Πρόκειται για αδιαμφισβήτητες ευρωπαϊκές και ελληνικές επιτυχίες που εκτός από τα πολύτιμα διδάγματα που αντλούνται μάς οδηγούν στην ανάληψη νέων ευθυνών στον τρόπο που λειτουργεί και αποφασίζει η ΕΕ.

Οι ευρωπαίοι πολίτες απαιτούν – και δικαίως – πολλά από την Ευρώπη. Αυτό καταγράφηκε στις ευρωεκλογές του Μαΐου του 2019 με το υψηλότερο ποσοστό συμμετοχής τα τελευταία 20 χρόνια αλλά και πιο πρόσφατα στη Διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης με την ισχυρή πανευρωπαϊκή – κυρίως από τους νέους και τις νέες – έκκληση για ταχεία δράση της ΕΕ, μεταξύ άλλων, στην οικονομική ανάκαμψη, στην κοινωνική Συνοχή, στην κλιματική αλλαγή, στην προστασία της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, στην πολιτική Μετανάστευσης και Ασύλου.

Με αφορμή αλλά συγχρόνως και όχημα τα όσα περάσαμε τα τελευταία 2½ χρόνια, το τρίπτυχο «συμμετοχή, διαφάνεια, λογοδοσία» αποτελεί μονόδρομο για την επόμενη ημέρα.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από αλλαγές και ριζικές ανατροπές στον τρόπο ανάδειξης της ευρωπαϊκής ηγεσίας.

Οι καιροί όπου ο «λευκός καπνός» για να καταλήξουμε στους προέδρους των θεσμικών οργάνων της ΕΕ ήταν το προϊόν ατέρμονων παρασκηνιακών παζαριών με αποκλειστικό γνώμονα τον αδιαφανή κανόνα του «πάρε-δώσε» – εις βάρος των μηνυμάτων της ευρωκάλπης – έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί.

Με ενότητα, δράση και τολμηρές αποφάσεις η ΕΕ πρέπει να βγει από τις Βρυξέλλες και να στραφεί εκεί όπου παρουσιάζονται τα προβλήματα, εκεί όπου οι πολίτες ρωτούν επιτακτικά «Τι κάνει η Ευρώπη για μένα;».

Οι πανευρωπαϊκές υπερεθνικές λίστες αλλά και η επαναφορά της μεθόδου των spitzenkandidat που συνδέει τον πρόεδρο της Κομισιόν με το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, οι οποίες ψηφίστηκαν αυτή την εβδομάδα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αποτελούν μεγάλες δημοκρατικές τομές που θα μπορούσαν να δώσουν νέα αποφασιστική ώθηση στην ευρωπαϊκή δημοκρατία με παράλληλη νομιμοποίηση της επόμενης ευρωπαϊκής ηγεσίας.

Ευρωπαϊκή ηγεσία από τις κάλπες, όχι από κλειστές αίθουσες. Οι πολίτες το απαιτούν και οι ιστορικές προκλήσεις που έχουμε να αντιμετωπίσουμε το επιβάλλουν.

Μια τέτοια απόφαση θα συμβάλει στην οικοδόμηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας, στην ενίσχυση της συμμετοχής και της εμπιστοσύνης των πολιτών, στην περαιτέρω ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης αλλά και στην απαιτούμενη από τις νέες συνθήκες μεταρρύθμιση της ΕΕ.

Στα θετικά και το γεγονός ότι οι ευρωεκλογές θα καταστούν επιτέλους πεδίο διαλόγου και αποφάσεων για αμιγώς ευρωπαϊκά ζητήματα και όχι πια μια ακόμη ευκαιρία για αντιπαραθέσεις αποκλειστικά για θέματα εθνικού ενδιαφέροντος.

Προϋπόθεση είναι βεβαίως ο πλήρης σεβασμός των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας με γεωγραφική και πολιτική κατανομή και ισορροπία. Θα πρέπει να διασφαλιστεί δηλαδή ότι τα μικρότερα και μεσαία κράτη – μέλη δεν θα βρεθούν σε μειονεκτική ανταγωνιστική θέση σε σχέση με τα μεγαλύτερα. Κάτι που μπορεί να επιτευχθεί μέσα από τη δεσμευτική και ισότιμη γεωγραφική εκπροσώπηση στους εκλογικούς καταλόγους και τις υποψηφιότητες.

Οι πολυκρίσεις μάς δίδαξαν πολλά, απαντήσαμε ως Ευρώπη και Ελλάδα με επιτυχία, αλλά τα διακυβεύματα για την επόμενη ημέρα είναι ακόμη περισσότερα και πολυπλοκότερα.

Οι εποχές επιτάσσουν θαρραλέες αποφάσεις και η δημοκρατική νομιμοποίηση της επόμενης ευρωπαϊκής εξουσίας ίσως είναι η πιο καθοριστική από αυτές τις γενναίες επιλογές που έχουμε μπροστά μας.

Ο Μαργαρίτης Σχοινάς είναι αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής