Μία έντονα στρεσογόνα διαδικασία

Σε μία πολύ δύσκολη περίοδο της ζωής τους, κατά τη διάρκεια της οποίας έντονες και συχνά δομικές μεταβολές συμβαίνουν στον ψυxoσυναισθηματικό κόσμο, οι έφηβοι και οι έφηβες μαθητές/τριες της Γ’ Λυκείου καλούνται να περάσουν μία έντονα στρεσογόνα διαδικασία, αυτή των Πανελλαδικών Εξετάσεων. Η επιτυχία ή η αποτυχία στις Πανελλαδικές Εξετάσεις λανθασμένα αλλά συχνά ερμηνεύεται ως συνολική επιβράβευση η απόρριψη μιας σχολικής ζωής 12 ετών. Η λανθάνουσα αλλά έντονη κοινωνική και οικογενειακή πίεση για επιτυχία στις εξετάσεις – που εσφαλμένα από πολλούς θεωρείται ως καταξίωση όχι μόνο του μαθητή αλλά και της οικογένειάς του – εντείνει το άγχος που βιώνουν οι έφηβοι.

Η ενεργοποίηση του μηχανισμού του άγχους εκδηλώνεται με ψυχοσωματικές αντιδράσεις – οι οποίες περιορίζουν την ικανότητα του μαθητή να αποδώσει και κάποιες φορές δημιουργούν γενικευμένη ένταση που είναι δύσκολο να διαχειριστεί και να ρυθμιστεί από το άτομο. Το δυσλειτουργικό όπως αποκαλείται άγχος μπορεί να προκαλέσει έντονες σωματικές αντιδράσεις όπως ταχυκαρδία, εφίδρωση, πονοκέφαλο και στομαχικά προβλήματα, δερματικά εξανθήματα, διαταραχές διατροφής-ύπνου, αλλά επίσης  διανοητικά και συναισθηματικά όπως αδυναμία συγκέντρωσης, διαταραχή μνήμης, καταθλιπτικά συναισθήματα, επιθετικότητα κ.ά.

Η σχεδόν για δύο χρόνια διακοπή της διά ζώσης λειτουργίας των σχολείων και η παντελής απουσία γραπτών εξεταστικών εμπειριών από τους μαθητές κατά τη διάρκεια της τηλεκπαίδευσης είναι ένας ακόμα παράγοντας που επιτείνει την ανασφάλεια και τον φόβο μπροστά στις Πανελλαδικές, επιβαρύνοντας ακόμα περισσότερο το στρεσογόνο περιβάλλον.

Στις πολλές πιέσεις που κινητοποιούν το δυσλειτουργικό άγχος, έρχεται να προστεθεί και το γεγονός ότι για τους υποψηφίους της φετινής χρονιάς «η απειλητική» εξεταστική δοκιμασία είναι σχεδόν άγνωστη. Η απουσία γνώσης ή προηγούμενης εμπειρίας για μία κατάσταση που ονομάζουμε «φόβο για το άγνωστο», προκαλεί αρνητικές σκέψεις και αβεβαιότητα, δυσλειτουργία σε πολλά επίπεδα των δραστηριοτήτων και τελικά  κινητοποιεί τις αγχώδεις αντιδράσεις με τις αντίστοιχες συνέπειες. Περισσότερο λοιπόν από κάθε άλλη φορά είναι αναγκαία η υποστήριξη των νέων τόσο από το οικογενειακό περιβάλλον όσο και από το σχολείο και όλους όσοι εμπλέκονται με την προσπάθειά τους, αλλά και από την ίδια την Πολιτεία με τη στελέχωση όσο το δυνατόν περισσότερων σχολικών μονάδων με ψυχολόγους, αλλά και τη λειτουργία γραμμών υποστήριξη πριν και κατά τη διάρκεια των εξετάσεων. Σε κάθε περίπτωση οι γονείς είναι αυτοί που θα παίξουν τον σημαντικό ρόλο στη διάρκεια αυτής της επίπονης για όλους δοκιμασίας.

Η σοβαρή και συστηματική προσπάθεια να κατανοήσουν τους φόβους και τις ανασφάλειες του παιδιού τους, το να είναι διαθέσιμοι να ακούσουν, να συζητήσουν και να μοιραστούν μαζί του τις ανησυχίες, τις ανασφάλειες και τους φόβους του θα συμβάλουν στη δημιουργία περιβάλλοντος συναισθηματικής και ψυχολογικής σταθερότητας, που είναι απαραίτητο προκειμένου τα παιδιά να μη βιώσουν τραυματικά μία από τις σημαντικές εμπειρίες της ζωής τους.

Η Μαριλένα Παπαδαντωνάκη είναι ψυχολόγος