NON PAPER

Οι προτεραιότητες των ανθρώπων

Στις 26 Φεβρουαρίου συμπληρώθηκαν δυο χρόνια από την επιβεβαίωση του πρώτου κρούσματος Covid-19 στην Ελλάδα – η κυρία από τη Θεσσαλονίκη που επέστρεφε από επαγγελματικό ταξίδι στην Ιταλία. Αυτή η δυσάρεστη επέτειος έπεσε Σάββατο, έτσι στη σαββατιάτικη έκδοση των «ΝΕΩΝ» έγραψα ένα σχετικό κείμενο. Μόνο που τα κείμενο του Σαββάτου πρέπει να τα παραδίδουμε από Πέμπτη. Εγραφα λοιπόν στις 24 Φεβρουαρίου, ημέρα της, έτσι κι αλλιώς, αναμενόμενης εισβολής των Ρώσων στην Ουκρανία. Οι εντυπώσεις δεν είχαν ακόμη καταγραφεί στη συνείδησή μας, το τοπίο ήταν μεν ξεκάθαρο αλλά το «βάθος» του θολό και μη προβλέψιμο. Οι εικόνες της τραγωδίας δεν είχαν ακόμη εντυπωθεί. Κάποιοι μιλούσαν για έναν «πόλεμο» λίγων ημερών. Ο κορωνοϊός, έστω και για επετειακούς λόγους, κυκλοφορούσε ακόμη στις κεντρικές λεωφόρους της ειδησεογραφίας. Κι εγώ στοκάριζα θέματα για τις επόμενες μέρες. Πότε θα έγραφα για τα δύο χρόνια από τον πρώτο θάνατο από Covid-19, πότε για την επέτειο της πρώτης φοράς που, με το τηλεοπτικό «ραντεβού των 6:00» μπήκαν στη ζωή μας ο Σωτήρης Τσιόδρας και ο Νίκος Χαρδαλιάς, πότε για τα πρώτα μηνύματα μετακίνησης στο 13033.

Από τότε έχουν περάσει τρεις εβδομάδες και η αιωνιότητα ενός πολέμου που γίνεται έξω από την πόρτα μας, με την έννοια της συμπύκνωσης του ιστορικού χρόνου που συμβαίνει πάντα όταν τα γεγονότα είναι εν εξελίξει. Αλλωστε, μία συμπύκνωση του χρόνου είχαμε ζήσει και πριν από δύο χρόνια. Τότε που οι δρόμοι των πόλεων άδειασαν σε μια μέρα και το μόνο που κυκλοφορούσε σε αυτούς ήταν η φωνή του Διονύση Σαββόπουλου να τραγουδά «Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ / κάτι μαγικό / κάτι πλούσιο και παράξενο / σαν τοπίο του βυθού» από το «Περιβόλι του τρελού» στα σποτάκια της Πολιτικής Προστασίας.

Θυμάμαι το δέος της αθωότητας απέναντι σε αυτό που ξανοιγόταν μπροστά μας, το άγνωστο και το παράξενο, η πλήρης ανατροπή των στοιχειωδών συνθηκών της κανονικότητας και της καθημερινότητάς μας. Θυμάμαι και τι λέγαμε και τι ακούγαμε τότε, δημόσια και ιδιωτικά. Το πώς θα διαχειριστούμε αυτήν την πρωτόγνωρη για την ανθρωπότητα πραγματικότητα και τις συνέπειές της. Οτι, ακόμη και στον πόλεμο, οι άνθρωποι μπορούσαν να συναντηθούν μεταξύ τους, να αγκαλιαστούν, να πάρουν δύναμη ο ένας από τον άλλον, κάτι σαφώς καλύτερο από την απομόνωση που μας επιβαλλόταν. Κούνια που μας κούναγε.

Η ουτοπία δεν άργησε ούτε μια μέρα

Θυμάμαι κι άλλα. Τις διάφορες απόψεις που είχαν αναπτυχθεί τότε για το πώς θα ανέτρεπε η πανδημία τα δεδομένα της πολιτικής, τα μανιφέστα του Αγκαμπεν, τις θεωρίες για το (άλλη μια φορά) τέλος του καπιταλισμού. Ολα τραβηγμένα από τα μαλλιά της ψευδαίσθησης ότι μπορούμε να εκτιμήσουμε το μέλλον ενώ, στην πραγματικότητα, δεν ξέρουμε τι θα συμβεί την επόμενη μέρα. Πόσο άκαιρες ακούγονται τώρα εκείνες οι θεωρίες μπροστά στα νέα δεδομένα που δημιούργησε η εισβολή του Πούτιν. Μπροστά στην έκρηξη του πληθωρισμού, την ενεργειακή και επισιτιστική κρίση. Και πόσο γελοία φαίνονται αυτά που λέγαμε τότε με στόμφο και ουτοπική βεβαιότητα. «Στον πόλεμο, τουλάχιστον, οι άνθρωποι μπορούσαν να βρεθούν μεταξύ τους».

Ας τα πούμε τώρα αυτά σε κάποιον κάτοικο του Κιέβου ή της Οδησσού. Να μιλήσουμε για το «ύψιστο αγαθό της εγγύτητας με τον άλλον» στους στοιβαγμένους μέσα στα καταφύγια ανθρώπους που δεν ξέρουν καν αν θα ζουν την επόμενη μέρα. Ακόμη και το κομβόι με τα φέρετρα στο Μπέργκαμο που μας είχε τότε συγκλονίσει, τι είναι μπροστά στις βομβαρδισμένες πόλεις – φαντάσματα της Ουκρανίας.

Εν τω μεταξύ τα κρούσματα του κορωνοϊού ανέβηκαν ξανά, φαίνεται να ζούμε άλλη μία – την πολλοστή – αναζωπύρωση. Ποιος νοιάζεται όμως; Η φρίκη που μπορεί να προκαλέσει ο ίδιος ο άνθρωπος θα είναι πάντα μεγαλύτερη από αυτήν που προκαλεί η φύση ή ένας ιός.