Η Μπιενάλε των γυναικείων βραβείων

Οι προβλέψεις μπορεί να διχάζονταν για το αν ο Χρυσός Λέοντας της 59ης Μπιενάλε της Βενετίας θα κατέληγε στην εθνική συμμετοχή της Γαλλίας – οι τεράστιες ουρές έξω από το γαλλικό περίπτερο στους Κήπους είχαν ενισχύσει το ήδη θετικό κλίμα – ή των βόρειων χωρών που φιλοξενούσαν για πρώτη φορά έργα των ιθαγενών Σαμί. Ωστόσο, διαφορετικές αποδείχθηκαν οι επιλογές της πενταμελούς κριτικής επιτροπής, οι οποίες ακολούθησαν τις γενικές αρχές που έθεσε η καλλιτεχνική διευθύντρια της διοργάνωσης Σεσίλια Αλεμάνι και υπηρέτησαν με περισσή αφοσίωση τους κανόνες περί βραβείων πολιτικής ορθότητας και με έμφαση στις γυναίκες. Και το αποτέλεσμα ήταν από τα επτά βραβεία που ανακοινώθηκαν το μεσημέρι του Σαββάτου στην κατάμεστη αίθουσα Κα Τζουστινιάνι, όπου πραγματοποιείται τα τελευταία χρόνια η τελετή, μόλις ενάμισι να αφορά άνδρα (το βραβείο υποσχόμενου νέου καλλιτέχνη και κατά το ήμισυ το περίπτερο της Ουγκάντα που πήρε εύφημο μνεία). Αν προσθέσει δε κάποιος και τα δύο βραβεία συνολικής προσφοράς που απονεμήθηκαν επίσης σε γυναίκες, η αναλογία υπέρ του γυναικείου φύλου ανεβαίνει ακόμη περισσότερο, αλλά ίσως θα έπρεπε να είναι αναμενόμενο για μια Μπιενάλε που για πρώτη φορά στην ιστορία της μετρά μόλις 21 ανδρικές παρουσίες στις 213 συμμετοχές της κεντρικής έκθεσης.

Με έκπληξη από το ακροατήριο και δάκρυα στα μάτια η Σόνια Μπόις, που εκπροσώπησε τη Βρετανία, ανέβηκε στο βήμα για να παραλάβει τον Χρυσό Λέοντα, φέρνοντας το τρόπαιο στη χώρα της 29 χρόνια μετά τη νίκη του Ρίτσαρντ Χάμιλτον. Η πρώτη μαύρη γυναίκα που εκπροσώπησε τη Βρετανία στην Μπιενάλε δείχνει για δεύτερη φορά τη δουλειά της στη μεγαλύτερη εικαστική διοργάνωση του πλανήτη (η πρώτη ήταν στην κεντρική έκθεση της Μπιενάλε το 2015) κι έχει δημιουργήσει μια βιντεοεγκατάσταση ποπ αισθητικής στην οποία πέντε μαύρες γυναίκες τραγουδούν a capella. «Δεν ανήκει μόνο σε μένα αυτό το βραβείο. Είναι τόσο πολλοί αυτοί που δούλεψαν ώστε να πραγματοποιηθεί αυτό το έργο και να φτάσει να εκτεθεί εδώ. Μέσα από αυτή τη δουλειά θέλησα να ρωτήσω ως γυναίκα και ως μαύρη “Πώς φαντάζεστε την ελευθερία, πώς την αισθάνεστε;” και παράλληλα με ενδιέφερε να ακουστούν οι φωνές των γυναικών», είπε στα «ΝΕΑ» η νικήτρια, η οποία όταν τη ρωτήσαμε ποια είναι τα επόμενα σχέδιά της μας απάντησε: «Θα μπω σε ένα δωμάτιο, θα σβήσω τα φώτα, θα τραβήξω τις κουρτίνες και θα κλαίω για μία ώρα».

Με εύφημο μνεία έφυγε το φαβορί των προβλέψεων, η Γαλλία, με αποτέλεσμα να ακουστούν και αποδοκιμασίες στην αίθουσα. Η Ζινέμπ Σεντίρα (πρώτη φορά που η Γαλλία εκπροσωπείται από αλγερινής καταγωγής καλλιτέχνιδα) έχει δημιουργήσει μια ιδιαιτέρως ατμοσφαιρική εγκατάσταση που παραπέμπει σε κινηματογραφικό στούντιο προηγούμενων δεκαετιών, το οποίο «ζωντανεύει» με την παρουσία ενός ζευγαριού που χορεύει τάνγκο. «Είμαι εκστατική. Δεν το περίμενα, αν και έκανα το καλύτερο που μπορούσα. Η διάκριση αυτή είναι μια αναγνώριση ότι ο κόσμος καταλαβαίνει τι κάνω και τι προσπαθώ να πω», είπε στα «ΝΕΑ» μετά το πέρας της απονομής.

Η δεύτερη εύφημος μνεία απονεμήθηκε στο εθνικό περίπτερο της Ουγκάντα που συμμετέχει για πρώτη φορά με δύο καλλιτέχνες: την Ακάγε Κερουνέν που δημιουργεί γλυπτά και εγκαταστάσεις με ψάθα και τον ζωγράφο Κολίν Σεκαγιούγκο.

ΧΩΜΑ ΚΑΙ ΝΕΡΟ. Το βραβείο καλύτερου καλλιτέχνη στην κεντρική έκθεση κέρδισε η μαύρη Αμερικανίδα Σίμον Λι (η οποία εκθέτει και στο εθνικό περίπτερο της χώρας της) για τo ύψους 4,8 μ. γλυπτό της που απεικονίζει μια γυναικεία φιγούρα στην είσοδο της Αρσενάλε. Με εύφημο μνεία διακρίθηκαν η Αμερικανίδα Λιν Χέρσμαν Λίσον και η Ινουίτ Σουβινάι Ασούνα, ενώ με τον Λέοντα του υποσχόμενου νέου καλλιτέχνη τιμήθηκε ο Λιβανέζος Αλι Τσέρι που δημιούργησε τους Τιτάνες του, τα γλυπτά του που παραπέμπουν σε θεότητες των Ασσυρίων, από χώμα και νερό, χωρίς να το ψήσει, αλλά και ένα βίντεο με αφορμή την κατασκευή ενός φράγματος στο Σουδάν που εξώθησε πολλές χιλιάδες κατοίκους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

«Το έργο μου ενώνει το νερό και το χώμα ώστε να γίνει λάσπη, υλικό από το οποίο γεννήθηκε ο κόσμος μας και με το οποίο φτιάχνω από φανταστικές μορφές έως χρηστικά αντικείμενα για να δείξω ότι όλα ξεκίνησαν από εκεί. Το βραβείο μού προκαλεί ένα άγχος, αλλά είναι αποτέλεσμα μιας δουλειάς που ξεκίνησε πριν από τέσσερα χρόνια κι αποτελεί αναγνώριση της διαδρομής που έχω κάνει για να φτάσω ως εδώ», είπε στα «ΝΕΑ» ο 46χρονος καλλιτέχνης, έργο του οποίου θα παρουσιαστεί και στο Φεστιβάλ Καννών.

Με Χρυσούς Λέοντες για τη συνολική τους προσφορά στην τέχνη, κατ’ επιλογή της Σεσίλια Αλεμάνι, τιμήθηκαν η Γερμανίδα Καταρίνα Φριτς – ο υπερμεγέθης ελέφαντάς της υποδέχεται τους επισκέπτες στην κεντρική έκθεση, στους Κήπους – και η Χιλιανή Σεσίλια Βικούνια – γνώριμη στο ελληνικό κοινό από την εντυπωσιακή της εγκατάσταση στην documenta14 -, η οποία στο τέλος του χρόνου ετοιμάζει βιβλίο σχετικά με την τρίμηνη παραμονή της στη χώρα μας και μας είπε μεταξύ άλλων: «Ο Χρυσός Λέοντας δεν αποτελεί μια αναγνώριση μόνο της δουλειάς μου, αλλά και μια αναγνώριση όλων των σπουδαίων αρχαίων πολιτισμών που υπήρχαν στον πλανήτη πριν από την έλευση της πατριαρχίας (σ.σ.: θέματα που την απασχολούν στη δουλειά της). Είναι πολιτισμοί που βασίζονται στη μητρική αγάπη. Κι αυτό το βραβείο σε ένα ποσοστό ανήκει και στην Ελλάδα και σε όσα έμαθα για τον αρχαίο ελληνικό και ειδικά τον μινωικό πολιτισμό. Ως ιθαγενής και ως γυναίκα, το βραβείο αυτό δείχνει ότι ο κόσμος έχει αλλάξει και αναγνωρίζει ότι υπάρχουμε και ότι έχουμε κάτι να πούμε»