Η ψευδαίσθηση του Καπούρ, {LF}η «οικολογία» του Κίφερ

Η ραθυμία που αποτέλεσε απότοκο της πανδημίας τα δύο προηγούμενα χρόνια, αλλά και ο απόηχος του εορτασμού του καθολικού Πάσχα την περασμένη Κυριακή φαίνεται πως δεν άφησαν ανεπηρέαστη τη μεγαλύτερη εικαστική διοργάνωση του κόσμου, την Μπιενάλε της Βενετίας. Παρά το γεγονός ότι η 59η διοργάνωση μοιάζει πολλά υποσχόμενη με μια γυναίκα στο τιμόνι – τη Σεσίλια Αλεμάνι – και για πρώτη φορά στην ιστορία της με τις καλλιτέχνιδες να υπερτερούν αριθμητικά των ανδρών στην κεντρική έκθεση (με έμπνευση από «Το γάλα των ονείρων» της παραγνωρισμένης εκπροσώπου του σουρεαλισμού, Λεονόρα Κάρινγκτον) και παρά το ότι μόλις τέσσερις ημέρες υπολείπονται για τα εγκαίνιά της, η πόλη δεν μοιάζει να έχει μπει σε μπιεναλικούς ρυθμούς.

Στο αεροδρόμιο δεν είχαν τοποθετηθεί οι καθιερωμένες διαφημίσεις – κάποιες φορές ακόμη και επιδαπέδιες προβολές – που να υπενθυμίζουν το γεγονός. Πολλά μουσεία δεν τροποποίησαν το ωράριο λειτουργίας τους ώστε να υποδεχτούν τους επισκέπτες που σπεύδουν προ των εγκαινίων από όλο τον κόσμο για την προεπισκόπηση της Μπιενάλε και των δεκάδων παράλληλων εκθέσεων, παρά το γεγονός ότι φιλοξενούν μεγάλες εκθέσεις. Ούτε σε εκείνα που λειτουργούσαν με επίσης πολυδιαφημισμένες εκθέσεις υπήρχαν οι καθιερωμένες ουρές. Στην πόλη δε τίποτα δεν προϊδεάζει ότι διάσπαρτα θα βρίσκονται διάφορα εθνικά περίπτερα χωρών που δεν έχουν δικό τους χώρο εντός της Μπιενάλε. Κτίρια στα οποία συνήθως τα πανό είχαν ήδη πάρει τη θέση τους και στον δρόμο ειδικά αυτοκόλλητα καθοδηγούσαν τους επισκέπτες προς εκείνα που ήταν δύσκολο να εντοπιστούν σε μικρά στενά, τώρα είναι εντελώς κενά και τίποτα δεν μαρτυρά ότι τις επόμενες ημέρες θα ανοίξουν για κάποια εικαστική εκδήλωση. Ακόμη και στο Μεγάλο Κανάλι, κοντά στους Κήπους, όπου κατά κανόνα γίνεται μια άτυπη «παρέλαση» υπερμεγεθών και υπερπολυτελών θαλαμηγών με τις οποίες καταφθάνουν εκατομμυριούχοι φιλότεχνοι, χθες είχαν δέσει μόλις δύο. Ισως το κλίμα να αλλάξει από τις επόμενες ημέρες οπότε και οι εκπρόσωποι του διεθνούς Τύπου αλλά και όσοι εργάζονται στον χώρο της τέχνης θα έχουν την ευκαιρία να δουν από κοντά όσα έχει σχεδιάσει η καλλιτεχνική διευθύντρια, αλλά και τις εθνικές συμμετοχές που φέτος φτάνουν τις 90.

ΚΙΦΕΡ ΚΑΙ ΚΑΠΟΥΡ. Η απουσία εορταστικού κλίματος, ωστόσο, δεν σημαίνει πως η Βενετία δεν κρατά ψηλά το ενδιαφέρον του φιλότεχνου κοινού. Στο Παλάτι των Δόγηδων ο Ανσελμ Κίφερ έχει καταφέρει να κάνει μια πολύ επιτυχημένη κατάληψη σε δύο αίθουσες του εμβληματικού μεγάρου και να κρεμάσει από τους κολοσσικούς πίνακές του (το ύψος τους ξεπερνά τα 8 μ.) καμένα βιβλία, καρότσια του σουπερμάρκετ ξέχειλα με άχυρα ή ρούχα, να τους ενθέσει κοστούμια εργατών και δρεπάνια στοιχισμένα σαν σε παρέλαση κάτω από το καιόμενο Παλάτσο ή ακόμη και ένα ανοιχτό φέρετρο, χωρίς η εικαστική του παρέμβαση με τίτλο «Αυτά τα γραπτά όταν θα καούν θα δώσουν επιτέλους λίγο φως» – και προφανείς πολιτικές, οικολογικές και κοινωνιολογικές αναφορές – να συγκρούεται αισθητικά με τα έργα των Τιτσιάνο, Βερονέζε και Τιντορέτο που κοσμούν το μέγαρο.

Επόμενη στάση σε έναν μετρ της ψευδαίσθησης, σε έναν καλλιτέχνη που μπορεί να πλάθει τα έργα του εξίσου γοητευτικά με το βαθύ απόλυτο μαύρο – στο οποίο έχει το αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης – αλλά και με εκπληκτικά μπλε, φλογερά κόκκινα ή και κατάλευκο χρώμα, σε δύο ή τρεις διαστάσεις, ξεγελώντας το βλέμμα ανάλογα με την οπτική γωνία θέασης, αλλά πάνω από όλα σε έναν εικαστικό που μπορεί να φέρνει ένα κομμάτι ουρανού κοντά στη γη μέσα από ένα κάτοπτρο. Ο λόγος φυσικά για τον Ανίς Καπούρ, που μετά από την όχι και τόσο επιτυχημένη εγκατάστασή του το 2011 στο Σαν Τζόρτζιο Ματζόρε, επιστρέφει στη Βενετία με μια διπλή έκθεση, στην Ακαδημία και στο Παλάτσο Μανφρίν. Ενα ασημένιο κάτοπτρο στον αύλειο χώρο της Ακαδημίας καθρεφτίζει τον καθαρό βενετσιάνικο ουρανό και ένα κομμάτι του κτιρίου ως υποδοχή στους επισκέπτες, που στις επόμενες τέσσερις αίθουσες «βυθίζονται» στις γεμάτες έντονο κόκκινο εγκαταστάσεις του, όπου το χρώμα έχει εκτοξευθεί από ένα κανόνι και έχει πλημμυρίσει τις αίθουσες, αλλού έχει «παγώσει» τη στιγμή της ροής του χάρη στην έντονη πάστα από ρητίνη, ενώ σχεδόν γλυπτοί είναι και οι πίνακές του με μεγάλες ποσότητες χρώματος να εξέχουν. Ιδιαίτερη στιγμή αποτελούν τα πρώτα έργα που παρουσιάζονται παγκοσμίως με το «μαύρο του Καπούρ». Πρόκειται για εγκαταστάσεις που δείχνουν ως απλά δισδιάστατα γεωμετρικά σχήματα όταν τις κοιτάζεις κατά μέτωπο και αποκαλύπτουν την πραγματική τους πολυδιάστατη σύνθεση ιδωμένα από άλλη γωνία.

ΜΠΟΪΣ. «Παρών» στη Βενετία και ο καλλιτέχνης με τη μεγαλύτερη επιρροή στην εικαστική πραγματικότητα του μεταπολεμικού κόσμου στη Δύση, ο Γιόζεφ Μπόις. Στον δεύτερο όροφο του Παλάτσο Τσίνι υποβλητικά φωτισμένα παρουσιάζονται σχέδια και μικρής κλίμακας γλυπτά του με αφορμή, πέρυσι, τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του. Από τα 40 έργα που εξερευνούν κυρίως τη σχέση του με την ανθρώπινη μορφή και το ανθρώπινο σώμα, όπως και τον συμβολικό ρόλο των ζώων στο έργο του, ξεχωρίζει το κέρινο πρόπλασμα ενός μικρού αλόγου που αναδύεται μέσα από το σπασμένο γύψινο καλούπι του, το οποίο προοριζόταν για ένα μεταλλικό γλυπτό που δεν υλοποιήθηκε.