Ο θρίαμβος των «εναλλακτικών»

Η δυναμική του «The Batman», που εξακολουθεί να έχει τα πρωτεία σε προβολές στις αίθουσες, φαίνεται από την ικανοποιητική εισπρακτική κίνηση της ταινίας κατά τη διάρκεια του πρώτου πενθημέρου προβολής της (3 – 7 Μαρτίου): μόνο στην Αθήνα η ταινία του Ματ Ριβς έκοψε 45.529 εισιτήρια σε 67 αίθουσες και 85.947 σε 175 αίθουσες όλης της χώρας. Είναι φυσικό λοιπόν ο «Batman» να συνεχίζει ακάθεκτος τη δράση του, παρότι η νέα κινηματογραφική εβδομάδα περιλαμβάνει αρκετές ταινίες. Ωστόσο, με την εξαίρεση των κινουμένων σχεδίων της Pixar «Πάντα στο κόκκινο» («Turning Red»), η οποία αυτή τη φορά παίζει έξυπνα με την κινεζική μυθολογία (ένα κοριτσάκι μετατρέπεται σε πάντα), όλες οι νέες ταινίες ανήκουν στη «σφαίρα» της «εναλλακτικής» πρότασης απευθυνόμενες σε ένα κοινό που ενδιαφέρεται για μια άλλη ματιά και όχι στην απλή κατανάλωση του κινηματογραφικού θεάματος. Θυμίζουμε τέλος ότι με την ταινία «Πώς να επιβιώσετε σε μια πανδημία» (How to Survive a Pandemic) του Ντέιβιντ Φρανς, μια παραγωγή του ΗΒΟ που θα προβληθεί σε παγκόσμια πρεμιέρα στη Θεσσαλονίκη, σηκώνεται σήμερα η αυλαία του 24ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ στο Ολύμπιον.

ΜΟΝΟΠΛΑΝΟ. Από τις νέες ταινίες ξεχωρίζει το «Σημείο βρασμού» («Boiling point», Αγγλία, 2021), ένα θαρραλέο κινηματογραφικό επίτευγμα, καθώς όλη η ταινία είναι ένα και μόνο πλάνο. Με πιο πρόσφατο λαμπρό παράδειγμα την ταινία «1917» του Σαμ Μέντες (όπου όμως υπήρξαν κάποιες διακοπές του ενιαίου πλάνου), ταινίες-μονοπλάνα έχουμε δει αρκετές στο σινεμά, με τη «Θηλειά» του Αλφρεντ Χίτσκοκ σε περίοπτη θέση ανάμεσά τους. Οπως και ταινίες οι οποίες έμειναν στην ιστορία χάρη σε κάποια έξοχα κινηματογραφημένα μονοπλάνα τους· η εισαγωγή στο «Αρχων του κακού» π.χ. του Ορσον Γουέλς. Αυτό που ο Φίλιπ Μπαραντίνι επιτυγχάνει στο «Σημείο βρασμού» είναι εξίσου εντυπωσιακό, τόσο σε σχέση με τον χώρο γυρίσματος όσο και με τη «χορογραφία» των ηθοποιών, η οποία πραγματικά δεν χάνει πουθενά.

Ο χώρος είναι ένα εστιατόριο πολυτελείας στο Λονδίνο και οι χαρακτήρες που υποδύονται οι ηθοποιοί είναι το προσωπικό και οι πελάτες του. Η ιστορία λαμβάνει μέρος κατά τη διάρκεια της πιο «φορτωμένης» για το εστιατόριο νύχτας του χρόνου, ή καλύτερα κατά τη διάρκεια 90 λεπτών αυτής της νύχτας, όσο δηλαδή είναι ακριβώς ο κανονικός χρόνος της ταινίας. Στην απαράμιλλα φτιαγμένη σύνθεση των συμβάντων μέσα στο εστιατόριο κέντρο βάρους είναι ο αρχισέφ και μέτοχος της επιχείρησης (Στίβεν Γκρέιαμ), ο οποίος έχει διάφορα μέτωπα να αντιμετωπίσει και παλεύει να παραμείνει όρθιος, παρά την αφόρητη πίεση που του ασκείται. Αυτό εξάλλου είναι που διατηρεί το ενδιαφέρον μας ζωντανό· αν το τεχνικό μέρος, η κατασκευή της ταινίας, δεν στηριζόταν από μια δυνατή ιστορία, το όλο θέμα κατά πάσα πιθανότητα θα καταντούσε βαρετό. Σαν ζιζάνια τα προβλήματα του αρχισέφ ξεπετάγονται από παντού: από τους πελάτες και τις απαιτήσεις τους, από το προσωπικό και τα θέματά του, από τη διεύθυνση, από την επιθεώρηση ελέγχου υγιεινής, από το τηλέφωνο και την οικογένεια του αρχισέφ, από την κουζίνα και τα δικά της προβλήματα, από τα χρέη του. Η ενορχήστρωση όλων των παραπάνω σε μια ενιαία ιστορία και κάτω από την άγρυπνη ματιά της κάμερας σε ένα μόνο πλάνο είναι μια – το λιγότερο – αξιέπαινη δημιουργία η οποία προέκυψε μέσα από εξαντλητικές πρόβες: η ταινία γυρίστηκε τέσσερις φορές μέσα σε ένα μόλις διήμερο και από αυτές τις εκδοχές επιλέχτηκε η μία, αυτή που βλέπουμε τώρα.

Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΤΑΜΙΩΝ. Το αυστραλέζικης παραγωγής ντοκιμαντέρ «River» (2021) είναι μια πρωτότυπη σύνθεση εικόνας, μουσικής και λόγου που στόχο έχει την ανάδειξη της σημασίας και της ομορφιάς των ποταμών της γης, όχι όμως με εγκυκλοπαιδικό τρόπο αλλά με ποιητικό. Η συρτή, ένρινη φωνή του Γουίλεμ Νταφόε συνοδεύει τα δρώμενα αναζητώντας τη μυστικιστική διάστασή τους, η μουσική των Radiohead λειτουργεί κυριολεκτικά σαν καταλύτης, ενώ στην όλη προσπάθεια νιώθεις ότι ερευνάται η «αόρατη δύναμη» των ποταμών, όχι μόνο από τις καταπληκτικές εικόνες που βλέπεις χάρη στα δορυφορικά πλάνα (με απόψεις ποταμών που παρουσιάζονται για πρώτη φορά) αλλά και από εκείνες που σχηματίζονται στο μυαλό σου μέσω των όσων παρακολουθείς. Εκεί εξάλλου βρίσκεται η όποια μαγεία της ταινίας των Τζένιφερ Πίντομ και Τζόζεφ Μινέτι (η Πίντομ έχει επίσης υπογράψει το «Mountain», κάτι αντίστοιχο με το «River» για τα βουνά). Οι σκηνοθέτες ενδιαφέρονται να αναδείξουν τον μεταφυσικό κρίκο που συνδέει το ποτάμι με τον ανθρώπινο πολιτισμό και τελικά τα καταφέρνουν ταξιδεύοντας τον θεατή σε 39 (!) διαφορετικές χώρες – από το Μπανγκλαντές ως το Μεξικό, από την Αίγυπτο ως τη Γερμανία, από το Πακιστάν ως τη Νορβηγία.

SCI-FI ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ. Ενδιαφέρον, ως ένα σημείο (πριν αρχίσει να γίνεται κουραστική και φλύαρη), προκαλεί και η ταινία φαντασίας «Μετά τον Γιανγκ» (After Yang, ΗΠΑ, 2021), μια παράξενη «μελέτη» της σχέση ανθρώπου – ρομπότ με φόντο ένα (μάλλον) μακρινό και (σίγουρα) ακαθόριστο μέλλον. Ο Γιανγκ του τίτλου (Τζάστιν Χ. Μιν) είναι ένα ευγενές ανδροειδές στις υπηρεσίες μιας τριμελούς οικογένειας τριών διαφορετικών φυλών: λευκός σύζυγος (Κόλιν Φάρελ), μαύρη σύζυγος (Τζόντι Τέρνερ Σμιθ) και Ασιάτισσα η μικρή υιοθετημένη κόρη (Μαλέα Εμα Τσάντραβιτζατζα) που σχεδόν φετιχιστικά λατρεύει τον Γιανγκ. Και όταν ο τελευταίος παθαίνει βλάβη, ο πατέρας προσπαθεί να βρει τρόπους για να τον επιδιορθώσει, μπλέκοντας σε έναν κυκεώνα δυσκολιών, όχι και τόσο μακρινών από τις σημερινές. Καθόλου εύκολη υπόθεση σε μια καθόλου «εύκολη», αλληγορική ιστορία, υψηλής αισθητικής (ο σκηνικός χώρος κλέβει την παράσταση), βάση της οποίας είναι το διήγημα «Saying Goodbye to Yang» από τη συλλογή «Children of the New World») του Αλεξάντερ Γουάινσταϊν. Ο κορεάτης σκηνοθέτης Κογκονάδα, γνωστός και από τα βίντεο ντοκιμαντέρ που έχει φτιάξει πάνω στο έργο μεγάλων δημιουργών του σινεμά (Οζου, Χίτσκοκ, Μπρεσόν, Μπέργκμαν, Γκοντάρ κ.ά.) ποτίζει την ιστορία με μια αίσθηση μελαγχολίας στην οποία συντελεί το γεγονός ότι όλοι οι ήρωες μοιάζουν ψυχικά άδειοι, εκτός τελικά από τον ίδιο τον Γιανγκ, το ρομπότ. Το μόνο πρόβλημα η διάρκεια· ένα τέτοιο θέμα δεν θα έπρεπε να είναι σε ταινία μεγαλύτερης διάρκειας από μία ώρα. Δώστε σημασία και στη χρήση της μουσικής του Ασκα Ματσουμίγια (ΑΣΚΑ): αρχίζει ως techno και στο μεγαλύτερο μέρος της ταινίας θυμίζει χαλαρωτικούς ήχους σε κέντρο μασάζ.

Η ΔΙΚΑΙΩΣΗ ΜΙΑΣ ΧΗΡΑΣ. Ενας ανατριχιαστικός συνδυασμός αφόρητης αδικίας, παράνοιας αλλά τελικά και ελπίδας είναι το στοιχείο που χαρακτηρίζει την ιρανική ταινία «Η μπαλάντα της λευκής αγελάδας» (Ghasideyeh gave sefid, 2020) των Μαριάμ Μογκαντάμ και Μπεκτάς Σαναέχα, η οποία μάλιστα συμμετείχε στον διαγωνισμό της προπέρσινης Μπερλινάλε διεκδικώντας τη Χρυσή Αρκτο. Ολα ξεκινούν από ένα μοιραίο λάθος, που χειρότερο δεν θα μπορούσε να είναι: όπως αποδεικνύεται, ένας άντρας εκτελέστηκε λανθασμένα από την ιρανική δικαιοσύνη, καθότι κατόπιν εορτής αποδεικνύεται η αθωότητά του. Το ερώτημα είναι πως η χήρα του (Μ. Μογκαντάμ) και μητέρα ενός κωφάλαλου παιδιού, θα μπορέσει να διαχειριστεί την κατάσταση, την ώρα που το κράτος νίπτει κυνικά τας χείρας του. Το ντουέτο των σκηνοθετών χειρίζεται πολύ ανθρώπινα την όλη κατάσταση, «σκάβει» βαθιά μέσα στην ψυχή της κεντρικής ηρωίδας, παλεύει να της βρει μια σανίδα σωτηρίας για να σταθεί και πάλι στα πόδια της. Συναισθηματικό σινεμά στο οποίο οι σιωπές ηχούν πολύ περισσότερο από τα λόγια και η ανθρωπιά μοιάζει δυσεύρετη, αν και τελικά δεν είναι.