Εφιαλτικός καθρέφτης

Είναι πράγματι εντυπωσιακή η πορεία που είχε «Το Μπαλκόνι» («Le Balcon», 1956) του Ζαν Ζενέ (Jean Genet, 1910-1986) από την πρεμιέρα που δόθηκε στο Λονδίνο (Arts Theatre, 1957, σκηνοθεσία Πίτερ Ζάντεκ) έως τις δεκαετίες του ’60 και του ’70.  Ακολούθησαν οι παραστάσεις των Χανς Λιτζάου (Βερολίνο, 1959), Πίτερ Μπρουκ (Παρίσι, 1960) καθώς και των Χοσέ Κιντέρο, Λέον Επ, Ερβιν Πισκατόρ, Αντουάν Μπουρσεγιέ, Βικτόρ Γκαρσία, Ροζέ Μπλεν, Αντρέ Στάιγκερ, Τζόρτζιο Στρέλερ. Στην Ελλάδα οι Μίνως Βολανάκης, Αλέξης Σολομός και Γιάννης Χουβαρδάς ανέβασαν τις πιο ενδιαφέρουσες.

Στο μεσοδιάστημα «Το Μπαλκόνι» «υποχώρησε» θεατρικά, όπως και «Οι Νέγροι» (1958) ή «Τα Παραβάν» (1961), κάτι που δεν συνέβη με τις «Δούλες» («Les Bonnes», 1947), το θεατρικό-σήμα κατατεθέν του γάλλου συγγραφέα. Στην εργογραφία του «κακού παιδιού» της γαλλικής λογοτεχνίας του  20ού αιώνα ανήκουν ακόμα τα θεατρικά «Υψηλή εποπτεία», «Εκείνη», «Splendid’s» καθώς και μια σειρά από μυθιστορήματα που καθόρισαν τη θέση του στην παγκόσμια λογοτεχνική οικογένεια – «Η Παναγία των λουλουδιών», «Το Θαύμα του Ρόδου», «Επιτάφιες Σπονδές», «Ο Καβγατζής της Βρέστης», «Το Ημερολόγιο ενός κλέφτη»…

Η παράσταση του Δημοσθένη Παπαδόπουλου έχει πολλαπλή σημασία γιατί, πρώτα απ’ όλα, επαναφέρει το έργο στη σκηνή με την εμπνευσμένη από το πρωτότυπο παράσταση «Η επανάσταση δεν θα γίνει ποτέ». Στην ουσία είναι μια πρόταση να ξαναδούμε το έργο ιδωμένο (κυρίως;) από την πολιτική του πλευρά. Είναι ωστόσο άρρηκτα συνδεδεμένο με την απαξιωτική ματιά του Ζενέ πάνω στην κοινωνία (τότε, τώρα), μια κοινωνία που βρίσκεται σε παρακμή και αναζητά διεξόδους ή καλύτερα, περισσότερες «ψευδαισθήσεις».

ΟΙΚΟΣ ΑΝΟΧΗΣ. Απόλυτα ταιριαστό το φυσικό σκηνικό που παρέχει στην παράσταση η αίθουσα του Μπάγκειον – μια επιλογή που έρχεται να υπογραμμίσει την παρακμή: το παλιό, σχεδόν ετοιμόρροπο, ξενοδοχείο, λειτουργεί ως οίκος ανοχής, όπου οι πελάτες-πολίτες βρίσκουν καταφύγιο για τις επιθυμίες και τα απωθημένα τους. Με το σεξ να αποτελεί διέξοδο και καταφύγιο, το έργο αποδεικνύει για μια ακόμα φορά πως η ζωή είναι ένα ατέλειωτο παιχνίδι ρόλων και μια διαρκής διεκδίκηση εξουσίας. Οι πελάτες-πολίτες μεταμφιέζονται σε πρόσωπα που κατέχουν υψηλά αξιώματα στην κοινωνία – και ο Ζενέ ικανοποιείται να τους «γελοιοποιεί»: ο δικαστής, ο επίσκοπος, ο αρχηγός της αστυνομίας, ο εισαγγελέας, ο συνταγματάρχης… Κι όλα αυτά ενώ έξω από το «μπορντέλο» μαίνεται η εξέγερση, μια εξέγερση που οι αξιωματούχοι θέλουν να καταπνίξουν. Είτε ως πρόσωπα εξουσίας είτε ως μεταμφιεσμένα και γελοία ανθρωπάκια (ή μήπως είναι το ίδιο;) οι ήρωες του Ζενέ συνεχίζουν να αποτελούν καθρέφτη και εφιάλτη μας ταυτόχρονα.

Ο Παπαδόπουλος απέδωσε την ατμόσφαιρα, βρήκε εξαιρετικά έξυπνες λύσεις για τα δωμάτια-σεπαρέ των ερωτικών πράξεων, και κυρίως δεν πρόδωσε με τη διασκευή του «Το Μπαλκόνι». Με εξαίρεση τη φράση του τέλους που επιδιώκει να υπενθυμίσει τον τίτλο με τον οποίο ο σκηνοθέτης «βάφτισε» το δικό του κείμενο, το έργο διαθέτει όλα τα συστατικά του πρωτότυπου. Με έναν πολυπρόσωπο θίασο που μπολιάστηκε από τις ρωγμές και τις πληγές του Ζενέ – μπάσταρδος, ομοφυλόφιλος, κλέφτης και πόσα ακόμα – η παράσταση της ομάδας Contra Tiempo έχει συνοχή και καλές, συνολικά, ερμηνείες – ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η Μυρτώ Λελόβα (Κάρμεν) και η Μάγδα Τασούλα (εξομολογουμένη, κλέφτρα, πόρνη, φωτογράφος).