Ιλχάμ Τόχτι: ο «Μαντέλα της Κίνας»

Ο Ιλχάμ Τόχτι έχει μιλήσει πολλές φορές κατά της Κίνας για την καταπίεση σε βάρος των Ουιγούρων, της μουσουλμανικής μειονότητας με τις τουρκικές ρίζες, της οποίας μέλος είναι και ο ίδιος. Η ακτιβιστική δράση του έφερε το 2014 τον καθηγητή Οικονομικών ενώπιον του δικαστηρίου με την κατηγορία της ενίσχυσης αποσχιστικών τάσεων, επιβάλλοντάς του τελικά ισόβια κάθειρξη. Ακόμα όμως και πίσω από τα κάγκελα, ο «Μαντέλα της Κίνας», όπως τον χαρακτηρίζουν πολλοί, συνεχίζει τη δράση του για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των συμπατριωτών του, κομμάτι της οποίας είναι και η κυκλοφορία του νέου του βιβλίου «We Uyghurs Have No Say».

Πρόκειται για μια έκδοση με επιστολές και άρθρα που είχε γράψει ο Τόχτι προτού καταδικαστεί. Ανάμεσά τους και κάποια κείμενα που είχαν αρχικώς δημοσιευθεί στην ιστοσελίδα του, η οποία τελικά «κατέβηκε». Στις σελίδες του βιβλίου, ο 53χρονος σήμερα οικονομολόγος εξηγεί τις διακρίσεις που υφίστανται οι Ουιγούροι, φαινόμενο που ωστόσο δεν ξεκίνησε με τους χειρότερους οιωνούς. Επισημαίνει πως σε μια αρχική φάση οι πόροι κατανέμονταν πιο δίκαια και ισότιμα, δημιουργώντας αίσθηση ισότητας μεταξύ των εθνοτικών ομάδων. Το σύνταγμα του 1982 και ο νόμος του 1984 μετέτρεψαν την περιοχή Ξινγιάνγκ σε Αυτόνομη Περιοχή των Ουιγούρων, επιτρέποντας στους κατοίκους της να διατηρήσουν τη γλώσσα, τα έθιμα, τις παραδόσεις και τη θρησκευτική τους ελευθερία ενώ παράλληλα τους έδινε το δικαίωμα να κατέχουν βασικές θέσεις στην τοπική αυτοδιοίκηση.

ΠΕΡΙΘΩΡΙΟΠΟΙΗΣΗ. Σύμφωνα με τον Τόχτι, η επιδείνωση των συνθηκών προέκυψε στις αρχές του 2000 με την κουλτούρα της γρήγορης εμπορευματοποίησης αλλά και τον εποικισμό της κινεζικής μειονότητας Χαν στην ίδια περιοχή, με σκοπό την περιθωριοποίηση των Ουιγούρων. Ετσι, από το 6,7% που αποτελούσαν οι Χαν στην Ξινγιάνγκ, έφτασαν το 2008 να αντιπροσωπεύουν το 40% των πολιτών της επαρχίας. Τα μέλη της μειονότητας σταδιακά άρχισαν να αντιμετωπίζουν προβλήματα φτώχειας, στέγασης και απασχόλησης κι άρχισαν να αντιδρούν στην κρατική εξουσία. Μέσα από τα κείμενά του ο Τόχτι προσπάθησε να προειδοποιήσει το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα για τις συνέπειες της απομόνωσης της μειονότητας, της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της και την απόρριψη της ταυτότητάς της. Μάλιστα, φρόντιζε πάντα να παίρνει αποστάσεις από τη βία ή τα εξτρεμιστικά στοιχεία που εντοπίζονταν, αλλά οι προσπάθειές του για έναν υγιή διάλογο με τις Αρχές ναυάγησαν, φέρνοντάς τον στη φυλακή. Και είναι ένας μόνο από τους συνολικά 435 εξέχοντες ουιγούρους γιατρούς, δικηγόρους, δημοσιογράφους, ποιητές και καθηγητές που βρίσκονται σε χώρους συγκέντρωσης και τους πάνω από 1 εκατομμύριο απλούς πολίτες της κοινότητας.

Αν και αρχικά οι Κινέζοι χαρακτήριζαν αυτούς τους χώρους «αναμορφωτήρια» όπου οι έγκλειστοι αποκτούσαν νέες επαγγελματικές δεξιότητες, τώρα τα συνδέουν με ένα αντιτρομοκρατικό πρόγραμμα για την αποριζοσπαστικοποίηση των μουσουλμάνων εξτρεμιστών. Στην πραγματικότητα όμως οδηγούν σε καταγγελίες από διεθνείς παράγοντες, όπως το ανεξάρτητο βρετανικό δικαστήριο, που τον περασμένο Δεκέμβριο αποφάνθηκε ότι εντοπίζει χαρακτηριστικά «γενοκτονίας εν εξελίξει», καθώς οι Ουιγούροι ξεγυμνώνονται από κάθε εθνοτικό τους χαρακτηριστικό. Την ίδια ώρα πάντως, σημειώνει ο βρετανικός «Guardian», η γενικότερη διεθνής κριτική κατά των τακτικών του Πεκίνου είναι χλιαρή, ίσως γιατί περισσότερα από 70 κράτη δέχονται από αυτό «αναπτυξιακά» κονδύλια.