Ο μεγάλος φόβος

Με την ικανότητά του να μιλά απλά ο Μάριο Ντράγκι έθεσε πολύ ωραία το δίλημμα του κοντινού μέλλοντός μας. «Θέλετε ειρήνη ή air condition;» ρώτησε τους Ιταλούς υπονοώντας ότι η πίεση στον Πούτιν δεν γίνεται να συνεχιστεί χωρίς κόστος. Για τον Ντράγκι η απάντηση είναι προφανής: οι κυρώσεις είναι αδιαπραγμάτευτες. Αλλά δεν ξέρω αν με αυτό συμφωνούν οι πλειοψηφίες.

Οι γαλλικές εκλογές είναι οι πρώτες εκλογές σε μια χώρα της Δυτικής Ευρώπης μετά την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία: το αποτέλεσμά τους θα το γνωρίζουμε μετά την επόμενη Κυριακή, αλλά η ίδια η ατζέντα της συζήτησης, όπως αυτή διαμορφώθηκε στην προεκλογική περίοδο, έχει ενδιαφέρον. Ολοι οι αναλυτές συμφωνούν πως αυτή επηρεάστηκε από την αύξηση του πληθωρισμού και την ακρίβεια, δηλαδή από την αβεβαιότητα. Ισως και από έναν ανομολόγητο, αλλά όχι παράλογο, φόβο ότι τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα.

Είναι η πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια που διαβάζουμε για κρίσεις και δεν κυκλοφορεί κανένα απολύτως σενάριο με θετικές προβλέψεις. Ακόμα κι αν ως διά μαγείας αύριο τελείωνε ο πόλεμος, η προσπάθεια της Ευρώπης να σταματήσει να εξαρτάται ενεργειακά από το ρωσικό φυσικό αέριο θα συνεχιζόταν: με κόστος. Η τιμή του πετρελαίου π.χ. θα παρέμεινε πολύ ψηλά, με αποτέλεσμα την αλματώδη αύξηση των τιμών των βιομηχανικών προϊόντων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το κόστος διαβίωσης. Εξυπακούεται ότι πιθανή παράταση του πολέμου θα έκανε τα πράγματα ακόμα χειρότερα: πιθανότατα θα έχουμε και στην Ευρώπη έλλειψη προϊόντων και ραγδαία επιδείνωση του επιπέδου ζωής. Μίλησε μάλιστα ξεκάθαρα για αυτή την πιθανότητα τις περασμένες μέρες και ο γερμανός υπουργός Οικονομικών Κρίστιαν Λίντνερ. Μόνο που οι σκληρές αλήθειες δυστυχώς δεν λύνουν το πρόβλημα: απλά το περιγράφουν σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια.

Στη Γαλλία πρώτο κόμμα θα είναι η αποχή. Αυτή, σε συνδυασμό με την περίφημη «ψήφο διαμαρτυρίας» (δηλαδή την υποστήριξη κομμάτων με συνθήματα αντισυστημικά), μαρτυρά ότι μπαίνουμε σε μια εποχή που ένα τεράστιο πληθυσμιακό κομμάτι της Ευρώπης δεν αισθάνεται καμιά σχεδόν υποχρέωση για την προάσπιση της ίδιας της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Αλλοι τη θεωρούν «ξοφλημένη», άλλοι «όχι απαραίτητη», άλλοι «μια υπόθεση των ελίτ» κι άλλοι έχουν εκπαιδευτεί να τη μισούν. Ενα τέτοιο εκλογικό σώμα που δεν θεωρεί την κοινοβουλευτική δημοκρατία και τους θεσμούς της κάτι απαραίτητο, εκλέγει με απόλυτη πλειοψηφία τον Πούτιν στη Ρωσία, τον Ορμπαν στην Ουγγαρία κ.τ.λ. Η Δυτική Ευρώπη παρακολουθεί το φαινόμενο ψάχνοντας ερμηνείες, όμως δεν βλέπει την καμπούρα της. Στην Ευρώπη αυτό τον καιρό η δημοφιλία των πολιτικών εξαρτάται αποκλειστικά από υποσχέσεις οικονομικών παροχών. Στη Γαλλία π.χ. η Λεπέν υποσχέθηκε να κατεβάσει τον ΦΠΑ από το 20% στο 5% και κέρδιζε σε κάθε δημοσκόπηση τρεις μονάδες!

Στην Ελλάδα σε έναν χρόνο από τώρα βλέπω πολύ εύκολο, αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, να γίνεται βασικό σύνθημα το «ας πάμε με τη Ρωσία για να έχουμε φυσικό αέριο και πετρέλαιο τζάμπα». Η απάντηση σε αυτή την αρλούμπα είναι ότι οι οικονομικές μας σχέσεις με τον δυτικό κόσμο δεν επιτρέπουν τέτοιες επιλογές, αλλά ποιος να τη δώσει; Οσο τα προβλήματα της Δυτικής Ευρώπης θα μεγαλώνουν, τόσο πιο δύσκολη θα γίνεται η συζήτηση.

Η τελευταία φορά που η Ευρώπη ήρθε αντιμέτωπη με το τέρας του πληθωρισμού ήταν τα τέλη της δεκαετίας του ’70. Από τότε πέρασαν σαράντα χρόνια και βάλε. Δεν υπάρχει κανένας από τους σημερινούς αρμοδίους (υπουργούς Οικονομικών, διευθυντές κεντρικών τραπεζών, επιτρόπους της ΕΕ κ.τ.λ.) που να έχει αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό. Σχεδόν πάντα ο υψηλός πληθωρισμός καταστρέφει κυβερνήσεις: ρίξτε μια ματιά στην ευρωπαϊκή Ιστορία. Αλλά αυτό που ίσως ζήσουμε δεν είναι η καταστροφή των κυβερνήσεων: είναι το τέλος της ίδιας της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας όπως την ξέρουμε. Ο σοφός Ντράγκι έπρεπε να το πει κομμάτι διαφορετικά. Το δίλημμα θα είναι «δημοκρατία ή air condition». Και η απάντηση δεν είναι δεδομένη. Δεδομένη αντίθετα είναι η ύφεση που έρχεται…