Ενθύμια από το 1922

Πυροβόλα φορτωμένα πάνω σε τρένα έτοιμα να αναχωρήσουν για το μικρασιατικό μέτωπο κι άλλα που τα σέρνουν φορτηγά πλάι σε εφοδιοπομπές με καμήλες. Σωροί από λάφυρα, αιχμάλωτοι που περιμένουν στη σειρά για να εμβολιαστούν κι αναλφάβητοι στρατιώτες που υπαγορεύουν σε συναδέλφους τους επιστολές προς τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Σκηνές από τις πολεμικές επιχειρήσεις, αλλά και τη ζωή των στρατιωτών στο μέτωπο τις ώρες της ανάπαυλας, που αποτυπώθηκαν στο φωτογραφικό φιλμ.

Στιγμιότυπα από την εκστρατεία της Μικράς Ασίας που καταγράφηκαν σε 250 ασπρόμαυρα καρέ κι αποτελούν ένα μικρό μόνο μέρος ενός αρχείου 6.000 φωτογραφιών που βρίσκονται κατατεθειμένες στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. Πολύτιμα τεκμήρια που καταγράφουν όσα συνέβησαν στην άλλη ακτή του Αιγαίου από τον Δεκέμβριο του 1920 έως και τον Ιανουάριο του 1922 και τα οποία αποτελούν το υλικό που συνθέτει το λεύκωμα «Η εκστρατεία της Μικράς Ασίας», το οποίο κυκλοφορεί από την Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος. Πρόκειται για τη δεύτερη έκδοση του εν λόγω έργου (η πρώτη έκδοση έγινε το 2004 και έχει εξαντληθεί από χρόνια), που είναι διανθισμένη με επιπλέον φωτογραφικό και αρχειακό υλικό, άρθρα από τον Τύπο και αποσπάσματα από ιστορικά και λογοτεχνικά κείμενα που τεκμηριώνουν τις φωτογραφίες και αναδεικνύουν το κλίμα της εποχής, με ευθύνη των επιμελητριών του φωτογραφικού αρχείου Ανδρονίκης Μαρκασιώτη (σε συνεργασία με την Μπέττυ Χωριανοπούλου) και αρχείου ιστορικών εγγράφων Ρεγγίνας Κατσιμάρδου.

Πίσω από τον φωτογραφικό φακό βρίσκονταν οπλίτες φωτογράφοι, μαζί με ερασιτέχνες, που συνέθεταν ειδική υπηρεσία της Στρατιάς Μικράς Ασίας. Τα αρνητικά συγκεντρώνονταν στο τέλος κάθε μήνα και καταρτιζόταν έτσι ένα φωτογραφικό αρχείο με στόχο την ενημέρωση της κοινής γνώμης. Εξ ου και οι φωτογραφίες αυτές όχι απλώς τυπώνονταν σε πολλαπλά αντίτυπα για να διανεμηθούν, αλλά ορισμένες εξ αυτών κυκλοφορούσαν και ως επιστολικά δελτάρια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις τυπώθηκαν και λευκώματα ανά στρατιωτική μονάδα σε περιορισμένο αριθμό με αποδέκτες τους αξιωματικούς που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις εν είδει αναμνηστικού.

Μια επιλογή 1.860 φωτογραφικών καρέ από τα χιλιάδες που είχαν συγκεντρώσει οι στρατιωτικές μονάδες αποτέλεσαν το υλικό έκθεσης που παρουσιάστηκε στο Ζάππειο τον Μάιο και τον Ιούνιο του 1922 μαζί με έργα ζωγραφικής και γλυπτικής που έφεραν την υπογραφή καλλιτεχνών οι οποίοι υπηρετούσαν στη Στρατιά της Μικράς Ασίας, όπως ο Σπύρος Παπαλουκάς κι ο Περικλής Βυζάντιος.

Μετά την ολοκλήρωση της έκθεσης οι φωτογραφίες παραδόθηκαν στο σύνολό τους στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος για να διατηρηθεί η ιστορική μνήμη της εκστρατείας.

Η έκδοση, όπως σημειώνει στον πρόλογό του ο Γενικός Γραμματέας της ΙΕΕΕ, Θεμιστοκλής Κοντογούρης, πέραν του επετειακού της χαρακτήρα αποτελεί και φόρο τιμής στον επί σειρά ετών προκάτοχό του, αείμνηστο Ιωάννη Μαζαράκη- Αινιάνα, που είχε την αρχική ιδέα για τη δημιουργία του λευκώματος και ως βαθύς γνώστης των γεγονότων, συνέγραψε και το ιστορικό σημείωμα που συμπεριλαμβάνεται στον τόμο.

info

Το λεύκωμα «Η εκστρατεία της Μικράς Ασίας» κυκλοφορεί από την Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, σελ. 368, τιμή 50 ευρώ