Η αναμενόμενη εξομάλυνση της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ

Η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ έχει υπάρξει διευκολυντική για μεγάλο διάστημα και έχει υποστηρίξει αποτελεσματικά την οικονομική δραστηριότητα στην ευρωζώνη στις δύσκολες συνθήκες της χρηματοπιστωτικής κρίσης, της πανδημίας και της πρόσφατης ενεργειακής κρίσης. Η ανάπτυξη στην ευρωζώνη κρατήθηκε έτσι (και με τη βοήθεια της δημοσιονομικής πολιτικής) σε ικανοποιητικά επίπεδα παρ’ όλες τις δυσκολίες.

Βασικός στόχος της ΕΚΤ, όμως, είναι η σταθερότητα των τιμών (2% ετήσια αύξηση), στόχος που επιτυγχάνεται με τη χρήση των βασικών επιτοκίων και της αγοράς στοιχείων ενεργητικού, ο συνδυασμός των οποίων καθορίζει πόσο διευκολυντική/συσταλτική γίνεται η πολιτική.

Το 2021 ο εναρμονισμένος πληθωρισμός της ευρωζώνης ήταν 2,6%, ενώ το 2022 αναμένεται να φτάσει το 5,1% στο βασικό σενάριο. Στο δυσμενές σενάριο μπορεί να ξεπεράσει το 7%. Από το 2023 αναμένεται αποκλιμάκωση με την προϋπόθεση ότι θα αποκατασταθούν οι εφοδιαστικές αλυσίδες, η προσφορά αγαθών και τροφίμων και θα επανέλθουν σε λογικά επίπεδα οι τιμές της ενέργειας.

Είναι σαφές ότι στις παρούσες συνθήκες αβεβαιότητας τίποτα δεν είναι δεδομένο και οι πολιτικές σχεδιάζονται με βάση δυσμενή/βασικά σενάρια. Ετσι, παρ’ όλες τις διαμαρτυρίες των «γερακιών» της ΕΚΤ σχετικά με τον πληθωρισμό και την ανάγκη για περιοριστική νομισματική πολιτική, άλλοι τονίζουν την απειλή του πολέμου και της γεωπολιτικής αστάθειας ειδικά στην Ευρώπη, και την ανάγκη να ενισχυθούν οι δημόσιες δαπάνες, επομένως και ο δανεισμός (με χαμηλά επιτόκια).

Η νομισματική πολιτική είναι μια άσκηση εξισορρόπησης μεταξύ της καταπολέμησης του πληθωρισμού και της διατήρησης της ανάπτυξης. Ο πληθωρισμός που αντιμετωπίζουμε σήμερα προέρχεται από την πλευρά της προσφοράς που έχει διαταραχτεί για εξωγενείς λόγους. Επομένως μια προσπάθεια να τον περιορίσουμε με απότομη συσταλτική νομισματική πολιτική μπορεί να δημιουργήσει μεγάλη και αχρείαστη ύφεση και να επιβαρύνει δυσανάλογα το χρέος.

Οι κινήσεις εξομάλυνσης θα πρέπει να είναι προσεκτικές, σταδιακές και να προσαρμόζονται στις εξελίξεις, όπως τόνισε η κ. Λαγκάρντ πρόσφατα. Αφού σταματήσουν οι καθαρές αγορές περιουσιακών στοιχείων (μάλλον τον Ιούνιο), η ΕΚΤ μπορεί να αρχίσει να αυξάνει σταδιακά τα επιτόκια. Ισως δούμε ως το τέλος του 2022 μία ή δύο αυξήσεις της τάξης των 25 μβ, δηλαδή μπορεί να δούμε το επιτόκιο καταθέσεων της ΕΚΤ να ανεβαίνει από το -0,50% που βρίσκεται εδώ και αρκετά χρόνια στο 0%. Σε αυτό συγκλίνουν οι περισσότερες προβλέψεις.

Πάντως ακόμα και σε αυτό το επίπεδο οι νομισματικές συνθήκες δεν θεωρούνται περιοριστικές. Επιπλέον, σημαντικό για τη χώρα μας είναι ότι το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους μας έχει κλειδωθεί σε χαμηλά επιτόκια (1,4%) για μεγάλο χρονικό διάστημα (σχεδόν 20 χρόνια). Στο μέτρο που τα επιτόκια δεν ξεπερνούν τον ρυθμό ανάπτυξης, η δυναμική του χρέους θεωρείται βιώσιμη. Ετσι, η νομισματική πολιτική έχει τη δυνατότητα να εξισορροπήσει μεταξύ των αναγκαίων αποπληθωριστικών κινήσεων που αποκαθιστούν την αξιοπιστία της και της βιωσιμότητας του χρέους αλλά και της διατήρησης της ανάπτυξης.

Η Ελένη Λουρή είναι καθηγήτρια Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, συμμετείχε στο 7ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών