«Η Μόσχα χρησιμοποιεί τις διαπραγματεύσεις ως όπλο»

Ο Τζόναθαν Πάουελ, στενός συνεργάτης του πρώην βρετανού πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ και επικεφαλής του γραφείου του στην Ντάουνινγκ Στριτ, θεωρείται εκ των κατεξοχήν ειδικών σε διεθνείς διαπραγματεύσεις. Ηταν ο επικεφαλής βρετανός διαπραγματευτής στις συνομιλίες για τη Βόρεια Ιρλανδία, που οδήγησαν στην ιστορική συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής. Ηταν επίσης σε επιτελική θέση στις διαπραγματεύσεις για την επιστροφή του Χονγκ Κονγκ στους Κινέζους και στις συνομιλίες «Two Plus Four» για την ενοποίηση της Γερμανίας. Στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Πάουελ δηλώνει δύσπιστος ότι οι Ρώσοι διαπραγματεύονται σοβαρά στις ειρηνευτικές συνομιλίες με την Ουκρανία, τονίζοντας ότι «η Μόσχα χρησιμοποιεί τις διαπραγματεύσεις ως όπλο».

«Ο Πούτιν αρνείται μέχρι τώρα να συμμετέχει στις συνομιλίες. Είμαι πολύ δύσπιστος για το ότι οι Ρώσοι διαπραγματεύονται σοβαρά. Εχουν την παράδοση να χρησιμοποιούν τις διαπραγματεύσεις ως όπλο για να διερευνήσουν αν μπορούν να πιέσουν την άλλη πλευρά να κάνει παραχωρήσεις, να συγκεντρώσουν πληροφορίες, να διχάσουν την άλλη πλευρά. Δεν υπάρχουν σημάδια ότι οι Ρώσοι έχουν τελειώσει τη στρατιωτική τους επιχείρηση, δεν φαίνεται να τους πτοούν οι απώλειες στρατιωτών ούτε τα εγκλήματα τα οποία φαίνεται ότι έχουν διαπράξει, οπότε δεν φαίνεται ότι είναι έτοιμοι ακόμη να διαπραγματευτούν. Είναι εξαιρετικά επιδέξιοι να χρησιμοποιούν τις διαπραγματεύσεις ως όπλο και όχι ως μια ειλικρινή προσπάθεια να φτάσουν σε συμφωνία και να σταματήσει η διαμάχη. Απαιτείται εξαιρετικός βαθμός αυτοελέγχου από την πλευρά των Ουκρανών, κάτι που είναι δύσκολο να πετύχεις όταν δέχεσαι επίθεση» δηλώνει ο Πάουελ.

Με ποιον τρόπο θα διχάσουν την άλλη πλευρά, τον ρωτάμε. «Οι Ουκρανοί φαίνεται ότι έχουν ήδη παραιτηθεί από την ιδέα να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ, αλλά όσον αφορά την εδαφική τους ακεραιότητα δεν είναι έτοιμοι να κάνουν παραχωρήσεις. Η Ρωσία μπορεί εδώ να διχάσει τους Ουκρανούς μεταξύ αυτών που θέλουν απελπιστικά να τελειώσει η σύγκρουση και μεταξύ αυτών που θέλουν να συνεχίσουν τον πόλεμο, ώστε να κερδίσουν. Το ότι οι Ουκρανοί δεν θέλουν να κάνουν οποιαδήποτε παραχώρηση στο εδαφικό δυσκολεύει τη Ρωσία, η οποία θέλει να διασφαλίσει διαβεβαίωση ότι κατέχει την Κριμαία, ότι έχει το Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ. Για αυτό συγκεντρώνουν τις δυνάμεις τους στην περιοχή, ώστε να καταλάβουν περισσότερο έδαφος. Είτε για να καταλήξουν σε “παγωμένη σύγκρουση” είτε για να ασκήσουν πίεση ώστε να διασφαλίσουν περισσότερο έδαφος».

Τελικά, ποιοι είναι οι στόχοι του Πούτιν; «Είναι δυσδιάκριτοι. Αρχικά φαινόταν ότι είχε πρόθεση να καταλάβει την Ουκρανία, να τοποθετήσει υπάκουο στη Ρωσία καθεστώς. Δεν ξέρουμε πόσα γνωρίζει για την εξέλιξη του πολέμου, αλλά ενδεχομένως έχει αναθεωρήσει τους αρχικούς του στόχους και επικεντρώνεται στο να αρπάξει όσο περισσότερο έδαφος ανατολικά και νότια, χρησιμοποιώντας την προέλαση ως μοχλό πίεσης ή προκειμένου να καταλήξει σε “παγωμένη σύγκρουση”. Ο Πούτιν έχει ιστορικό “παγωμένων συγκρούσεων”. Ας δούμε τη Μολδαβία και τη Γεωργία. Διατηρεί ανοιχτές πληγές, εμποδίζοντας τα κράτη να προοδεύουν, ασκώντας πίεση μακροπρόθεσμα. Οι Ουκρανοί που έχουν αγωνιστεί τόσο γενναία διστάζουν να κάνουν παραχωρήσεις στον Πούτιν, διότι γνωρίζουν ότι θα τον εξευμενίσουν προσωρινά και θα επιστρέψει αργότερα».

Ποιες είναι οι δυσκολότερες πτυχές στο πάρε-δώσε των διαπραγματεύσεων, τον ρωτάμε. «Το πιο δύσκολο για τους Ουκρανούς είναι να φτάσουν σε διαπραγματεύσεις με τους Ρώσους, που να είναι σοβαρές, με τον ίδιο τον Πούτιν να εμπλέκεται, χωρίς να εγκλωβιστούν σε μια “παγωμένη σύγκρουση”. Χρειάζεται και οι δύο πλευρές να βρεθούν σε ένα αδιέξοδο, που να τους πλήττει αμοιβαία. Στην τωρινή κατάσταση οι Ουκρανοί εκτιμούν ότι μπορούν να νικήσουν, ενώ στα αφτιά των Ρώσων φτάνει ό,τι υποστηρίζει ο Πούτιν, που ελέγχει τα μίντια. Αν η Δύση επιμένει στις κυρώσεις μπορεί να υπάρξει αποτέλεσμα, διότι ο Πούτιν δεν θέλει τις κυρώσεις». Ο Πάουελ βλέπει επίσης σημαντικές δυσκολίες στο ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας, αλλά πρωτίστως στο εδαφικό. «Οι Ουκρανοί δεν παραιτούνται του εδάφους τους και ο Πούτιν επιμένει, οπότε εκεί μπορεί να υπάρξει εμπλοκή. Επίσης οι εγγυήσεις ασφαλείας είναι δύσκολο σημείο. Διότι για να δοθούν εγγυήσεις ανάλογες με το άρθρο 5 και ίσως πιο λεπτομερείς σε χώρες που δεν είναι στο ΝΑΤΟ, είναι εξαιρετικά δύσκολο, θα πρέπει να συμφωνούν οι χώρες που θα δώσουν τις εγγυήσεις. Οι διαπραγματεύσεις είναι εξαιρετικά πολύπλοκες, κινούνται σε επίπεδο Ουκρανίας – Ρωσίας, αλλά και Ουκρανίας – δυτικών χωρών, οι οποίες θα πρέπει να συμφωνήσουν στις εγγυήσεις ασφαλείας, καθώς και σε επίπεδο ΗΠΑ, ΕΕ και ΝΑΤΟ, που αποφασίζουν για τις κυρώσεις».

Ο ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι έχει προτείνει μεγαλύτερη εμπλοκή των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις, του λέμε. «Οι Ουκρανοί αναζητούν τη συμμετοχή των ΗΠΑ και άλλων ηγετικών δυτικών χωρών αφενός διότι είναι απαραίτητη, εξαιτίας των εγγυήσεων ασφαλείας, που χρειάζεται η Ουκρανία για να είναι ουδέτερη, και αφετέρου γιατί είναι αυτοί που μπορούν να άρουν τις κυρώσεις σε περίπτωση συμφωνίας. Θα πρέπει να συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις, μόλις γίνουν σοβαρές, όταν ο Πούτιν εμπλακεί ο ίδιος».

Οι μεσολαβητές. Μπορεί η Τουρκία να παίξει ρόλο μεσολαβητή; «Η Τουρκία παίζει ήδη ρόλο, φέρνοντας τις δύο πλευρές σε διαπραγματεύσεις. Είναι καλό να επιδιώκονται οι διαπραγματεύσεις, υπάρχουν και άλλοι που προσπαθούν, το Ισραήλ, η Γερμανία, η Γαλλία, ακόμη και αν δεν έχουμε φτάσει σε επίπεδο σοβαρών διαπραγματεύσεων από τη ρωσική πλευρά. Θα χρειαστεί αρκετός καιρός για να γίνουν σοβαρές οι διαπραγματεύσεις. Η χώρα που θα μπορούσε να έχει πραγματική επιρροή στη Ρωσία θα ήταν η Κίνα. Θα μπορούσε να συμμετέχει με ρόλο στις διαπραγματεύσεις». Ούτως ή άλλως ο βρετανός διπλωμάτης εκτιμά ότι «οι διαπραγματεύσεις θα διαρκέσουν πολύ. Πάντα διαρκούν περισσότερο από ό,τι περιμένουμε. Πολλές φορές νομίζεις ότι μπορεί να υπάρξει λύση από την αρχή. Είναι όμως σημαντικό να δημιουργηθεί μια ισχυρή διαδικασία που μπορεί την κατάλληλη στιγμή να οδηγήσει σε λύση. Τότε είναι πιο πιθανό να υπάρξει λύση. Θα καθυστερήσει πολύ στην Ουκρανία και ανησυχώ για τον πόνο των ανθρώπων» καταλήγει.