Ουσία, χωρίς μιμήσεις

Από τα αμπάρια του πλοίου που μετέφερε τους πρόσφυγες του 1922 και όπου, σύμφωνα με τον μύθο, γεννήθηκε η Μαρίκα Νίνου, ως τον θάνατό της, το 1957, η παράσταση στο Θέατρο Τέχνης παρακολουθεί τη σύντομη και τόσο σημαντική πορεία της μεγάλης ρεμπέτισσας. Και είναι αυτά τα ίδια αμπάρια, ξύλινες κασόνες διαφόρων μεγεθών, τοποθετημένες η μία πάνω ή δίπλα στην άλλη, που ως βασικό σκηνικό στοιχείο αποκτούν πολλαπλές χρήσεις, πρακτικές και συμβολικές, συνδέοντας τη ζωή της με τη μουσική, το τραγούδι, το πάλκο – ως το τέλος.

Η επέτειος των εκατό χρόνων από τη γέννηση της Ευαγγελίας Αταμιάν, μετέπειτα Μαρίκας Νίνου, στάθηκε η αφορμή γι’ αυτή την παράσταση που υπογράφει η Μαριάννα Κάλμπαρη σε συνεργασία με τον Γιάννο Περλέγκα. Ενας συνδυασμός αφηγηματικού θεάτρου και δραματοποιημένων στιγμιοτύπων με ζωντανή μουσική και τραγούδια. Ενα σκηνικό είδος που ισορροπεί ανάμεσα στην πρόζα και στο «μιούζικαλ», χωρίς κανένα από τα δύο θεατρικά είδη να παίρνει το πάνω χέρι. Ενα θέαμα που εστιάζει στη βιογραφία της κεντρικής ηρωίδας, πλήρως όμως ενταγμένη στην εποχή που έζησε, διαμόρφωσε και άφησε το αποτύπωμά της.

Με το ρεμπέτικο τραγούδι να κυριαρχεί στην εποχή και στην παράσταση (ένας φόρος τιμής), η Μαριάννα Κάλμπαρη έστησε ένα ζωντανό θέαμα που αποφεύγει κάθε μίμηση ή ταύτιση με το αληθινό ή πραγματικό – κι εκεί βρίσκεται η δύναμή του. Τα πρόσωπα, οι ηθοποιοί, οι ρόλοι συγκινούνται, συμπάσχουν, αποστασιοποιούνται, ώστε να οδηγούν το σκηνικό αποτέλεσμα μακριά από κάθε σύγκριση, από κάθε μίμηση, κοντά στην ουσία του.

Οι συνθέτες – με τον Τσιτσάνη να κυριαρχεί, τον Παπαϊωάννου, τον Χιώτη -, τα νυχτερινά κέντρα (Του Τζίμη του Χοντρού, Τριάνα κ.ά.), οι τραγουδιστές και οι τραγουδίστριες – είναι η εποχή και της Σωτηρίας Μπέλλου -, οι κόντρες, οι ανταγωνισμοί στα μαγαζιά, η προσωπική και οικογενειακή ζωή, κάποιες ιστορικές και πολιτικές νύξεις, οι δισκογραφικές εταιρείες και οι πρώτες ηχογραφήσεις, όλοι και όλα βρίσκονται κάπου εκεί μέσα. Με το πάλκο να λειτουργεί σε ένα δεύτερο επίπεδο και τη ζωντανή ορχήστρα διαρκώς επί σκηνής μαζί με τους ηθοποιούς, αυτός ο «περιπλανώμενος» θίασος αποδεικνύεται πολύ καλά οργανωμένος.

ΑΚΡΟΒΑΤΙΣΣΑ. Η σκηνοθετική ματιά της Κάλμπαρη αγκαλιάζει το σύνολο, «φωτίζει» το άστρο της Νίνου και δημιουργώντας ένα ιδιότυπο alter ego της, τη νεαρή ακροβάτισσα (μια ιδιότητα της ίδιας της ρεμπέτισσας), προσφέρει στην παράσταση μια κόντρα διάσταση. Γιατί ενώ το νέο κορίτσι – εξαιρετική η Ιλεάνα Παππά στην παράσταση του περασμένου Σαββάτου, η οποία ακροβατεί σε διπλή διανομή με τη χορογράφο Χριστίνα Σουγιουλτζή – διαθέτει ενέργεια και ζωντάνια, λειτουργεί διαρκώς ως μια δραματική υπενθύμιση, μια σύνδεση με το ξαφνικό, το μοιραίο, το τέλος (η Μαρίκα Νίνου πέθανε από καρκίνο στα 35 της).

Η Βερόνικα Δαβάκη στον επώνυμο ρόλο κυριαρχεί με τη δύναμη της φωνής και το ταμπεραμέντο της, φτιάχνοντας τη δική της Μαρίκα Νίνου, κι αυτό έχει μεγάλη σημασία για την παράσταση. Στο ίδιο μοτίβο – με μια κάποια διάθεση συνάντησης μαζί του – ο Γιάννος Περλέγκας «είναι» ο Τσιτσάνης. Η Ευγενία Αποστόλου ξετυλίγει για άλλη μία φορά το πολυτάλαντο που τη χαρακτηρίζει. Ο Δημήτρης Μαγγίνας με μια ενδιαφέρουσα λιτότητα και ο Μάνος Στεφανάκης με ένα στοιχείο έκπληξης στο παίξιμό του ολοκληρώνουν τον πενταμελή θίασο.

Επιστροφή στην κανονικότητα;
Την αμέσως επόμενη ημέρα του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου, την Κυριακή 27/3, το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου θα ανακοινώσει το πρόγραμμά του για το καλοκαίρι του 2022: εκδηλώσεις, παραστάσεις, συναυλίες, όπερες, προβολές, εκθέσεις, ελληνικές και ξένες, μικρές και μεγάλες παραγωγές, θα πραγματοποιηθούν στους χώρους της Αθήνας – Ηρώδειο, Πειραιώς 260 κ.ά. –, στο Αρχαίο Θέατρο του Πολυκλείτου και στη Μικρή Επίδαυρο.
Οπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος η Επίδαυρος αποτελεί τον κυρίαρχο πόλο έλξης για το θέατρο. Από τις οκτώ παραγωγές που αναμένεται να ανακοινωθούν, τρεις προετοιμάζονται, ως είθισται, από τις κρατικές σκηνές, αρχής γενομένης από το Εθνικό: «Αίας» του Σοφοκλή σε σκηνοθεσία του Αργύρη Ξάφη και «Μήδεια» του Μποστ από τον Γιάννη Καλαβριανό. Οσο για το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, θα κατέβει στην Επίδαυρο με την «Ελένη» του Ευριπίδη στη σκηνοθεσία του Βασίλη Παπαβασιλείου – πρόκειται για την περσινή παραγωγή που λόγω πυρκαγιών δεν παίχθηκε στο αρχαίο θέατρο και περιόδευσε στην υπόλοιπη χώρα. Μια κωμωδία υψηλής ποιότητας, με εξαιρετικές ερμηνείες – Εμιλυ Κολιανδρή, Θέμης Πάνου, Αγορίτσα Οικονόμου, Γιώργος Καύκας, Εφη Σταμούλη κ.ά. – και έναν Χορό που δικαιώνει τη σκηνική του παρουσία. Μια δοκιμασμένη παράσταση που άξιζε τη θερμή ανταπόκριση που βρήκε από το κοινό.
Οι υπόλοιπες πέντε – ξένοι θίασοι, συμπαραγωγή του Φεστιβάλ και ιδιωτών παραγωγών – θα συνθέσουν το τελικό παζλ. Με την ελπίδα ότι ως το καλοκαίρι τα μέτρα της πανδημίας θα έχουν περιοριστεί, το Φεστιβάλ φαίνεται αποφασισμένο να επιστρέψει στο προ κορωνοϊού σενάριο με δύο παραστάσεις στην Επίδαυρο – κάθε Παρασκευή και Σάββατο, αφήνοντας έξω από τον σχεδιασμό την Κυριακή.
Για την καλλιτεχνική διευθύντρια Κατερίνα Ευαγγελάτου αυτό το πρόγραμμα είναι το τρίτο μιας θητείας που δοκιμάστηκε στα πολύ δύσκολα: συνέπεσε με την ανατρεπτική διετία που έζησε η ανθρωπότητα από τις αρχές του ’20. Γι’ αυτό και η ίδια κλήθηκε να αναπροσαρμόσει σχέδια και προγράμματα, αντιμετωπίζοντας σε μόνιμη βάση το «έκτακτο» και το «μη αναμενόμενο». Μήπως ήρθε ο καιρός να μπουν τα πράγματα στη θέση τους και να επιστρέψει η κανονικότητα;