Οι ερωτικές σκηνές της αρχαίας Πομπηίας

Μία βουτιά στα βαθιά νερά της σεξουαλικής ζωής των Ρωμαίων του 1ου αι. μ.Χ. έχουν την ευκαιρία να κάνουν οι επισκέπτες της Πομπηίας, καθώς πλέον οι «απαγορευμένες» τοιχογραφίες και τα έργα τέχνης που κοσμούσαν σπίτια και δημόσια κτίρια δεν θα είναι προσβάσιμα υπό όρους, όπως συνέβαινε παλαιότερα, αλλά αποτελούν το υλικό της έκθεσης «Τέχνη και σεξουαλικότητα στις οικίες της Πομπηίας» που θα φιλοξενείται έως τις 15 Ιανουαρίου 2023 στο μουσείο της πόλης που καταστράφηκε από την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ.

Από τη γεμάτη συστολή Λήδα που υποδέχεται στην αγκαλιά της τον μεταμφιεσμένο σε κύκνο Δία έως τον Πρίαπο που ζυγίζει το μόριό του σε μια ζυγαριά, συνολικά 70 αρχαία έργα τέχνης – κυρίως νωπογραφίες και γλυπτά που έχει αποκαλύψει η αρχαιολογική σκαπάνη στον αρχαιολογικό χώρο της Πομπηίας – συνθέτουν την έκθεση που έχει σκοπό να εξηγήσει στους επισκέπτες ότι οι ερωτικές σκηνές ήταν πανταχού παρούσες στη δημόσια και την ιδιωτική ζωή της πόλης και δεν συνδέονταν με την ντροπή, ούτε θεωρούνταν σκανδαλώδεις, καθώς η θρησκεία της εποχής δεν θεωρούσε την ερωτική πράξη επαίσχυντη.

Πρωταγωνιστές πέρα από τους κοινούς θνητούς ήταν ως επί το πλείστον θεοί και ήρωες των οποίων οι ερωτικές περιπέτειες αποτελούσαν μέρος της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας και δεν αποκλείεται ειδικά οι πλέον εύποροι κάτοικοι της πόλης να επέλεγαν ερωτικές νωπογραφίες που να συνδέονται με τους ελληνικούς μύθους, ώστε κατ’ αυτόν τον τρόπο να προβάλλουν το υψηλό μορφωτικό τους επίπεδο. Επιπλέον παραστάσεις και αντικείμενα με σεξουαλικές αναφορές συνδέονταν με τη γονιμότητα ή είχαν αποτροπαϊκό ρόλο γι’ αυτό και απαντώνται φαλλικά σύμβολα στις εισόδους καταστημάτων. Πρωταρχικός σκοπός, ωστόσο, της δημιουργίας των έργων τέχνης με σεξουαλικό περιεχόμενο ήταν η ευχαρίστηση, στην οποία οι Ρωμαίοι έδιναν μεγάλη αξία, και θεωρούσαν εξίσου ως πηγή της το φαγητό, το κρασί και τη σεξουαλική πράξη.

«Προφανώς, τα σπίτια των πλουσίων είχαν περισσότερους πίνακες, αλλά [οι ερωτικές εικόνες] ήταν πραγματικά πολύ συνηθισμένες στην Πομπηία», εξηγεί ο Γκάμπριελ Ζούχτριγκελ, διευθυντής του αρχαιολογικού πάρκου της Πομπηίας.

Επιπλέον, οι επισκέπτες θα μπορούν να περιηγηθούν στον αρχαιολογικό χώρο και καθοδηγούμενοι από μια εφαρμογή θα μπορούν να δουν τα σπίτια κατά μήκος της Οδού του Βεζουβίου, τα οποία κοσμούνταν με νωπογραφίες ερωτικού περιεχομένου.

ΟΙΚΟΙ ΑΝΟΧΗΣ. Νωπογραφίες με ερωτικό περιεχόμενο έχουν βρεθεί βεβαίως και στους οίκους ανοχής της πόλης και οι επιστήμονες έχουν διατυπώσει την άποψη ότι το περιεχόμενο των παραστάσεων συνδέεται με τις παροχές των γυναικών προς τους πελάτες, ως ένα είδος καταλόγου προσφερόμενων υπηρεσιών, δεδομένου ότι οι παραστάσεις αυτές βρίσκονται πάνω από την πόρτα του κάθε δωματίου. Ο Γκάμπριελ Ζούχτριγκελ, ωστόσο, θεωρεί πως αυτή είναι μια πολύ απλοϊκή προσέγγιση και τονίζει πως «η ζωή στην αρχαιότητα ήταν εξίσου περίπλοκη με τη δική μας και είναι επικίνδυνο να ανασυνθέσουμε τι συνέβαινε κρίνοντας μόνο από τις εικόνες».

Από την έκθεση δεν λείπουν και οι ομοερωτικές σκηνές με ένα γλυπτό που βρέθηκε στο Σπίτι του Χρυσού Περικάρπιου, ένα από τα πολυτελέστερα της Πομπηίας, που απεικονίζει έναν νεαρό άνδρα που υπηρετούσε τον κύριό του όχι μόνο κατά τη διάρκεια συμποσίων, αλλά και σεξουαλικά. «Σήμερα βλέπουμε τις ερωτικές εικόνες της Πομπηίας και διακρίνουμε έναν κόσμο απελευθερωμένο. Υπήρχαν όμως τόσο γραπτοί όσο και άγραφοι νόμοι, δεν ήταν ένας κόσμος απόλυτης ελευθερίας» λέει ο επικεφαλής του αρχαιολογικού πάρκου, ο οποίος φέρει ως παράδειγμα την ομοφυλοφιλία. «Ηταν σίγουρα ανεκτή, αλλά δεν είχε πλησιάσει τον βαθμό ανοχής και αποδοχής, που ίσως επιθυμούμε σήμερα».