Αλλαγές στη μόνιμη έκθεση και αγορές {LF}με «μπάνκα» 9,2 εκατ.

Με υπερδιπλάσιο συγκριτικά με τις προηγούμενες χρονιές προϋπολογισμό ύψους 9,2 εκατ. ευρώ, με τη μόνιμη συλλογή του να αντικαθίσταται από μια «ευέλικτη επιμελητική προσέγγιση», χωρίς την έγκριση του Συμβουλίου Μουσείων (ανώτατου γνωμοδοτικού οργάνου του υπουργείου Πολιτισμού), αλλαγές στην πολιτική συγκρότησης της συλλογής – ώστε να αφήσει πίσω της το «γενικής φύσης διεθνώς παγκοσμιοποιημένο» προφίλ και να δώσει προτεραιότητα σε καλλιτέχνες της «Μεσογείου και του Παγκόσμιου Νότου» -, αλλαγές στην αποστολή του και στο πολύπαθο κτίριο, καθώς και πέντε νέες εκθέσεις μαζί με δύο εγκαταστάσεις για το τρέχον έτος και ακόμη τέσσερις για το 2023, επιχειρεί την επανεκκίνησή του το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. «Το EMΣT θα σμιλέψει τη δική του ταυτότητα, παραμένοντας πιστό στην υβριδική ταυτότητα της ίδιας της Ελλάδας, η οποία έχει δεχτεί επιρροές τόσο από την Ανατολή όσο και από την Ευρώπη και τη Δύση» ανέφερε η νέα του καλλιτεχνική διευθύντρια Κατερίνα Γρέγου στη δίωρη πρώτη παρουσίαση του προγράμματος, εννέα μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων της, παρουσία όχι μόνο δημοσιογράφων, αλλά και στελεχών πολλών πολιτιστικών οργανισμών, καλλιτεχνών και συλλεκτών.

«Στόχος του ΕΜΣΤ είναι να γίνει ο κορυφαίος εθνικός θεσμός για τη σύγχρονη τέχνη και τον οπτικό πολιτισμό στην Ελλάδα, και ένας από τους ηγετικούς θεσμούς της Νότιας Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου», επεσήμανε σε μια σαφή προσπάθειά της να θέσει νέους όρους παρουσίας και λειτουργίας, οι οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούν ακόμη και την αλλαγή του ισχύοντος νομικού πλαισίου. Χαρακτηριστικό είναι το ζήτημα των τροποποιήσεων στη μουσειολογική μελέτη (αφορά τον τρόπο παρουσίασης των έργων της μόνιμης συλλογής), η οποία έγινε αφορμή για πλήθος καθυστερήσεων και αντεγκλήσεων των προηγούμενων διευθυντριών, καθώς για οποιαδήποτε αλλαγή απαιτούνταν γνωμοδότηση από το Συμβούλιο Μουσείων και υπογραφή από τον εκάστοτε υπουργό Πολιτισμού. «Η μουσειολογική μελέτη δεν είναι ιερή αγελάδα και δεν χρησιμοποιείται πια στο εξωτερικό», είπε η κυρία Γρέγου και έκανε λόγο για «απελευθέρωση της συλλογής που θα προσφέρει μια ολοκληρωμένη χωροταξιακή εμπειρία στον θεατή», χαρακτηρίζοντας συνάμα αναχρονιστική τη διαδικασία των γνωμοδοτήσεων από το Συμβούλιο Μουσείων, προοιωνίζοντας αλλαγές που θα της λύσουν τα χέρια.

ΟΙ ΕΚΘΕΣΕΙΣ. Το εκθεσιακό πρόγραμμα για το 2022 προβλέπει πέντε νέες περιοδικές εκθέσεις, τέσσερις εκ των οποίων θα εγκαινιαστούν στις 16 Ιουνίου, και δύο εγκαταστάσεις. Η πρώτη, ομαδική, υπό τον τίτλο «Διαμορφώνοντας το κράτος», που επιμελείται η Κατερίνα Γρέγου και στην οποία συμμετέχουν 36 καλλιτέχνες (εκ των οποίων εννέα Ελληνες), καταπιάνεται με τους μηχανισμούς κατασκευής, τη δομή και την ιδεολογική ρητορική που ενέχει το οικοδόμημα του έθνους και του κράτους. Η δεύτερη αποτελεί έναν φωτογραφικό διάλογο ανάμεσα στον ζωγράφο Ανδρέα Βουρλούμη και τη φωτογράφο εγγονή του Ειρήνη, σε επιμέλεια Σταμάτη Σχιζάκη. Στην τρίτη που επιμελείται η Δάφνη Βιτάλη ο Αντώνης Πίττας ως μέρος της καλλιτεχνικής του πρακτικής εκθέτει για πρώτη φορά στην Ελλάδα πρωτότυπα έργα του σημαντικού καλλιτέχνη του De Stijl, Τέο φαν Ντέσμπουργκ (1883-1931), σε συνομιλία με έργα του ΕΜΣΤ, ενώ για πρώτη φορά στην Ελλάδα θα παρουσιαστούν ταινίες του βραβευμένου με Τέρνερ το 2019 Λόρενς Αμπου Χάμνταν. Ολες οι εκθέσεις θα διαρκέσουν έως τις 10/10. Παράλληλα η Τζένιφερ Νέλσον εγκαθίσταται μέχρι τον Σεπτέμβριο στους χώρους του μουσείου, φέρνει τα σκουπίδια της – που συνέλεγε για έναν χρόνο – και δημιουργεί το έργο της παρουσία του κοινού, ενώ ήδη είναι εγκατεστημένο στην είσοδο του μουσείου «Το δέντρο της πλατείας» του Στίβεν Γκόλντρατς από κομμάτια πλεκτών, υφαντών και κεντημάτων, δημιουργίες ανθρώπων που ζουν ή εργάζονται περίξ του ΕΜΣΤ αλλά και ενοίκων σε οίκους ευγηρίας ή προσφύγων σε παρακείμενες δομές (έως 30/5).

Το πρόγραμμα ωστόσο ξεκινάει εκτός των τειχών του, στο κτήμα του Νίκου Κεσσανλή και της Χρύσας Ρωμανού στο Ρέμα Πολυδρόσου στο Μαρούσι, με την έκθεση φωτογραφιών, εγκαταστάσεων και προβολών του Δημήτρη Τσουμπλέκα «Αμαζόνιος» στις 5 Μαΐου, αρχίζοντας έτσι και η παρουσία του ΕΜΣΤ εκτός έδρας, σε τοπόσημα της πόλης. Γεύση από το πρόγραμμα του 2023 αποτελούν οι τέσσερις εκθέσεις, δύο ομαδικές – «Τhe Cosmopolitans» με αφορμή την επέτειο των 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή και «Η αγάπη στα χρόνια των ψυχρών οικειοτήτων» – και δύο ατομικές, αφιερωμένες στους Ιάννη Ξενάκη και Πένι Σιόπις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ. Μέσα στις πρωτοβουλίες που παίρνει το ΕΜΣΤ είναι να προσφέρει χείρα βοηθείας στους καλλιτέχνες με δύο τρόπους. Πρώτον, επιλέγοντας να μη δέχεται δωρεές αλλά να αγοράζει τα έργα τους. Δεύτερον, με την καθιέρωση αμοιβής σε καλλιτέχνες και επαγγελματίες του πολιτισμού που εργάζονται ή εκθέτουν στο μουσείο. Επί τούτου πρόκειται να συσταθεί και πίνακας που θα ορίζει το ποσό βάσει της έκτασης και του χρόνου παραγωγής του έργου όσο και του είδους και του χρόνου της εκάστοτε έκθεσης.

Για την οργάνωση του προγράμματος μεταξύ άλλων (αναμένονται εκδόσεις επίσης από το ΕΜΣΤ, όπως και αλλαγές εντός του κτιρίου) και την κάλυψη των λειτουργικών του εξόδων – σύμφωνα με τα στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα, εργάζονται 57 μόνιμοι υπάλληλοι και επιπλέον περιστασιακά συμβασιούχοι, ενώ το μουσείο θα έπρεπε να διαθέτει 88 υπαλλήλους – ο προϋπολογισμός εκτοξεύθηκε στα 9,2 εκατ. ευρώ. Χωρίς να δοθεί σαφής απάντηση στο ερώτημα των «ΝΕΩΝ» από τον υφυπουργό Πολιτισμού Νικόλα Γιατρωμανωλάκη σχετικά με το πώς ξεπεράστηκε το εμπόδιο του υπερδιπλασιασμού του (βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, ένας χρηματοδοτούμενος φορέας μπορεί έως και να ζητήσει τον διπλασιασμό του προϋπολογισμού του) και με όλα τα ταμειακά διαθέσιμα στο τραπέζι (5,2 εκατ. ευρώ, δηλαδή πάνω από το 50% του προϋπολογισμού), το ΕΜΣΤ εκτιμά, όπως ανέφερε η έμπειρη σε ανάλογες θέσεις διοικητική και οικονομική διευθύντρια του μουσείου Αθηνά Ιωάννου, ότι η αύξηση της επισκεψιμότητας, η εμπορική εκμετάλλευση των χώρων και η χρηματοδότηση από ιδιώτες θα επιτρέψουν στο ΕΜΣΤ να μην αντιμετωπίσει οικονομικά προβλήματα. Εκ μέρους της ηγεσίας του ΥΠΠΟ κατέστη σαφές ότι η αυξημένη χρηματοδότηση δεν αποτελεί πυροτέχνημα και ότι θα συνεχιστεί, αλλά και πως τα οικονομικά του μουσείου θα βρίσκονται υπό στενή παρακολούθηση.