Η ΕΕ να ασκήσει τον ειρηνοποιό ρόλο της

Μία κορυφαία προτεραιότητα για την Ευρώπη (και τη Δύση γενικότερα) οφείλει να είναι ο τερματισμός του πολέμου μέσω της διπλωματικής διαδικασίας και η ειρηνική διευθέτηση του ζητήματος της Ουκρανίας με κύριο στόχο τη διαφύλαξη της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας ως ελεύθερης δημοκρατικής χώρας και την πλήρη ήττα του στρατηγικού σχεδίου του προέδρου Πούτιν. Σχέδιο που προέβλεπε την κατάληψη του συνόλου της Ουκρανίας, ανατροπή του καθεστώτος Ζελένσκι και προσάρτηση της χώρας στη Ρωσία. Ο στρατηγικός αυτός στόχος αποτυγχάνει μπροστά στη σθεναρή αντίσταση της Ουκρανίας και στη θλιβερή κατάσταση των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων. Ετσι αυτή τη στιγμή οι στρατιωτικές επιχειρήσεις εστιάζονται κυρίως αλλά όχι αποκλειστικά στην περιοχή Ντονμπάς και στις νότιες περιοχές (Αζόφ) προκειμένου να ενοποιηθεί εδαφικά η περιοχή με την Κριμαία για να προσαρτηθεί τελικά στη Ρωσία. Διαμελισμός Ουκρανίας.

Παράλληλα όμως ο πρόεδρος Πούτιν συμπράττει, αν και διατηρεί σε χαμηλή πτήση τη διπλωματική διαδικασία διαπραγμάτευσης για να την εντατικοποιήσει όταν κρίνει ότι είναι σε πλεονεκτική θέση ισχύος για να προωθήσει τους στόχους του. Ορισμένα σημεία σύγκλισης μεταξύ των δύο πλευρών έχουν, ως φαίνεται, επιτευχθεί στις μέχρι τώρα συνομιλίες, όπως (α) η εγκατάλειψη από πλευράς Ουκρανίας του στόχου ένταξής της στο ΝΑΤΟ (σταθερό αίτημα της Ρωσίας) και η υιοθέτηση καθεστώτος ουδετερότητας με ισχυρές εγγυήσεις και με τη δυνατότητα ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση, (β) εγκατάλειψη από πλευράς Ρωσίας της επιδίωξης προσάρτησης όλης της Ουκρανίας και ανατροπής του καθεστώτος Ζελένσκι («αποναζιστικοποίηση»). Το ακανθώδες θέμα βέβαια πάνω στο οποίο μπορεί να ναυαγήσει οποιαδήποτε δυνατότητα συμφωνίας παραμένει το εδαφικό και σε ποια έκταση θα επιμείνει η Ρωσία στον ακρωτηριασμό της χώρας, κάτι που δεν θα μπορούσε να αποδεχθεί ο πρόεδρος Ζελένσκι. Οπότε εμφανίζεται το σενάριο ενός παρατεταμένου «πολέμου φθοράς» ή παγωμένης σύγκρουσης.

Στη διπλωματική διαδικασία, η Ευρωπαϊκή Ενωση μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο εμφανιζόμενη και ως η ειρηνοποιός δύναμη, κάτι που είναι σε αρμονία με την πρωταρχική αποστολή της, χωρίς παρά ταύτα να χαλαρώνει στο στάδιο αυτό την πολιτική απόκρουσης της ρωσικής επιθετικότητας (προσέγγιση δύο γραμμών – two track). Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Ενωση μπορεί, μεταξύ άλλων, να συμβάλει εάν διακηρύξει ότι:

(α) Δεσμεύεται να εντάξει την Ουκρανία ως πλήρες μέλος στο μέλλον με καθεστώς ουδετερότητας (ανάλογο ή παρεμφερές με αυτό της Αυστρίας).

(β) Το θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ μπορεί να λειτουργήσει ως «παράμετρος εγγύησης» της ανεξαρτησίας και καθεστώτος ουδετερότητας της Ουκρανίας.

(γ) Η επιλογή του ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλειας όχι εναντίον της Ρωσίας αλλά με τη Ρωσία παραμένει ως έσχατος στόχος, με την αυτονόητη θεμελιακή προϋπόθεση ότι η Ρωσία θα συμπράξει εγκαταλείποντας την επιθετικότητά της και αποδεχόμενη κανόνες και αρχές διεθνούς δικαίου, ΟΑΣΕ, κ.λπ. (αν και αυτό είναι μάλλον ανέφικτο με την παρουσία Πούτιν στην εξουσία, έχει σημασία η επαναδιατύπωσή του τώρα – η Ρωσία ως κανονική χώρα είναι μέρος της ευρωπαϊκής ασφάλειας).

(δ) Η διάρκεια των κυρώσεων είναι συνάρτηση της συμπεριφοράς και πολιτικής της Ρωσίας. Δεν σκοπεύουν στην απομόνωση της Ρωσίας εις το διηνεκές.

Η Ενωση αντέδρασε μέχρι τώρα γρήγορα, συνεκτικά και αποτελεσματικά για τη στήριξη της Ουκρανίας και καταδίκη (κυρώσεις) της ρωσικής επιθετικότητας. Καθήκον είναι η συμβολή της (και) στην αναζήτηση της ειρήνης με δικαιοσύνη (τα εγκλήματα πολέμου λ.χ. θα πρέπει να τιμωρηθούν). Είναι μια δύσκολη άσκηση αλλά επιβεβλημένη για την Ενωση. Ο πόλεμος μπορεί και πρέπει να τερματισθεί μέσω της διπλωματικής διαδικασίας με ουσιαστική επικράτηση της Ουκρανίας (και αναποφεύκτως με μια φαντασίωση κάποιου «επιτεύγματος» για τον πρόεδρο Πούτιν).

Ο καθηγητής Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής-σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Τελευταίο του βιβλίο: Επιτεύγματα και Στρατηγικά Λάθη της Εξωτερικής Πολιτικής της Μεταπολίτευσης (Θεμέλιο)