Πάσχα στο χωριό

Αδειασε, σου λέει, η Αθήνα και τα μεγάλα αστικά κέντρα, φράκαρε και φρίκαρε η περιφέρεια. Είχα την ευκαιρία να το διαπιστώσω και η ίδια σε μια περιοχή της Πελοποννήσου όπου έχω κάνει Πάσχα κι άλλες χρονιές – και μάλιστα τις προμνημονιακές εποχές της ευμάρειας – αλλά ποτέ δεν θυμάμαι στους δρόμους του χωριού τράφικ τύπου πλατείας Συντάγματος. Υστερα από δύο σεζόν στέρησης των μετακινήσεων και της υποτυπώδους κοινωνικότητας, το «Πάσχα στο χωριό» αποδείχθηκε ότι είναι το απόλυτο ζητούμενο του Νεοέλληνα. Κάτι μεταξύ ιδέας και ιδανικού, ιερού τοτέμ και εθνικού λαβάρου. Οχι μόνο τον ήλιο και το τσίπουρο, αλλά και το «Πάσχα στο χωριό» δεν θα μας το πάρουν και ούτε πρόκειται να το εκχωρήσουμε.

Μισό λεπτό. Ποιο χωριό ακριβώς; Ποια χωριά; Αυτά που εγκατέλειπαν κατά ορδές οι γονείς και οι παππούδες μας στις δεκαετίες από το 1950 έως και το 1980; Αυτά που ξόρκιζαν μαζί με τη φτώχεια, την απομόνωση και την «κλειστή» ζωή που συνεπάγονταν; Αυτά από τα οποία ήθελαν να ξεφύγουν – και πολύ καλά έκαναν; Αυτά τα οποία δεν ήθελαν να θυμούνται και στα οποία έτρεμαν μην τυχόν και οι συνθήκες τα φέρουν έτσι και αναγκαστούν να επιστρέψουν, κάτι που θα σήμαινε την απόλυτη αποτυχία; Τα έρημα χωριά που άδειαζαν, που ρήμαζαν, που με τέτοια τρυφερότητα αναφέρει ο Διονύσης Σαββόπουλος στην «Πρωτομαγιά» του; «Αδεια χωριουδάκια κι ασυνάρτητη επαρχία /Καθετί μισοχωμένο μες στη γη/ Οπως το κωφάλαλο αδερφάκι τώρα λάμπει/ Με το φως που βγάζει ο κόσμος ο μουγγός».

Οταν ήμουν παιδί, άκουγα τη λέξη «αστυφιλία» και, λόγω του συνθετικού «φιλία», θεωρούσα ότι ήταν κάτι πολύ καλό, κάτι που μύριζε άρωμα και πάστα ζαχαροπλαστείου. Χρειάστηκε να μεγαλώσω αρκετά για να καταλάβω ότι «μύριζε» καβαλίνα, ζωοτροφή και εγκατεστημένη στους τοίχους των παλιών σπιτιών υγρασία και κλεισούρα. Ολα αυτά που έδιωχναν τους ανθρώπους από τα χωριά τους, που τους στοίβαζαν στις μεγάλες πόλεις αλλά ήταν, συγχρόνως, και η αφορμή να διεκδικήσουν μια όχι καλύτερη (που σημαίνει ότι προϋπάρχει μια ήδη καλή), αλλά μία στοιχειωδώς αξιοπρεπή ζωή. Είναι αριθμοί, στοιχεία και στατιστικές αυτά, δεν μπορούν να καμουφλάρουν την αλήθεια. Οσο οι άνθρωποι, τα παλιά χρόνια, έφευγαν από τα χωριά τους, τόσο ανέβαινε το μορφωτικό, βιοτικό και οικονομικό επίπεδο του μέσου Ελληνα. Ναι, το ξέρω, αλλοτρίωση. Αλλά τι ήταν καλύτερο τότε; Προκειμένου να μην αλλοτριωθεί, να βγαίνει έξω από το σπίτι του, νυχτιάτικα και χειμωνιάτικα, για να κατουρήσει ή, έστω και «αλλοτριωμένος», να μπορεί να κάνει την ανάγκη του εντός σπιτιού;

Επιστροφή στις πρίζες

Επρεπε να πλουτύνει ο «επαρχιώτης στην Ομόνοια» – πάλι Σαββόπουλος – ή, έστω, να σταθεί στα πόδια του, να φτιαχτεί, να κάνει τα κουμάντα του για να θυμηθεί ότι από κάπου ξεκίνησε. Και να νοσταλγήσει αυτό το «κάπου», απαλλαγμένο πια από τη φτώχια και τη μιζέρια, ωραιοποιημένο πλέον λόγω της χρονικής απόστασης. Να βρει εκείνο το εγκαταλελειμμένο σπίτι που βρώμαγε μούχλα, που δεν είχε μπάνιο και ηλεκτρικό και να το σενιάρει. Να το κάνει «σαλέ» ή απλά να το ευπρεπίσει, να του βάλει πρίζες και καμπινέ. Να έχουν να λένε και τα παιδιά του για το «πατρικό στο χωριό».

Επρεπε να γευτεί το σούσι για να νοσταλγήσει τη νερόβραστη ντοματόσουπα της μάνας του και τη φέτα το ψωμί με ζάχαρη. Επρεπε να κάνει Ανάσταση ψάχνοντας για ορθόδοξη εκκλησία στη Νέα Υόρκη ή, στα eighties, εκείνο το «Μπανγκόκ – Πατάγια – Σιγκαπούρη» για να αναγάγει σε αξία το «Πάσχα στο χωριό». Φτάνει το χωριό να του δίνει το άλλοθι. Ενα μαγαζί με τοπικά προϊόντα (προτιμότερο να το έχει ανοίξει Αθηναία που βαρέθηκε τη ζωή στα Εξάρχεια), μια ταβέρνα με «πειραγμένες» ντόπιες γεύσεις, ένας ξενώνας – μπουτίκ.

Μωρέ, δεν βαριέσαι. Ετσι είναι ο άνθρωπος. Πάντα στο «επέστρεφε».