Μια Ουκρανία σαν τη Συρία και μια Ρωσία όπως η Βόρεια Κορέα

Τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, κάθε πρόβλεψη για τη συνέχεια είναι παρακινδυνευμένη, οφείλουμε όμως να εξετάσουμε, μεταξύ όλων των πιθανών σεναρίων, και το χειρότερο δυνατό. Ακόμα και από τους ειδικούς στη Ρωσία, ελάχιστοι είχαν προβλέψει μία στρατιωτική επιχείρηση στο σύνολο της ουκρανικής επικράτειας: το λάθος αυτό δεν πρέπει να επαναληφθεί. Το σενάριο του τρόμου – πέραν μιας πυρηνικής κλιμάκωσης μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ – είναι το ακόλουθο: μια Ουκρανία μεταμορφωμένη σε Συρία και μια Ρωσία μεταμορφωμένη σε Βόρεια Κορέα.

Οπως επισημαίνει βέβαια ο Πιοτρ Σμολάρ στη «Le Monde», οι συγκρίσεις ανάμεσα σε χώρες είναι πάντα σχετικές. Ας ξεκινήσουμε από την Ουκρανία. Στη Συρία, η διαμάχη έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: την εθνοτική και θρησκευτική διάσταση, τον ρόλο του ISIS… Επί του παρόντος όμως σημασία έχουν οι ομοιότητες. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν υποτίμησε απόλυτα την ικανότητα κινητοποίησης και πατριωτικής αντίστασης των Ουκρανών. Λογικό, αφού αρνείται την ίδια την ύπαρξη ενός τέτοιου λαού, τον οποίο αντιμετωπίζει σαν έναν εκφυλισμένο επαρχιώτη εξάδελφο που πρέπει να συνετιστεί. Το Κρεμλίνο φύτεψε στην καρδιά των Ουκρανών το μίσος για τη Μόσχα. Ακόμα και αν ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι σκοτωθεί ή υποχρεωθεί σε εξορία, η οποιαδήποτε μαριονέτα εγκατασταθεί στο Κίεβο θα αντιμετωπιστεί ως τέτοια. Και η Ρωσία δεν έχει τα μέσα να διατηρήσει μακροπρόθεσμα υπό στρατιωτικό έλεγχο το σύνολο της χώρας.

Πέραν λοιπόν από τη μετατροπή της Οδησσού και του Κιέβου σε Χαλέπι, ποιοι μπορεί να είναι οι επιχειρησιακοί στόχοι; Ισως το νέο, εναλλακτικό σχέδιο να είναι αυτή ακριβώς η καταστροφή: ο τεμαχισμός της Ουκρανίας σε έρημες νησίδες, η χρεοκοπία του κράτους και η μετατροπή της χώρας σε ακυβέρνητα ερείπια, με εκατομμύρια πρόσφυγες στην ΕΕ. Η αναμονή της ανάπτυξης, απέναντι, υπερεθνικιστικών ένοπλων ομάδων, ή ομάδων βασισμένων σε ξένους μαχητές, ώστε να ενσωματωθούν εκ των υστέρων στην αιτιολόγηση του πολέμου, τη διαβόητη «αποναζιστικοποίηση». Η Ρωσία θα μπορούσε να αναδιπλωθεί σε ένα διευρυμένο Ντονμπάς, συνδεδεμένο με την Κριμαία και τη Νότια Ουκρανία – το αναγεννημένο σχέδιο της «Νοβοροσίγια», της «Νέας Ρωσίας» – και να υποδαυλίζει κατόπιν ασταμάτητα την αποσταθεροποίηση της εναπομείνασας Ουκρανίας: για το Κίεβο, το όνειρο μιας ένταξης στην ΕΕ θα γινόταν ανέφικτο.

Ακολουθεί η Ρωσία. Είναι πολλές, και εδώ, οι αβεβαιότητες όσον αφορά το αποτέλεσμα που θα έχουν οι δυτικές κυρώσεις, ιδίως αν ακολουθήσει η ΕΕ τις ΗΠΑ και πλήξει τον ενεργειακό τομέα. Η κατάπληξη και η άρνηση στους κόλπους του πληθυσμού θα μπορούσαν να θρυμματιστούν αν κατέρρεε το ρούβλι, όπως τον Αύγουστο του 1998. Ούτε αυτό όμως εγγυάται ένα μεγάλο κίνημα αμφισβήτησης. Οσο για τις εικασίες περί αποδυνάμωσης του Πούτιν και ενός πιθανού «πραξικοπήματος του παλατιού» εναντίον του, αυτές παραμένουν σε αυτό το στάδιο εικασίες. Ο ρώσος πρόεδρος αποτελεί ένα είδος εξισορροπητικού άξονα ανάμεσα σε φατρίες τόσο διαφορετικές που δύσκολα μπορεί να τις φανταστεί κανείς να συναινούν σε μία εναλλακτική επιλογή. Θα χρειαζόταν ένα γενικό βραχυκύκλωμα, μία οικονομική εμβολή, για να αμφισβητήσει αυτό το κατακερματισμένο σύστημα τον διοργανωτή του.

Στο μυθιστόρημα «Πίσω από το μεγάλο ρωσικό τείχος», που κυκλοφόρησε το 2006, ο συγγραφέας Βλαντίμιρ Σορόκιν φανταζόταν μια μελλοντική Ρωσία, πίσω από ένα μεγάλο τείχος, μέσα σε μία μεσαιωνική βία, αλλά υπό σύγχρονη τεχνολογική παρακολούθηση, που ζει με τη λατρεία της σλαβικής ταυτότητας και το μίσος της Δύσης. Πολλά στοιχεία της σύγχρονης ρωσικής πραγματικότητας καθιστούν αυτή τη δυστοπία ανατριχιαστικά επίκαιρη. Απόλυτη καταστολή, «δικαιοσύνη» με συνοπτικές διαδικασίες. Προσεχής εξάρτηση, σε πολλά επίπεδα, από την Κίνα. Ορδές ΜΜΕ που τροφοδοτούν την ιδέα μιας τεράστιας δυτικής συνωμοσίας, μιας υποτιθέμενης αντιρωσικής ξενοφοβίας. Κι έπειτα, έναντι της Δύσης, το Κρεμλίνο επισείει την πυρηνική απειλή, για να θυμίσει το στάτους της Ρωσίας και το δηλητήριό της. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, καταλήγει ο Πιοτρ Σμολάρ στη «Le Monde», ονειρευόταν τον εαυτό του ως συνεχιστή του Μεγάλου Πέτρου. Και καταλήγει να συγγενεύει περισσότερο με τον Κιμ Γιονγκ Ουν – συν τα εγκλήματα πολέμου.