Ζημιά δισεκατομμυρίων

Είναι πολύ επικίνδυνη η φάση αυτή που περνάει η οικονομία. Ανεξάρτητα από τις ιδεοληψίες ορισμένων, εάν η Ελλάδα έμενε ουδέτερη ή έστελνε όπως τελικά έστειλε μερικές δεκάδες Καλάσνικοφ, η επίπτωση θα ήταν η ίδια. Το ίδιο δύσκολη. Ο πόλεμος και οι επιπτώσεις του προκαλούν μια τεράστια ζημιά στην ελληνική – και την παγκόσμια – οικονομία, στην πιο κρίσιμη στιγμή για την ανάκαμψη από την προηγούμενη κρίση της πανδημίας. Ειδικά για εμάς, που καταφέραμε ασθμαίνοντας κάτι απίστευτο για τη σύγχρονη ελληνική οικονομική ιστορία, να καλύψουμε τις επιπτώσεις μιας καταστροφής (πανδημία) σε μία μόλις χρονιά. «Ιδρωμένοι» από την υπερπροσπάθεια περιμέναμε μια «ανάσα», μια ανταμοιβή των κόπων μας. Καλύτερες μέρες. Ανάπτυξη συνοδευόμενη από επενδύσεις και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Η Ελλάδα έμπαινε σε έναν ενάρετο κύκλο έπειτα από μία 12ετία συρρίκνωσης.

Γνωρίζαμε ότι απλά αυτό που έπρεπε να κάνουμε, μετά την εντυπωσιακή ανάκαμψη του 2021, ήταν να «φτιασιδώσουμε» ορισμένες ατέλειές μας. Οπως για παράδειγμα το γεγονός ότι δεν έχουμε την επενδυτική βαθμίδα και η αλλαγή πολιτικής της ΕΚΤ θα μας άφηνε εκτεθειμένους σε αυξημένο κόστος δανεισμού. Αλλά και αυτό φαινόταν αντιμετωπίσιμο. Είχαμε επίσης να διαχειριστούμε και κάτι που αρχικά θεωρούσαμε ότι ήταν μια στρέβλωση της πανδημίας ή μια επίπτωση της ανάκαμψης των οικονομιών, που ήταν η αύξηση του πληθωρισμού. Προφανώς όταν διεφάνη ότι η βασική αιτία αύξησής του ήταν σχεδόν αποκλειστικά οι διεθνείς τιμές της ενέργειας, καταλάβαμε ότι κάτι πολύ πιο μεγάλο παίζεται από πίσω. Και αυτό το κάτι έσκασε με την εισβολή των Ρώσων του Πούτιν στην Ουκρανία.

Τώρα η ελληνική οικονομία έχει να διαχειριστεί πολλά άσχημα και μαζεμένα. Τεράστιες επιβαρύνσεις για το μέσο οικογενειακό εισόδημα από τους ενεργειακούς λογαριασμούς με επιπτώσεις στην κατανάλωση και ενδεχομένως στην εισπραξιμότητα των φόρων. Αρα με ένα μεγάλο θέμα στα έσοδα του προϋπολογισμού, πέρα από τις επιπτώσεις στην ανάπτυξη, η οποία επιβαρύνεται επιπλέον από το πάγωμα που έχει μπει σε πολλές κυρίως ξένες επενδύσεις, προκειμένου να εκτιμηθούν οι πλήρεις επιπτώσεις του πολέμου. Για να μετριαστεί το πρόβλημα είναι βέβαιο ότι θα χρειαστεί επίσης γενναία αύξηση των κρατικών δαπανών, προκειμένου να στηριχτεί η κατανάλωση και να το ΑΕΠ. Αρα διπλή αιμορραγία για τον προϋπολογισμό, καθώς εκτός από τα έσοδα θα επηρεαστούν και οι δαπάνες.

Το εντυπωσιακό και το επικίνδυνο με αυτή την κρίση είναι ότι πιθανότατα όλα αυτά δεν φτάνουν για να μη γυρίσει η οικονομία σε ύφεση. Για να μη χαθεί το καλό μομέντουμ. Μπορεί δηλαδή να δοθούν πολλά λεφτά των φορολογουμένων για να στηριχτούν ενεργειακά νοικοκυριά και επιχειρήσεις και αυτά να μην επαρκούν. Πλέον ο λογαριασμός αντιμετώπισης της νέας κρίσης δεν υπολογίζεται σε μερικά δεκάδες ή εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ. Πλέον μας λείπουν πολλά δισεκατομμύρια.

Ταμειακά τα χρήματα υπάρχουν. Τα διαθέσιμα κινούνται πολύ πάνω από τα 30 δισ. ευρώ. Ο προϋπολογισμός όμως δεν αντέχει να δώσει πολλά δισεκατομμύρια, χωρίς να αυξηθούν υπέρμετρα εκ νέου τα δημοσιονομικά ελλείμματα. Χωρίς να δημιουργηθεί κίνδυνος για τους μελλοντικούς προϋπολογισμούς και μέτρα για τους μελλοντικούς φορολογουμένους. Η προφανής λύση είναι τα χρήματα που μας λείπουν να μας τα δώσει η Ευρωπαϊκή Ενωση. Αυτό πιθανότατα θα συμβεί σε έναν βαθμό. Η ζωή μας ωστόσο όσα λεφτά και να έρθουν θα αλλάξει. Θα υποχρεωθούμε να προσαρμοστούμε σε μια ακόμα νέα συνθήκη, την τρίτη κατά σειρά σε λιγότερο από 12 χρόνια…