Νέο «σχίσμα» στην Ορθόδοξη Εκκλησία λόγω της εισβολής

Νέες σεισμικές δονήσεις και ρωγμές προκαλεί η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία στο οικοδόμημα της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία αριθμεί περίπου 260 εκατομμύρια πιστούς σε όλο τον πλανήτη. Δεν θα μπορούσε, άλλωστε, να γίνει διαφορετικά από τη στιγμή που στη Ρωσία και την Ουκρανία κατοικούν οι μισοί εξ αυτών – 100 και 30 εκατ. αντιστοίχως -, ενώ αρκετά ακόμη εκατομμύρια σε διάφορες χώρες διατηρούν στενούς δεσμούς με τη Μόσχα.

Γι’ αυτούς (ή τουλάχιστον για τη μεγάλη πλειοψηφία τους), ο Πατριάρχης Κύριλλος ήταν μέχρι πρόσφατα το αδιαμφισβήτητο και ακλόνητο επίγειο κέντρο της θρησκείας τους.

Κι αυτό ίσχυε και για τους μισούς περίπου πιστούς της Ουκρανίας, οι οποίοι υπάγονται στην Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία του Πατριαρχείου της Μόσχας (UOC-MP) – μάλιστα, το 2018, ο Κύριλλος δεν δίστασε να διακόψει τις σχέσεις του με το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, όταν αυτό αναγνώρισε το αυτοκέφαλο της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία έχει διαχωριστεί από την UOC-MP.

Ο πόλεμος, όμως, μοιάζει να αλλάζει τα δεδομένα και σε αυτό το επίπεδο, ειδικά από τη στιγμή που ο 75χρονος Κύριλλος έσπευσε να καταδικάσει τις «δυνάμεις του διαβόλου» που αντιστέκονται στη Ρωσία και να στηρίξει την εισβολή του Βλαντίμιρ Πούτιν – στο πλευρό του οποίου, άλλωστε, βρίσκεται σταθερά.

Οπως χαρακτηριστικά σημειώνει το Reuters, «αυτό που ο Πούτιν βλέπει ως μια επιχείρηση αποκατάστασης σε πολιτικό επίπεδο, ο Κύριλλος το αντιμετωπίζει ως σταυροφορία». Ο ίδιος του ο τίτλος, άλλωστε, το επιβεβαιώνει: Πατριάρχης της Μόσχας και Πασών των Ρωσιών – στις οποίες προφανώς συγκαταλέγει και την Ουκρανία, την οποία ο Πούτιν στο διάγγελμά του χαρακτήρισε «ιστορικό ρωσικό έδαφος».

Σφοδρές αντιδράσεις. Το σίγουρο είναι ότι οι συνέπειες έγιναν άμεσα αισθητές μετά την εισβολή. Για του λόγου το αληθές, την πρώτη κιόλας ημέρα ο Αρχιεπίσκοπος Κιέβου της UOC-MP Ονούφριος Μπερεζόφσκι κάλεσε τον πρόεδρο της Ρωσίας «να δώσει άμεσα τέλος στον αδελφοκτόνο πόλεμο», τονίζοντας ότι «δεν μπορεί να δικαιωθεί ούτε ενώπιον του Θεού ούτε ενώπιον των ανθρώπων» και καλώντας τους συμπατριώτες του να ενταχθούν ως εθελοντές στον στρατό.

Ο δε μητροπολίτης του πολιορκημένου Σούμι ζήτησε από τους ιερείς του να πάψουν να προσεύχονται για τον Κύριλλο και να τον μνημονεύουν.

Αναταράξεις έχουν προκληθεί, όμως, και σε άλλες χώρες. Για παράδειγμα, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία του Αμστερνταμ, που είναι μία από τις μεγαλύτερες στην Ολλανδία, ανακοίνωσε την απόφασή της να αποσχιστεί από τη Μόσχα και να αναζητήσει νέα «σκέπη» στην Κωνσταντινούπολη.

«Ορισμένες εκκλησίες είναι τόσο οργισμένες με τον Κύριλλο για τη θέση του στον πόλεμο, ώστε βρισκόμαστε ενώπιον μιας εξέγερσης στις τάξεις της παγκόσμιας Ορθοδοξίας», σχολίασε η Ταμάρα Γκρντζελίτζε, καθηγήτρια στο κρατικό Πανεπιστήμιο Ilia της Γεωργίας και πρώην πρέσβης στο Βατικανό. Ακόμη και στο εσωτερικό της Ρωσίας οι πληροφορίες κάνουν λόγο για εκατοντάδες μέλη μιας πρωτοβουλίας που αποκαλείται «Ρώσοι Ιερείς για την Ειρήνη», τα οποία έχουν υπογράψει επιστολή με την οποία καταδικάζουν τις «εγκληματικές διαταγές» που έχουν δοθεί για την Ουκρανία.

Ούτε λόγος, φυσικά, για τις αντιδράσεις των όμορων και ανταγωνιστικών δογμάτων του χριστιανισμού. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος – ο οποίος έτσι κι αλλιώς έχει έρθει σε ρήξη με τον Κύριλλο – κατηγόρησε τον Πούτιν ότι διαπράττει «μεγάλη αδικία» και «κατέστη ο μισητός όλου του κόσμου». Τον πόλεμο καταδίκασαν, επίσης, ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας και Πάσης Αφρικής και ο Πατριάρχης Ρουμανίας.

Οσο για τον Πάπα Φραγκίσκο, ο οποίος το 2016 έγινε ο πρώτος ποντίφικας που συνάντησε τον επικεφαλής της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ρωσίας μετά το Σχίσμα του 1054 (και χθες είχε τηλεφωνική επικοινωνία μαζί του), την Κυριακή χαρακτήρισε την εισβολή ως «απαράδεκτη ένοπλη επίθεση», η οποία πρέπει να σταματήσει άμεσα.

Συνομιλία για τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις επιπτώσεις του στον άμαχο πληθυσμό είχαν χθες ο Πάπας Φραγκίσκος και ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος. Σύμφωνα με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, «δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην ανθρωπιστική διάσταση της κρίσης που βρίσκεται σε εξέλιξη και στις κινήσεις της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, με στόχο να ξεπεραστούν οι συνέπειές της». Ο ποντίφικας τόνισε ότι «η Εκκλησία δεν πρέπει να μιλά τη γλώσσα της πολιτικής, αλλά να βασίζεται στον λόγο του Ιησού». Σύμφωνα με το Βατικανό, ο Κύριλλος συμφώνησε με τη διαπίστωση αυτή – παρότι ο ίδιος έχει ευλογήσει τις ρωσικές δυνάμεις που εισέβαλαν στην Ουκρανία.