Τα σενάρια, η αποχή και το μέλλον της Γαλλίας

Τέτοιες ημέρες το 2002, οι περισσότεροι Γάλλοι θεωρούσαν δεδομένο πως ο δεύτερος γύρος των προεδρικών τους εκλογών θα ήταν μια μονομαχία ανάμεσα στον απερχόμενο δεξιό πρόεδρο, τον Ζακ Σιράκ, και τον σοσιαλιστή πρωθυπουργό του, Λιονέλ Ζοσπέν. Ολα έδειχναν να έχουν ήδη κριθεί. Τελικά όμως, με μία αποχή – ρεκόρ που έφτασε στο 28,4% και τον διασκορπισμό των ψήφων της Αριστεράς, εκείνος που προκρίθηκε απέναντι στον Σιράκ δεν ήταν ο Ζοσπέν, αλλά ο ακροδεξιός Ζαν-Μαρί Λεπέν. Από τότε πέρασαν βέβαια 20 χρόνια, το «σοκ της 21ης Απριλίου» του 2002 έχει πια αμβλυνθεί, η θυγατέρα του Ζαν-Μαρί Λεπέν, η Μαρίν Λεπέν, έχει πίσω της μια πολυετή εκστρατεία αποδαιμονοποίησης του κόμματός της, η πρόκρισή της, για δεύτερη φορά, στον δεύτερο προεδρικό γύρο απέναντι στον Εμανουέλ Μακρόν θεωρείται σχεδόν δεδομένη, σχεδόν λογική, σχεδόν αποδεκτή. Οχι, άλλος είναι ο λόγος που θύμιζε παραμονές των εκλογών ο γαλλικός Τύπος το 2002, είναι αυτός ο συνδυασμός παραίτησης και μείωσης του ενδιαφέροντος των ψηφοφόρων, αυτό το επαπειλούμενο, νέο ρεκόρ αποχής που μπορεί να φέρει, για μια ακόμα φορά, εκπλήξεις – και δεδομένου ότι αφορά πρωτίστως τους νέους, δεν προοιωνίζεται τίποτα καλό για το μέλλον της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Λένε πως η αποχή δελεάζει πρωτίστως «τους πλέον απομακρυσμένους από την πολιτική, άρα περισσότερο τις λαϊκές κατηγορίες», λένε πως περισσότερο κινδυνεύει από αυτήν κατά συνέπεια η Μαρίν Λεπέν, αλλά σε έναν μικρότερο βαθμό και ο Ζαν-Λικ Μελανσόν, ένα 66% των Γάλλων ωστόσο έλεγε στην τελευταία μεγάλη δημοσκόπηση της Monde πως θεωρεί τη νίκη του Εμανουέλ Μακρόν δεδομένη, είναι και αυτός ένας παράγοντας που μπορεί να παίξει ρόλο, που μπορεί να κρατήσει ψηφοφόρους μακριά από τις κάλπες.

ΟΙ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ. Ας περιοριστούμε λοιπόν στις λίγες βεβαιότητες. Στη διαπίστωση, για παράδειγμα, πως η γαλλική κοινωνία στρέφεται όλο και δεξιότερα – ποτέ άλλοτε δεν ήταν ισχυρότερη η γαλλική Ακροδεξιά, η Μαρίν Λεπέν, μαζί με τον Ερίκ Ζεμούρ αλλά και τον Νικολά Ντιπόν-Ενιάν, έναν από τους (12 συνολικά) υποψηφίους που σπανίως μνημονεύεται λόγω μικρού ερείσματος (γύρω στο 2%), αποσπούν από κοινού ποσοστό μεγαλύτερο του 33% των ψήφων. Στη διαπίστωση, επίσης, πως τα δύο μεγάλα κόμματα που μοιράζονταν τη γαλλική εξουσία μέχρι το 2017, οι Σοσιαλιστές και οι Ρεπουμπλικανοί, κινδυνεύουν με εξαφάνιση, οι πρώτοι έχουν ουσιαστικά ήδη πεθάνει, για λόγους ιστορικούς / συναισθηματικούς και μόνο συμπεριλαμβάνεται η δμαρχος του Παρισιού, Αν Ινταλγκό, στον κατάλογο των επτά κυριότερων υποψηφίων που ακολουθεί, οι δεύτεροι μπορεί κάλλιστα να τους ακολουθήσουν, αν μείνουν – όπως προβλέπεται – για δεύτερη φορά εκτός δεύτερου γύρου. Τι θα συμβεί λοιπόν στον επονομαζόμενο «τρίτο γύρο», στις κοινοβουλευτικές εκλογές που ακολουθούν τον Ιούνιο; Ποιο κόμμα θα ενσαρκώσει την αντιπολίτευση στον Εμανουέλ Μακρόν αν επανεκλεγεί; Και στη Μαρίν Λεπέν αν καταφέρει (ο μη γένοιτο…) να γίνει πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας;

ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΕ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΛΑΝΟ. Βιαζόμαστε, όμως, και δεν έχει νόημα. Ο γάλλος πρόεδρος παραμένει φαβορί, αλλά η δυναμική δεν είναι με το μέρος του, περισσότερο ευνοεί την ακροδεξιά Λεπέν, περισσότερο ευνοεί τον ακροαριστερό Μελανσόν, οι γάλλοι δημοσκόποι είναι προσεκτικοί, ήταν άλλωστε πρωτόγνωρη αυτή η προεκλογική εκστρατεία, ξεκίνησε εν μέσω πανδημίας, ολοκληρώνεται εν μέσω πολέμου, η δημόσια συζήτηση παρέμεινε σε δεύτερο πλάνο, έμεινε η «ανησυχία», η «αβεβαιότητα» και η «κούραση» που εκφράζει ως κυρίαρχο συναίσθημα το 47%, το 45% και το 40% των Γάλλων αντίστοιχα, η «οργή» και η «αγανάκτηση» που εκφράζει το 17% και το 14%, αφήνοντας στην «ελπίδα» μόνο ένα 28%, στην «εμπιστοσύνη» μόνο ένα 17%. Η Ευρώπη δεν μπορεί παρά να παρακολουθεί με αγωνία.

Εμανουέλ Μακρόν

Ο ακούραστος υποστηρικτής μιας «ισχυρής Ευρώπης»

Το 2017, ήταν το outsider που έφερε τα πάνω κάτω, ο «ούτε αριστερά ούτε δεξιά» υποψήφιος που σάρωσε ανεμίζοντας την ευρωπαϊκή σημαία. Πέντε χρόνια αργότερα, παραμένει ένθερμα φιλοευρωπαίος, ακούραστος υποστηρικτής μιας «ισχυρής Ευρώπης», αεικίνητος στη διεθνή διπλωματική σκηνή, είναι όμως πια κομμάτι του κατεστημένου, επιβαρυμένος από τη φθορά της εξουσίας, το παρατσούκλι «ο πρόεδρος των πλουσίων», αλλεπάλληλες κοινωνικές κρίσεις, συν μια πανδημία. Πριν από έναν μήνα βέβαια, οι δημοσκοπήσεις τον ήθελαν να έχει διευρύνει το προβάδισμά του ακόμα και στις 15 ποσοστιαίες μονάδες – η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ήταν ακόμα φρέσκια και ο γάλλος πρόεδρος επωφελούνταν από αυτό που οι Αγγλοσάξονες αποκαλούν «φαινόμενο της συσπείρωσης γύρω από τη σημαία». Το προβάδισμά του έχει όμως πια συρρικνωθεί, ο Μακρόν άργησε να μπει στην εκστρατεία, παρέμεινε αποστασιοποιημένος, πρότεινε μέτρα ελάχιστα δημοφιλή, όπως η αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης στα 65 έτη, και δυσκολεύεται να κινητοποιήσει τους κεντροαριστερούς ψηφοφόρους που του χάρισαν τη νίκη το 2017, παρά την εικόνα ενσυναίσθησης και τα αριστερά συνθήματα που έχει επιστρατεύσει τελευταία.

Μαρίν Λεπέν

Πιο κοντά στον στόχο της από ποτέ

Στις προεδρικές εκλογές του 2012 ήρθε τρίτη με ένα 17,90% των ψήφων. Πέντε χρόνια αργότερα, κατάφερε να προκριθεί στον δεύτερο γύρο και εξασφάλισε εκεί, παρά την καταστροφική της εμφάνιση στο προεδρικό ντιμπέιτ με τον Εμανουέλ Μακρόν, ποσοστό – ρεκόρ για τη γαλλική Ακροδεξιά, 33,90%. Αυτή τη φορά βρίσκεται πιο κοντά στον στόχο της από ποτέ. Κι ας τη θεωρούσαν κάποιοι το φθινόπωρο τελειωμένη, λόγω της εντυπωσιακής τότε ανόδου του Ερίκ Ζεμούρ στις δημοσκοπήσεις. Ο Ζεμούρ φούσκωσε και ξεφούσκωσε: στο μεταξύ την έκανε να φαίνεται σχεδόν μετριοπαθής. Και η Λεπέν κατάφερε να κάνει τον κόσμο, πολύ κόσμο, να ξεχάσει τους στενούς της δεσμούς με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, επικεντρωνόμενη σε εκείνο που απασχολεί τους πολίτες περισσότερο από οτιδήποτε άλλο: στην αγοραστική τους δύναμη. Εφόσον προκριθεί απέναντι στον Μακρόν, μπορεί να υπολογίζει σχεδόν σε όλους τους ψηφοφόρους του Ζεμούρ αλλά και σε πολλούς ψηφοφόρους του Μελανσόν – ένας στους δύο δηλώνει πως προτιμά να απόσχει παρά να ψηφίσει τον γάλλο πρόεδρο. Το περίφημο ρεπουμπλικανικό μέτωπο κινδυνεύει.

Ζαν-Λικ Μελανσόν

Το απρόσμενο αουτσάιντερ για τον δεύτερο γύρο

Το 2017, ο υποψήφιος της ριζοσπαστικής Αριστεράς δεχόταν επιθέσεις από όλους τους αντιπάλους του, δεξιούς και αριστερούς. Πέντε χρόνια αργότερα, δέχεται επιθέσεις αποκλειστικά από τους αριστερούς ανταγωνιστές του, για τη χρόνια επιείκειά του έναντι του Πούτιν. Σημάδι ότι δεν φοβίζει πλέον τη Δεξιά. Ή ότι κανείς δεν πιστεύει πως θα προκριθεί στον δεύτερο γύρο. Ο 70χρονος Μελανσόν, που θέλει τη Γαλλία εκτός ΝΑΤΟ, γνωρίζει σημαντική δυναμική μετά την απόσυρση της Κριστιάν Τομπιρά από την προεδρική κούρσα. Από τον Ιανουάριο μέχρι σήμερα διπλασίασε την πρόθεση ψήφου του και σκαρφάλωσε στην τρίτη θέση των δημοσκοπήσεων. Παρά τον εκρηκτικό του χαρακτήρα, προωθεί τελευταία ένα πιο ήρεμο, πιο «μιτερανικό» προφίλ, ελπίζοντας να τον ψηφίσουν πολλοί ψηφοφόροι των Σοσιαλιστών, των Κομμουνιστών ή και των Οικολόγων.

Ερίκ Ζεμούρ

Ο χειρότερος εχθρός του εαυτού του

Ακόμα και στις τελευταίες προεκλογικές του συγκεντρώσεις, ο τρις καταδικασμένος για υποκίνηση φυλετικού μίσους Ερίκ Ζεμούρ δήλωνε βέβαιος πως θα βρίσκεται στον δεύτερο γύρο, απορρίπτοντας συλλήβδην τις δημοσκοπήσεις ως «στημένες». Ομως ο προβοκάτορας αρθρογράφος / τηλεπερσόνα / συγγραφέας, που αποφάσισε στα 63 του χρόνια να εισέλθει στην πολιτική πεπεισμένος ότι μόνο αυτός μπορεί να σώσει τη Γαλλία από τους «προοδευτικούς υπέρμαχους της παγκοσμιοποίησης», αποδείχθηκε στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ο χειρότερος εχθρός του εαυτού του. Οταν ρωτιούνται οι ψηφοφόροι για την εικόνα και τον χαρακτήρα του, έρχεται πάντα πρώτος σε όλα τα αρνητικά και τελευταίος σε όλα τα θετικά. Το 65% τον βρίσκει «ανησυχητικό», το 77% κρίνει ότι προβάλλει στο εξωτερικό μια κακή εικόνα της Γαλλίας. Με το μίσος και τις ακραίες δηλώσεις του αναφορικά με τους μετανάστες και το Ισλάμ, ο Ζεμούρ κατάφερε να κάνει τη Μαρίν Λεπέν να φαίνεται λιγότερο τρομακτική, περισσότερο αξιοσέβαστη. Λειτούργησε τελικά σαν «λαγός» – γιατί είναι βέβαιο ποια θα ψηφίσουν οι ψηφοφόροι του στον δεύτερο γύρο.

Βαλερί Πεκρές

Δεν καταφέρνει να πείσει τους ψηφοφόρους

Τον Δεκέμβριο του 2021, όταν η περιφερειάρχης του Ιλ-ντε-Φρανς κέρδισε την εσωκομματική μάχη για το χρίσμα, πολλοί πίστεψαν σε μια θριαμβευτική αναγέννηση των Ρεπουμπλικανών. Με τον αέρα και τις προτάσεις της, έλεγαν, η Βαλερί Πεκρές θα φέρει πίσω στο κόμμα τους ψηφοφόρους που δελεάστηκαν από τον Μακρόν, από τη μία πλευρά, καθώς και από τη Μαρίν Λεπέν και τον Ερίκ Ζεμούρ, από την άλλη. Από τον Δεκέμβριο μέχρι σήμερα, ωστόσο, η πρώην υπουργός του Νικολά Σαρκοζί έχασε οκτώ ποσοστιαίες μονάδες στις δημοσκοπήσεις και τοποθετείται πλέον στην εξευτελιστική πέμπτη θέση. Γιατί δεν κατάφερε να πείσει για τη διαφορά της από τον Μακρόν και έχασε πολύ χρόνο τρέχοντας πίσω από τους ριζοσπαστικοποιημένους δεξιούς ψηφοφόρους. Το κόμμα της κοινοβουλευτικής Δεξιάς, ένας στυλοβάτης της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας, κινδυνεύει να αποσπάσει αύριο ένα ιστορικά χαμηλό ποσοστό: θα είναι η δεύτερη φορά που μένει εκτός δεύτερου γύρου, μετά το 2017, η τρίτη συνεχόμενη ήττα του σε προεδρικές εκλογές. Το μέλλον του διαγράφεται πλέον αβέβαιο.

Αν Ινταλγκό

Μια μαχήτρια που δεν λέει να τα παρατήσει

«Καλώ τους σοσιαλιστές, στα χαρτιά ή την καρδιά, να μην ντρέπονται, να μη σκύβουν το κεφάλι και να είναι υπερήφανοι», διότι «αν δεν είχαμε υπάρξει, αυτή η χώρα δεν θα ήταν η ίδια», δήλωσε τέλη Μαρτίου σε μία προεκλογική συγκέντρωση στο Πα-ντε-Καλαί η δήμαρχος του Παρισιού και επίσημη υποψήφια του Σοσιαλιστικού Κόμματος στις γαλλικές προεδρικές εκλογές, Αν Ινταλγκό. «Τίποτα δεν έχει κριθεί μέχρι να γίνει η ψηφοφορία! Μαζί, μπορούμε να διαψεύσουμε αυτές τις μερικές και μεροληπτικές δημοσκοπήσεις!», διακήρυξε αρχές Απριλίου στην τελευταία της συγκέντρωση στο Παρίσι, στο Cirque d’hiver. Δημοσιογράφοι έσπευσαν να επισημάνουν την ονομασία του πλησιέστερου σταθμού του Μετρό: Filles-du-Calvaire. Κόρες του Μαρτυρίου. Γιατί με μαρτύριο έμοιαζε από την αρχή μέχρι το τέλος η προεκλογική εκστρατεία της Ινταλγκό. «Αλλοι στη θέση της θα τα είχαν παρατήσει. Οχι αυτή. Είναι μια μαχήτρια», λένε συνεργάτες της. Στις δημοσκοπήσεις συγκεντρώνει όμως μόλις ένα 1%-3%. Η διαπίστωση, σκληρή: το κόμμα του Ζαν Ζορές, του Λεόν Μπλουμ, του Φρανσουά Μιτεράν έχει πάψει να υπάρχει.

Γιανίκ Ζαντό

Ενας ακτιβιστής στην κούρσα της προεδρίας

Στις εκλογές του 2017, αυτός ο πρώην ακτιβιστής της Greenpeace και ευρωβουλευτής αποσύρθηκε από την κούρσα στηρίζοντας τον τότε υποψήφιο των Σοσιαλιστών, Μπενουά Αμόν. Αυτή τη φορά, μπήκε στην κούρσα ως πρώτος υποψήφιος της Αριστεράς: όταν νίκησε στις εσωκομματικές προκριματικές εκλογές τη (σαφώς πιο σκληροπυρηνική) Σαντρίν Ρουσό, τον Νοέμβριο του 2021, αποσπούσε στην πρόθεση ψήφου ένα 10%. Στις ευρωεκλογές του 2019 οι Οικολόγοι είχαν έρθει τρίτοι με 13,5% ενώ στις δημοτικές του 2020 είχαν κατακτήσει πολλές μεγάλες πόλεις. Σήμερα ωστόσο ο Ζαντό μετά βίας συγκεντρώνει το ήμισυ των ψήφων του ακροαριστερού Μελανσόν. Δεν τον βοήθησαν ασφαλώς οι εσωτερικές έριδες που αντιμετώπισε, οι συνεχείς επιθέσεις της Ρουσό. Το μεγαλύτερο πρόβλημα για αυτόν είναι αφενός πως η οικολογία έχει πια πολλούς πατέρες – ιδιαίτερη έμφαση δίνει και ο Μελανσόν – αφετέρου πως το θέμα που απασχολεί πρωτίστως τους ψηφοφόρους είναι επί του παρόντος άλλο, η αγοραστική τους δύναμη.