Τα τακτικά πυρηνικά και ο ψυχισμός του Πούτιν

Ο πιο τρομακτικός ιστότοπος δεν βρίσκεται στο επονομαζόμενο dark web, το «σκοτεινό διαδίκτυο», αλλά σε κοινή θέα, στο nuclearsecrecy.com. O «nukemap», ο «χάρτης των πυρηνικών», επιτρέπει στον χρήστη να επιλέξει το μέγεθος μιας πυρηνικής βόμβας, να τη ρίξει οπουδήποτε στον κόσμο και να δει το εύρος της πιθανής καταστροφής. Τοποθετήστε την πινέζα κοντά στο Κίεβο, γράφει στη «Washington Post» ο Αντονι Φαϊόλα, και θα δείτε την ευλογοφάνεια μιας πυρηνικής εξέλιξης της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία: όχι λόγω της τεράστιας καταστροφής, αλλά λόγω ακριβώς της περιορισμένης ζημιάς σε ορισμένα σενάρια.

Η έλευση των τακτικών πυρηνικών όπλων – όρος με τον οποίο περιγράφονται συνήθως βόμβες χαμηλότερης απόδοσης, σχεδιασμένες για χρήση στα πεδία των μαχών, που μπορεί να έχουν μόλις ένα κλάσμα της ισχύος της βόμβας στη Χιροσίμα – μείωσε τη φονικότητά τους, περιορίζοντας το εύρος της απόλυτης καταστροφής και της φονικής ραδιενέργειας. Αυτό κατέστησε επίσης τη χρήση τους λιγότερο αδιανόητη, εγείροντας το φάσμα να επιλέξουν οι Ρώσοι να χρησιμοποιήσουν μια μικρότερη βόμβα, χωρίς να ισοπεδώσουν μια ολόκληρη πόλη. Η πυροδότηση, για παράδειγμα, ενός όπλου ενός χιλιοτόνου στη μία πλευρά του διεθνούς αεροδρομίου του Κιέβου θα επέτρεπε στον Βλαντίμιρ Πούτιν να στείλει ένα πανίσχυρο μήνυμα – χωρίς να φτάσει η ακτίνα της έκρηξης ούτε μέχρι το τέρμα του διαδρόμου απογείωσης. Οι πληροφορίες θέλουν τη Ρωσία να διαθέτει κάπου 2.000 τέτοια όπλα – κάποια από αυτά τόσο μικρά που μπορούν να τοποθετηθούν σε τορπίλες, βόμβες βυθού ή ακόμα και οβίδες πυροβολικού και νάρκες. Ο κόσμος μπορεί να φρικιά στη σκέψη μιας οποιουδήποτε μεγέθους πυρηνικής ανάπτυξης. Κάποιοι όμως θεωρούν πως αν βρεθεί με την πλάτη στον τοίχο ο Πούτιν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ένα τέτοιο όπλο στην Ουκρανία χωρίς απαραίτητα να πυροδοτήσει τον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο ρώσος πρόεδρος έχει ήδη θέσει σε κατάσταση ετοιμότητας τις πυρηνικές δυνάμεις της χώρας του. Η Ουάσιγκτον αφήνει να εννοηθεί ότι πρόκειται για παλικαρισμούς. Ομως ο γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες εξέφρασε τη Δευτέρα μια επικίνδυνη αλήθεια: «Η προοπτική μιας πυρηνικής σύρραξης, κάποτε αδιανόητη, επιστρέφει στη σφαίρα της πιθανότητας», δήλωσε.

Πολλοί στη Δύση έχουν εκφράσει προβληματισμό για την ψυχική κατάσταση του Πούτιν. Αρκετοί ειδικοί όμως – συμπεριλαμβανομένου του επικεφαλής της CIA – δείχνουν πεπεισμένοι ότι παραμένει λίγο – πολύ εντός της περιμέτρου της ψυχικής υγείας. Εκτιμούν, ωστόσο, ότι είναι απομονωμένος και οργισμένος – συνθήκες που θα μπορούσαν να κλιμακωθούν ταχέως αν η προέλαση του ρωσικού στρατού παραμείνει χαμηλότερη των προσδοκιών του Κρεμλίνου. Και πάλι, δεν είναι ενδεχομένως τόσο θέμα ψυχικής υγείας όσο προοπτικής. Οπως επεσήμανε πρόσφατα ο βρετανός υπουργός Μάικλ Γκόουβ, ο Πούτιν «κατοικεί σε μια ηθική σφαίρα που οι υπόλοιποι δεν θα μπορούσαμε καν να διανοηθούμε».

«Δυσκολεύομαι να φανταστώ τον Πούτιν να αποδέχεται μια ολοκληρωτική στρατιωτική ήττα, αν φτάσουν εκεί τα πράγματα, χωρίς να προσπαθήσει πρώτα να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα», δήλωσε στην «Washington Post» ο Μάθιου Κρένινγκ, αναλυτής στο αμερικανικό think tank Atlantic Council. «Θεωρώ ότι βλέπει την περιορισμένη χρήση πυρηνικών ως πιο ελκυστική από την αποδοχή μιας ήττας», πρόσθεσε. Σύμφωνα με τον Κρένινγκ, αν αποφάσιζε να ακολουθήσει την πυρηνική οδό, ο Πούτιν θα χρησιμοποιούσε σχεδόν μετά βεβαιότητος ένα όπλο μειωμένης απόδοσης με περιορισμένο στόχο. «Θα μπορούσαν να χτυπήσουν ένα πλοίο στη Μαύρη Θάλασσα, θα μπορούσαν να χτυπήσουν ένα ουκρανικό αεροσκάφος, θα μπορούσαν να χτυπήσουν τεθωρακισμένα στο έδαφος», επεσήμανε. «Θα μπορούσαν να χτυπήσουν μια μικρή πόλη, αν και αυτό μάλλον είναι λιγότερο πιθανό, περισσότερες πιθανότητες υπάρχουν να χτυπήσουν έναν στρατιωτικό παρά έναν πολιτικό στόχο. Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα στη Δύση θα ήταν “ω, Θεέ μου, μόλις χρησιμοποίησε ένα πυρηνικό όπλο”. Θέλω να πω, αυτό τουλάχιστον θα ήλπιζε ο Πούτιν. Να πούμε “αυτή η κατάσταση έχει παρατραβήξει. Πρέπει να κάνουμε το παν για να τερματιστεί η διαμάχη” – ικανοποιώντας ένα μεγάλο μέρος, τουλάχιστον, των αξιώσεων του Πούτιν».