Η αποτίμηση του παρελθόντος και οι εκδοχές για το μέλλον

Είναι ακόμα νωρίς για να αποτιμήσουμε το αποτέλεσμα των εκλογών του 2012. Χωρίς αμφιβολία σηματοδότησαν το τέλος του δικομματισμού όπως τον είχαμε γνωρίσει για 30 και πλέον χρόνια. Ο μεγάλος χαμένος ήταν το ΠΑΣΟΚ που έπαψε να είναι  κυρίαρχη δύναμη στον χώρο της Κεντροαριστεράς. Μικρότερη ήταν η υποχώρηση της Νέας Δημοκρατίας η οποία ωστόσο είδε να μπαίνουν στη Βουλή δύο κόμματα στα δεξιά της. Τους αλλοπρόσαλλους ΑΝΕΛ και τη ναζιστική Χρυσή Αυγή. Οσο για την Αριστερά παρακολουθήσαμε την αποκαθήλωση της παραδοσιακής δύναμης που εκπροσωπούσε το ΚΚΕ και την ανάδειξη του ΣΥΡΙΖΑ. Ενα κόμμα-συνονθύλευμα ριζοσπαστισμού και οργισμένου λαϊκισμού.

Ηταν όμως αποτελέσματα τα οποία καθορίστηκαν από τη συγκυρία: Ενα αποτυχημένο Μνημόνιο, μια χωρίς προηγούμενο ύφεση, μια διετία οξύτατων κοινωνικών συγκρούσεων και μια κυβέρνηση η οποία κατέρρευσε καθώς αποδείχθηκε αδύναμη να αντιμετωπίσει την τέλεια καταιγίδα. Στο διάστημα που μεσολάβησε η κυβέρνηση Παπαδήμου έβαλε τις βάσεις για τη σύγκλιση των κομμάτων του «μετώπου της λογικής» και πέτυχε τη διαγραφή μεγάλου μέρους του χρέους. Δεν μπόρεσε όμως να κλείσει τις πληγές στην κοινωνία.

Ετσι η πολιτική για τα επόμενα χρόνια καθορίστηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό από την αντίθεση Μνημόνιο – Αντιμνημόνιο. Σε αυτή την αντιπαράθεση ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν αναπόφευκτο να έχει το πάνω χέρι, βοηθούμενος και από τον χαρισματικό στην επικοινωνία Αλέξη Τσίπρα. Αλλωστε το ΠΑΣΟΚ είχε πετάξει λευκή πετσέτα ήδη από τον Ιούνιο του 2011, όταν για πρώτη φορά ο Γιώργος Παπανδρέου πρότεινε συνεργασία στον Αντώνη Σαμαρά. Ηταν το κόμμα που σήκωσε το μεγαλύτερο βάρος της διάσωσης της χώρας και κατάφερε να βγει μόνο του από το κάδρο.

Ομως οι συσχετισμοί που έχουν προκύψει παραμένουν εξαιρετικά ρευστοί. Ο «μικρός δικομματισμός» παρουσιάζει έντονα σημάδια αστάθειας. Και το ίδιο ισχύει για τις φυσιογνωμίες των κομμάτων. Αρκεί να σκεφτούμε πόσο διαφορετικός θα ήταν ο ΣΥΡΙΖΑ χωρίς τον Τσίπρα. Ακόμα και με τη σημερινή ηγεσία βρίσκεται σε μια επώδυνη διαδικασία αναζήτησης με άδηλη κατάληξη. Και η Νέα Δημοκρατία όμως φέρει έντονα τη σφραγίδα του Κυριάκου Μητσοτάκη. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα διατηρήσει και στο μέλλον μια τόσο ισχυρή κεντρώα συνιστώσα: Η πίεση από την Ακροδεξιά αλλά και η ισχυρή παράδοση της «λαϊκής Δεξιάς» μπορεί να αποδειχθούν ακατανίκητες. Οσο για το ΠΑΣΟΚ, με τη νέα ηγεσία του, κατάφερε να προκαλέσει περισσότερα ερωτήματα αντί απαντήσεων στους ψηφοφόρους. Μένει να φανεί πώς θα διαχειριστεί την ανάκαμψη της δημοτικότητάς του.

Με αυτά τα δεδομένα μπορεί κανείς να σκεφτεί πολλές και διαφορετικές εκδοχές για το μέλλον. Στο ένα άκρο θα ήταν μια αναβίωση του δικομματισμού με ένα «προοδευτικό» μέτωπο το οποίο θα αντιπαρατίθεται στη «Δεξιά». Σε αυτή την περίπτωση βέβαια το ερώτημα είναι τι θα γίνουν όλες αυτές οι δυνάμεις που ανέδειξε ο λαϊκισμός της τελευταίας δεκαετίας και οι οποίες, όπως μας φανέρωσε και η πανδημία, εξακολουθούν να έχουν απήχηση στους πολίτες.

Στο άλλο άκρο θα ήταν ένα πολυκερματισμένο πολιτικό σύστημα, κατ’ αναλογία με όσα βλέπουμε σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου κανένα κόμμα δεν θα μπορεί να έχει την πλειοψηφία και όπου οι κυβερνήσεις θα προκύπτουν από εναλλασσόμενες συμμαχίες. Κρίσιμο ρόλο θα παίξει προφανώς το εκλογικό σύστημα. Ακόμα πιο σημαντικό ρόλο όμως θα παίξει η συγκυρία και οι τρεις μεγάλες αβεβαιότητες: η γεωπολιτική, η κλιματική/ενεργειακή και η οικονομική. Κάθε μια από αυτές μπορεί να οδηγήσει ξανά τη χώρα στα όριά της και να δοκιμάσει την ανθεκτικότητα του πολιτικού μας συστήματος. Αλλωστε η προνοητικότητα για το μέλλον δεν ήταν ποτέ το δυνατό μας χαρτί.

Ο Παντελής Καψής είναι δημοσιογράφος