Η επέλαση της ανοησίας

Το φετινό Πάσχα, με την πανδημία του Covid-19 σε ύφεση, ήταν κατά κάποιον τρόπο γιορτή της ανεμελιάς. Ολοι προσπάθησαν να κάνουν ανακωχή με τις εστίες έντασης γύρω τους και να γιορτάσουν, όσο πιο ανέμελα γίνεται, οικογενειακά, γύρω από ένα όσο πιο φορτωμένο τραπέζι γίνεται. Επειδή, σε μεγάλο βαθμό, οι οικογενειακές γιορτές στην Ελλάδα βρίσκουν επικούρειο νόημα στο φαγοπότι.

Παρά τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία και τις επιπτώσεις του και παρά τη φόρτιση που είχαν για την Ευρώπη οι προεδρικές εκλογές της Γαλλίας και η ακροδεξιά (και ακροαριστερή) λαϊκιστική αντεπίθεση, οι Ελληνες στη μεγάλη πλειονότητά τους έκλεισαν τα μάτια και επέλεξαν το εθνικό σπορ της ομφαλοσκόπησης, προκειμένου να περάσουν καλά. Μη μου τους κύκλους τάραττε. Το εθνικό αυτό σπορ αποθεώθηκε, εκτός των άλλων, και στα ελαφρά προγράμματα της ελληνικής τηλεόρασης, αυτά στα οποία εμφανίζονται οι σταρ του ελληνικού θεάματος (κυρίως σίριαλ και ριάλιτι) και ακροάματος (τραγούδια – σκυλέ ή λεγόμενα «έντεχνα»).

Στα προγράμματα αυτά κυριαρχούσαν οι γενικόλογες ευχές. Ευχές για «φως και άνοιξη» (την έκφραση τη χρησιμοποίησε, μαζί με άλλες, και ο Αλέξης Τσίπρας στο πασχαλιάτικο μήνυμά του), για «ειρήνη, το μόνο που έχει σημασία», για απομάκρυνση του κακού, για κυριαρχία των καλών ειδήσεων – πριν περάσουν στο κύριο θέμα, που είναι γλέντια, ανόητοι έρωτες, συνταγές, κουτσομπολιά και αυτοαναφορικότητα, αναπαραγωγή των ειδήσεων με θέμα τους εαυτούς τους και τους συναδέλφους τους. Οι ταγοί της διασκέδασης νίπτουν τας χείρας τους για ό,τι συμβαίνει γύρω τους, κλείνουν απλώς τα μάτια και εύχονται ευχές ελαφρολαϊκές. Ανάλογες των τραγουδιστών που, τις πρώτες μέρες μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν οι Ρώσοι ισοπέδωναν πόλεις και σκότωναν αμάχους, συμπαραστέκονταν υποστηρίζοντας ότι «η ειρήνη είναι η απάντηση» και στήριζαν στις πλατείες εκδηλώσεις με σουξέ τύπου «η καρδιά πονάει όταν ψηλώνει». Καρδιοπάθειες απ’ τις πολλές συμπάθειες.

Σε εποχή υπερπληροφόρησης, η κουλτούρα της ανοησίας που κυρίως παράγει η ομφαλοσκόπηση, όχι μόνο στην τηλεόραση αλλά και στο Διαδίκτυο και στα περισσότερα ΜΜΕ κάθε είδους, τείνει να γίνει κυρίαρχη. Ενορχηστρώνεται γύρω από την αυτάρκεια επιτυχημένων (ή «επιτυχημένων») που επιδεικνύουν την επιτυχία τους (ή την «επιτυχία τους») και επαναλαμβάνει την κοινοτοπία εκείνων που, ενώ ο κόσμος καίγεται, αυτοί κοιτάζουν τη δουλειά τους. Ή τη βολή τους.

Η κοινωνία των πολιτών ηττάται κατά κράτος από την κουλτούρα της ανοησίας και τους υπηρέτες της. Και συνεχώς υποχωρεί. Τον ενδιάμεσο χώρο που δημιουργεί η υποχώρηση της κοινωνίας των πολιτών, το πολιτικό δηλαδή και η πνευματικότητα στη ζωή μας, η συνθετότητα των πραγμάτων, τον καταλαμβάνει η κουλτούρα της ανοησίας, που λειτουργεί ως υπόβαθρο για την έλευση του λαϊκισμού. Πάνω στον λαϊκισμό και στις μισές αλήθειες του, ή τα ολοκληρωμένα ψέματα, εκεί όπου η κριτική ματιά στα πράγματα απουσιάζει, στην περιοχή όπου κυριαρχούν οι γενικεύσεις και η αυτοαναφορικότητα, θεμελιώνονται οι αυταρχισμοί που διεκδικούν τις ζωές μας.

Η Ελλάδα έχει ανάγκη μια πολιτιστική επανάσταση, μια ανατροπή του κλίματος της γενικευμένης ραστώνης και των συνεπειών της. Χρειάζεται πνευματικούς ηγέτες που να εμπνέουν πολίτες, ένα ανάχωμα στην επέλαση της ανοησίας.