Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και τα βρετανικά «Σπίτια για την Ουκρανία»

Είναι η μεγαλύτερη προσφυγική κρίση που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρώπη εδώ και δεκαετίες: περισσότεροι από 2,8 εκατομμύρια άνθρωποι, στη συντριπτική πλειοψηφία τους γυναίκες και παιδιά – αφού οι ουκρανοί άνδρες ηλικίας 18-60 χρόνων οφείλουν να μείνουν στη χώρα τους για να την υπερασπιστούν -, έχουν εγκαταλείψει την Ουκρανία από τις 24 Φεβρουαρίου και την έναρξη της ρωσικής εισβολής, καταφεύγοντας σε ποσοστό 60% στην Πολωνία και σε μικρότερο βαθμό σε Σλοβακία, Ουγγαρία και Ρουμανία. Ηδη βρίσκονται στην Πολωνία περισσότεροι από 1,7 εκατομμύρια πρόσφυγες και, παρά τη θερμή υποδοχή που τους επιφυλάσσουν και την αλληλεγγύη που επιδεικνύουν Αρχές και πολίτες, οι δύο μεγαλύτερες πόλεις της χώρας, Βαρσοβία και Κρακοβία, βρίσκονται ήδη στα όρια των δυνατοτήτων τους: ο πολωνός πρόεδρος Αντρέι Ντούντα προειδοποίησε πρόσφατα τον γ.γ. του ΟΗΕ πως χωρίς διεθνή βοήθεια η κρίση μπορεί να μετατραπεί σε καταστροφή.

Από τις 24 Φεβρουαρίου, όλοι οι ουκρανοί υπήκοοι μπορούν να αιτηθούν προσωρινό προσφυγικό καθεστώς στην ΕΕ και να εξασφαλίσουν νόμιμη άδεια εργασίας και πρόσβασης σε κοινωνικές υπηρεσίες για έως και τρία χρόνια. Η Βρετανία, αντίθετα, δεν έχει άρει την υποχρέωση βίζας για τους ουκρανούς πρόσφυγες και έχει χορηγήσει μέχρι στιγμής μόλις 4.000 βίζες σε Ουκρανούς που διαθέτουν μέλη της άμεσης ή διευρυμένης οικογένειάς τους στη χώρα: μια απάντηση στην έντονη κριτική που έχει δεχθεί για αυτόν τον λόγο η κυβέρνηση του Μπόρις Τζόνσον, τόσο από την αντιπολίτευση όσο και από βουλευτές του κόμματός του, θεωρείται το πρόγραμμα «Σπίτια για την Ουκρανία» που ανακοινώθηκε επισήμως προχθές και άρχισε να λειτουργεί ήδη από χθες, με το λανσάρισμα ενός ιστοτόπου όπου μπορούν να εκδηλώσουν ενδιαφέρον όσοι ενδιαφέρονται να προσφέρουν στέγη, για τουλάχιστον έξι μήνες, σε ουκρανούς πρόσφυγες, χωρίς να λαμβάνουν ενοίκιο, αλλά με ένα «ευχαριστήριο» ποσό 350 στερλινών μηνιαίως από την κυβέρνηση.

Δημοσκόπηση του ινστιτούτου Opinium έδειξε πως σχεδόν ένας στους τρεις Βρετανούς εμφανίζεται πρόθυμος να φιλοξενήσει έναν ή και περισσότερους, εφόσον πρόκειται για οικογένεια, ουκρανό πρόσφυγα: 9% δήλωσαν πως σίγουρα θα το κάνουν, ενώ ένα 20% είπαν πως μπορεί να το κάνουν. Δύο βρετανοί υπουργοί, μάλιστα, ο αρμόδιος για θέματα στέγασης Μάικλ Γκόουβ καθώς και ο υπουργός Υγείας Σαγίντ Τζαβίντ, άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο να φιλοξενήσουν και οι ίδιοι πρόσφυγες. Ο τελευταίος διευκρίνισε πως δεν θα υπάρχει όριο στον αριθμό των ατόμων που θα γίνουν δεκτά με βάση αυτό το πρόγραμμα, ότι θα προηγείται έλεγχος τόσο των προσφύγων όσο και των Βρετανών που επιθυμούν να τους προσφέρουν στέγη προτού φτάσουν οι πρώτοι στη Βρετανία και ότι, άπαξ και οι πρόσφυγες βρεθούν στη χώρα, θα τους επιτρέπεται να παραμείνουν σε αυτή για τουλάχιστον τρία χρόνια, ενώ θα έχουν πρόσβαση στο βρετανικό ΕΣΥ, τα σχολεία και άλλες δημόσιες υπηρεσίες. Στο πρόγραμμα «Σπίτια για την Ουκρανία» μπορούν να συμμετάσχουν τόσο ιδιώτες όσο και φιλανθρωπικές οργανώσεις, ομάδες τοπικών κοινοτήτων και επιχειρήσεις, προσφέροντας από ένα δωμάτιο έως ένα ολόκληρο σπίτι. Αρκετές επιχειρήσεις καθώς και γνωστές προσωπικότητες, όπως ο ηθοποιός Μπένεντικτ Κάμπερμπατς, έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον.

Η κριτική, ωστόσο, επιμένει. Η οργάνωση αρωγής «Refugee Council» επεσήμανε πως η Βρετανία εξακολουθεί να μην είναι τόσο φιλόξενη όσο οι χώρες της ΕΕ, χαρακτήρισε το πρόγραμμα «Σπίτια για την Ουκρανία» «ουσιαστικά μια διαχειριζόμενη μεταναστευτική οδό, μια ανεπαρκή απάντηση σε μια ανθρωπιστική κρίση» και κάλεσε την κυβέρνηση να εφαρμόσει παράλληλο πρόγραμμα που θα επιτρέψει σε ουκρανούς πρόσφυγες να ζήσουν ανεξάρτητα στη χώρα.