Το γερμανικό εκλογικό σύστημα και η σχέση του με την Ελλάδα

Το γερμανικό εκλογικό σύστημα αναφέρεται συχνά ως «μεικτό», δεδομένου ότι συνδυάζει τεχνικά την αρχή της πλειοψηφίας και την αρχή της αναλογίας. Πράγματι, οι μισές από τις διαθέσιμες έδρες παραχωρούνται σε μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες με σχετική πλειοψηφία (ο πρώτος παίρνει την έδρα) και οι άλλες μισές επιμερίζονται σε λίστες υποψηφίων που ετοιμάζουν τα κόμματα στο επίπεδο των κρατιδίων με σκοπό να «διορθώσουν» τον αριθμό εδρών που προκύπτει στις μονοεδρικές, ώστε να ισχύει τελικά απόλυτη αναλογική. Για να συμβούν αυτά, κάθε ψηφοφόρος καλείται να κάνει δύο επιλογές (διπλή ψήφος). Ενός υποψηφίου – προσώπου στη μονοεδρική που ψηφίζει (κάθε κόμμα έχει έναν μόνο υποψήφιο) και ενός κόμματος από τη λίστα των κομμάτων που μετέχουν στις εκλογές.

Επομένως, το γερμανικό σύστημα είναι απολύτως αναλογικό και καθορίζεται από την επιλογή κόμματος, μόνο όμως για αυτά που θα υπερβούν τον φραγμό του 5%, εκτός αν, εναλλακτικά, κερδίσουν τουλάχιστον τρεις μονοεδρικές. Υπάρχει όμως ακόμα ένα πολύ σημαντικό θέμα. Αν κάποια κόμματα διαθέτουν στις μονοεδρικές μεγαλύτερο αριθμό εδρών από αυτές που δικαιούνται, οι παραπάνω έδρες διατηρούνται ως υπεράριθμες, ενώ από το 2013 προβλέπεται, ως αναλογική αντιστάθμιση, να προστίθεται στα υπόλοιπα κόμματα αντίστοιχος αριθμός εδρών. Ετσι, ο αριθμός όσων εκλέγονται μπορεί να αυξηθεί σημαντικά, όπως έγινε στις τελευταίες εκλογές του Σεπτεμβρίου 2021. Εξελέγησαν τελικά στη λεγόμενη Κάτω Βουλή (Bundestag) 735 πρόσωπα αντί του αρχικά προβλεπόμενου αριθμού των 598. Υπήρξε αύξηση εδρών δηλαδή κατά 23%.

Αυτές είναι οι βασικές πτυχές του περίφημου γερμανικού εκλογικού συστήματος, για το οποίο θα πρέπει πάντως να τονιστεί ότι, ανεξάρτητα από τη διπλή ψήφο ή τις όποιες άλλες πολλαπλές τεχνικές του, το κεντρικό χαρακτηριστικό του είναι η κατανομή εδρών που γίνεται στο σύνολο των ψήφων επιλογής κόμματος και αποδίδει τις έδρες που δικαιούται κάθε κόμμα. Οι υπολογισμοί γίνονται αναλογικά με τη λεγόμενη μέθοδο Hare-Niemeyer, η οποία είναι απολύτως ταυτόσημη με τη γνωστή στην Ελλάδα «αναλογική των υπολοίπων», διατυπωμένη όμως μαθηματικά με διαφορετικό τρόπο. Το πολύ ενδιαφέρον όμως για τη χώρα μας είναι ότι, με την ψήφιση το 2004 του λεγόμενου «νόμου Σκανδαλίδη», εισήχθη για πρώτη φορά (και διατηρήθηκε στη συνέχεια) η ίδια κεντρική λογική της κατανομής των εδρών που δικαιούνται τα κόμματα με βάση το σύνολο των ψήφων τους, διατυπωμένη μάλιστα με την ορολογία Niemeyer, και όχι των καθ’ ημάς γνωστών.

Επομένως, το κεντρικό χαρακτηριστικό του γερμανικού εκλογικού συστήματος έχει ήδη αντιγραφεί και ισχύει στην Ελλάδα. Βεβαίως, σύμφωνα με τη δική μας ημιαναλογική κατά βάση παράδοση, προβλέπεται συνήθως και ένα μπόνους ενίσχυσης του πρώτου κόμματος ώστε να διευκολύνεται η κυβερνητική σταθερότητα, αλλά πάντως (προσωρινά έστω) στις επόμενες εκλογές δεν θα υπάρχει μπόνους. Θα έχουμε ατόφιο γερμανικό σύστημα με μόνη διαφορά τον μικρότερο φραγμό (3% και όχι 5%), αλλά και τις υπόλοιπες φυσικά τεχνικές που στην ουσία όμως είναι δευτερεύουσες. Αποτελούν για εμάς ιδέες και μόνο, ελκυστικές κάποιες, αλλά και άλλες σίγουρα προς αποφυγή.

Ο Πάνος Σταθόπουλος είναι δρ Πολιτικών Επιστημών – μαθηματικός, με ειδίκευση στη θεωρία και την πρακτική των εκλογικών συστημάτων