Η ελληνική «μυθολογία» του Τζον Κράξτον

Καρέ πρώτο. Ενας νέος, μόλις 21 ετών, αν και ασφαλής μέσα στο κάδρο του, κοιτάζει με επιφυλακτικότητα τον θεατή. Καρέ δεύτερο. Ο ίδιος νέος τρία χρόνια αργότερα. Το βλέμμα του αποπνέει σιγουριά. Μαρτυρά την αισιοδοξία του, αφού έχει καταφέρει να πραγματοποιήσει το μεγαλύτερο όνειρό του: να φτάσει στη χώρα που λάτρευε, την Ελλάδα, καθώς είχε καταφέρει να επιβιβαστεί σε ένα μαχητικό αεροπλάνο μαζί με τη σύζυγο του βρετανού πρεσβευτή που είχε προορισμό την Αθήνα.

Ο νέος των δύο αυτοπροσωπογραφιών είναι ο Τζον Κράξτον, γνωστός ως εξαιρετικός πορτρετίστας αλλά και τοπιογράφος, αλλά και ως ένας κοσμοπολίτης νομάς που «ζούσε για την απόλαυση και την αποτύπωνε στη ζωγραφική του». Και είναι αυτές οι δύο αυτοπροσωπογραφίες του που υποδέχονται τον επισκέπτη της έκθεσης «Τζον Κράξτον, μια ελληνική ψυχή» στο Μουσείο Μπενάκη, με την ευκαιρία συμπλήρωσης 100 χρόνων από τη γέννησή του. Πρόκειται για την πρώτη αναδρομική παρουσίαση του έργου του μετά τον θάνατό του το 2009, σύμφωνα με τον επιστημονικό διευθυντή του μουσείου Γιώργη Μαγγίνη, και την επιμελήθηκε ο φίλος και εκτελεστής της διαθήκης του καλλιτέχνη Ιαν Κόλινς. Από τον Οκτώβριο η έκθεση θα μεταφερθεί στη Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων και θα εμπλουτιστεί με έργα που ανήκουν σε φίλους του καλλιτέχνη και προσωπικά αντικείμενα από το σπίτι του, το οποίο θα καταστεί επισκέψιμο χάρη σε ψηφιακό πρόγραμμα που ετοιμάζει το Πολυτεχνείο Κρήτης, όπως αποκάλυψαν ο δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης και ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού Γιάννης Γιαννακάκης, και στη συνέχεια θα ταξιδέψει στο Λονδίνο.

ΤΑ ΕΡΓΑ. Σε σκούρο μπλε και έντονο κίτρινο φόντο, πλάι σε αντικείμενα – αρχαιότητες, πορτρέτα Φαγιούμ και εικόνες της Κρητικής Σχολής από τις μόνιμες συλλογές του Μουσείου Μπενάκη – έχουν βρει κατά κύριο λόγο τη θέση τους τα 90 έργα (χαρακτικά και σχέδια, πίνακες ζωγραφικής, φωτογραφίες και προσωπικά αντικείμενα) του Τζον Κράξτον, πολλά εκ των οποίων, άγνωστα έως τώρα, καλύπτουν όλες τις περιόδους της σταδιοδρομίας του καλλιτέχνη.

Κι είναι εκείνοι οι πίνακες – μικρότερων ή μεγαλύτερων διαστάσεων με πρωταγωνιστές βοσκούς και ναύτες, χασάπηδες και μουσικούς, άνδρες που χορεύουν στις ταβέρνες και αναρίθμητες γάτες – που αναλαμβάνουν να μυήσουν τους επισκέπτες στον κόσμο του αναρχικού πνεύματος με τη μεγάλη ευρυμάθεια, που αγάπησε την Κρήτη σαν να ήταν η πραγματική του πατρίδα. Στο σύμπαν του Αγγλου που δύσκολα ξεχώριζε με το παχύ μουστάκι του από Κρητικό καθώς όργωνε με τη μηχανή του τα Λευκά Ορη. Του γόνου μιας πολυμελούς μουσικόφιλης και μποέμικης οικογένειας του Λονδίνου. Του φιλάσθενου νέου που λάτρεψε την αρχαία ελληνική τέχνη – αξίζει μια στάση στη λίθινη ανάγλυφη προτομή από την Παλμύρα της Συρίας που είχε στο ατελιέ του στην Κρήτη, η οποία εκτίθεται δίπλα σε μια αυτοπροσωπογραφία του για να διαπιστώσει την επιρροή και τη σύνδεση με την ελληνική αρχαιότητα – και τους πίνακες του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Του στενού φίλου του Λούσιαν Φρόιντ με τον οποίο δημιουργούσαν ευρηματικούς πίνακες, γλεντούσαν στο βομβαρδισμένο Λονδίνο και επιχείρησαν να ταξιδέψουν ως λαθρεπιβάτες με ένα γαλλικό αλιευτικό, χωρίς επιτυχία.

Από τη σκούρα παλέτα τα έργα του Τζον Κράξτον αίφνης λούζονται στο φως όταν φτάνει το 1946 στην Ελλάδα. Το μαρτυρούν οι παλλόμενοι από χρώμα καμβάδες του, που ζωγράφιζε στο σπίτι που απέκτησε το 1960 στα Χανιά, όταν δεν απολάμβανε τη ζωή σε ταβέρνες και εκδρομές, πανηγύρια, καρναβάλια και παραστάσεις Καραγκιόζη με αγαπημένους φίλους όπως ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, ο Πάτρικ Λι Φέρμορ και ο Γιώργος Σεφέρης (σχεδίασε τα φωτιστικά με τη μορφή γοργόνας για το σπίτι της οδού Αγρα, αντίγραφα των οποίων παρουσιάζονται στην έκθεση) και πολύ σπάνια ανάμεσα σε προσωπικότητες που γνώριζε αλλά δεν ταίριαζαν στον τρόπο που ήθελε να ζει, όπως ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο Αριστοτέλης Ωνάσης και η Μαργκότ Φοντέιν.

Ιδιαίτερη στιγμή στην αναδρομική αυτή παρουσίαση της δουλειάς του Κράξτον είναι η ταπισερί «Τοπία με στοιχεία της φύσης» που έχει υφανθεί στο Εδιμβούργο με νήματα 500 διαφορετικών χρωμάτων κατά τη διάρκεια της εξορίας του την περίοδο της δικτατορίας, μια σύνθεση που «αποτίνει φόρο τιμής στην παραδοσιακή κρητική υφαντουργία, μυθολογία και τον αισθησιασμό της Ελλάδας».