Στριμώχνονται στα τρένα για να γλιτώσουν

Δύο εβδομάδες συμπληρώνονται από την εισβολή των ρωσικών στρατευμάτων στην Ουκρανία και όλα μαρτυρούν μια μεγάλη ανθρωπιστική κρίση και κινδύνους για περαιτέρω ανάφλεξη. Οι εικόνες από τις πλατφόρμες σιδηροδρομικών σταθμών σε ουκρανικές πόλεις γεμάτες κόσμο που προσπαθεί να φύγει και να γλιτώσει, οι φωτογραφίες αμάχων που σκοτώθηκαν από πυραύλους σε δρόμους του Ιρπίν, στα περίχωρα του Κιέβου, παιδιά που αναζητούν τους γονείς τους και το γεγονός ότι περισσότερες από 1.000 πόλεις και χωριά σε όλη την Ουκρανία βρίσκονται εν μέσω πυρών χωρίς ρεύμα, νερό και θέρμανση διαμορφώνουν ένα ζοφερό παζλ, την ώρα που, παρά τις διπλωματικές προσπάθειες, δεν φαίνεται να σημειώνεται πρόοδος για μια πιθανή κατάπαυση του πυρός.

1      Ποια είναι η κατάσταση στα μέτωπα;

Βασικός στόχος των ρωσικών δυνάμεων πριν φθάσουν στην Οδησσό φαίνεται να είναι η κατάληψη του πυρηνικού εργοστασίου στο Νικολάγεφ, έπειτα από αυτό της Ζαπορίζια. Ετσι θα ελέγχουν τα δύο βασικότερα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα. Μετά το Νικολάγεφ αναμένεται να στραφούν προς την Οδησσό, με στόχο να κατακτήσουν όλη την παραθαλάσσια ζώνη της Ουκρανίας, κάνοντάς την περίκλειστο κράτος. Το τεράστιο κομβόι ρωσικών στρατιωτικών οχημάτων παραμένει σε απόσταση 25 χιλιομέτρων από το Κίεβο, οι κάτοικοι του οποίου οχυρώνονται αναμένοντας την επίθεση. Οι βομβαρδισμοί συνεχίστηκαν όλο το τριήμερο, με αποτέλεσμα τον θάνατο εκατοντάδων αμάχων και τη φυγή εκατομμυρίων από τα σπίτια τους. Νεκρός έπεσε και ο δήμαρχος του Γκοστομέλ, κοντά στο Κίεβο, όταν πυροβολήθηκε ενώ μοίραζε ψωμί και φάρμακα. Σύμφωνα με ανακοίνωση του συμβούλου της ουκρανικής προεδρίας Μιχάιλο Ποντόλιακ, «οι ρωσικές δυνάμεις κατέστρεψαν 202 σχολεία, 34 νοσοκομεία και περισσότερα από 1.500 κτίρια κατοικιών». Οι ζημιές που έχουν προκληθεί σε ουκρανικές υποδομές ξεπερνούν τα 10 δισ. δολάρια. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η είδηση ότι η Ρωσία στρατολογεί μαχητές από τη Συρία για να βοηθήσουν τις ρωσικές δυνάμεις στην πολιορκία του Κιέβου, καθώς έχουν εμπειρία στον αστικό πόλεμο. Αυτό αναφέρει η εφημερίδα «Wall Street Journal», επικαλούμενη αμερικανούς αξιωματούχους.

2      Πώς θα καταφέρουν οι άμαχοι να φύγουν από τις πόλεις;

Οι ρωσικοί βομβαρδισμοί εμποδίζουν την εκκένωση προσφύγων από το Κίεβο, τη Μαριούπολη, το Σούμι, το Χάρκοβο, τη Βολνοβάκα και το Νικολάγεφ, ανακοίνωσε το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών, αλλά και την παραλαβή της βοήθειας σε τρόφιμα και φάρμακα που φτάνει από το εξωτερικό. Ο δήμαρχος του Λβιβ ανακοίνωσε ότι η πόλη έχει φθάσει στα όριά της στο ζήτημα της προσφοράς βοήθειας σε εκτοπισμένους, ενώ περισσότεροι από 1,7 εκατομμύρια πρόσφυγες υπολογίζεται ότι ήδη έχουν περάσει τα σύνορα γειτονικών χωρών. Πάντως, τις τελευταίες ημέρες κυριαρχεί το θέμα των «ανθρωπιστικών διαδρόμων». Παρότι ανακοινώθηκαν σε Χάρκοβο, Μαριούπολη και άλλες πόλεις, η εκεχειρία δεν τηρήθηκε και έτσι πολλοί δέχτηκαν πυρά καθώς προσπαθούσαν να φύγουν. Ακόμα χειρότερη γίνεται η κατάσταση, καταγγέλλει η ουκρανική κυβέρνηση, από την πρόταση της Μόσχας να ανοίξει διαδρόμους που θα οδηγούν τους πρόσφυγες στη Ρωσία ή στη Λευκορωσία. Από τους έξι διαδρόμους που πρότεινε η Μόσχα, μόνο οι δύο – από το Σούμι και τη Μαριούπολη – οδηγούν σε άλλα μέρη της Ουκρανίας. Οι υπόλοιποι θα τους οδηγήσουν σε ρωσικό έδαφος. Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε αυτές τις προτάσεις των Ρώσων «ηθικό και πολιτικό κυνισμό».

3      Πώς πάνε οι διαπραγματεύσεις;

Πραγματοποιήθηκε χθες ο τρίτος γύρος, με τους Ρώσους να θέτουν ως όρους να σταματήσει η Ουκρανία τη στρατιωτική δράση, να αλλάξει το Σύνταγμά της για να κατοχυρώσει την ουδετερότητα, να αναγνωρίσει την Κριμαία ως ρωσικό έδαφος και να αναγνωρίσει τις αυτονομιστικές δημοκρατίες του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ ως ανεξάρτητα εδάφη. Οι διπλωματικές πρωτοβουλίες δεν έχουν σταματήσει: ο ισραηλινός πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ και ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κάνουν κάποιες κινήσεις, χθες ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, τον γερμανό καγκελάριο Ολαφ Σολτς και τον βρετανό πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον, ενώ σήμερα θα συνομιλήσουν τηλεφωνικά με τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ ο Μακρόν και ο Σολτς.

4      Τι συνέβη τελικά με τον ουκρανό διαπραγματευτή;

Εντονη φημολογία ξέσπασε για τις συνθήκες θανάτου του Ντένις Κιρέεφ, μέλους της διαπραγματευτικής ομάδας των Ουκρανών. Αρχικά από ρωσικές πηγές κυκλοφόρησε η φήμη ότι ο Κιρέεφ συνελήφθη από τις ουκρανικές υπηρεσίες ασφαλείας, κατηγορούμενος για εσχάτη προδοσία, και εκτελέστηκε. Το ουκρανικό υπουργείο Αμυνας διέψευσε τις φήμες αυτές λέγοντας ότι «έπεσε κατά την εκτέλεση ειδικών καθηκόντων» μαζί με άλλα δύο μέλη του υπουργείου.

5     Οι μεγάλες επιχειρήσεις παραμένουν στη Ρωσία;

Ολο και περισσότερες μεγάλες επιχειρήσεις διακόπτουν τη δραστηριότητά τους στη Ρωσία, επιβαρύνοντας ακόμα περισσότερο το κλίμα για τη ρωσική οικονομία αλλά και για τους πολίτες της χώρας. Το Σάββατο η Visa και η MasterCard ανακοίνωσαν ότι αναστέλλουν τις δραστηριότητές τους στη Ρωσία. Οι τραπεζικές κάρτες που εκδίδονται στη Ρωσία δεν λειτουργούν πλέον στο εξωτερικό, ενώ οι κάρτες με τα λογότυπα των εταιρειών αναμενόταν να συνεχίσουν να λειτουργούν εντός της χώρας, καθώς ένας τοπικός επεξεργαστής χειρίζεται αυτές τις συναλλαγές. Σύμφωνα με ρεπορτάζ των «ΝΥΤ», αυτό σήμαινε ότι οι πολλοί δημοσιογράφοι, ακτιβιστές και άλλοι που έφυγαν από τη Ρωσία τις τελευταίες ημέρες – επειδή φοβούνταν τη στρατολόγηση ή τη δίωξή τους – θα έχαναν την πρόσβαση στους ρωσικούς τραπεζικούς λογαριασμούς τους. Οι πλούσιοι Ρώσοι επηρεάστηκαν λιγότερο επειδή ήταν πιο πιθανό να έχουν τραπεζικούς λογαριασμούς στο εξωτερικό.

Χθες η Nissan Motor Co. ανακοίνωσε ότι θα αναστείλει τη λειτουργία του εργοστασίου της στην Αγία Πετρούπολη τις επόμενες ημέρες. Νωρίτερα, η Nissan ανακοίνωσε ότι ανέστειλε τις εξαγωγές οχημάτων στη Ρωσία και ότι αναμένει περαιτέρω προκλήσεις να οδηγήσουν σε διακοπές και αναστολές της τοπικής παραγωγής της. Επίσης, η Boeing ανακοίνωσε τη διακοπή αγοράς τιτανίου από τη Ρωσία για την κατασκευή των αεροσκαφών της.

6     Οι κυρώσεις πλήττουν ουσιαστικά την οικονομία της Ρωσίας;

Ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Μάριο Ντράγκι κάλεσε χθες τις χώρες της ΕΕ να προχωρήσουν και σε άλλες κυρώσεις. «Πρέπει να δράσουμε άμεσα και όλοι μαζί, με ταχύτητα», είπε, λίγο αφότου ανακοίνωσε ότι η κυβέρνησή του κατέσχεσε βίλες και γιοτ ρώσων ολιγαρχών. Στο θέμα αναφέρθηκε και ο οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν. Σε άρθρο του στους «New York Times» τονίζει ότι «μέχρι στιγμής η οικονομική πίεση κατά της Ρωσίας φαίνεται να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική, περιορίζοντας το ρωσικό εμπόριο ακόμη και σε αγαθά που δεν έχουν επισήμως τεθεί υπό καθεστώς κυρώσεων. Οι οικονομικοί περιορισμοί που έχουν ήδη επιβληθεί έχουν δυσκολέψει τις συναλλαγές με τη Ρωσία, ακόμη και στην αγορά πετρελαίου. Οι φόβοι για μελλοντικές κυρώσεις, σε συνδυασμό με τη γενική αίσθηση ότι δυτικοί θεσμοί που έχουν θεωρηθεί ότι βοηθούν το καθεστώς Πούτιν θα αντιμετωπίσουν σκληρή μεταχείριση από τις ρυθμιστικές Αρχές, έχουν οδηγήσει σε εκτεταμένες “αυτοκυρώσεις”, διαταράσσοντας ακόμη και το εμπόριο που επισήμως επιτρέπεται». Ο βραβευμένος με Νομπέλ, Κρούγκμαν, θεωρεί ότι ο Πούτιν έπεσε έξω στους υπολογισμούς του και τονίζει: «Δεν ξέρουμε ακόμη πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα, αλλά αν δούμε τις επόμενες εβδομάδες μαζικές απώλειες αμάχων και τρόμο, κάτι που φαίνεται πιθανό, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι σε μεγάλο βαθμό η απομόνωση της Ρωσίας από την υπόλοιπη παγκόσμια οικονομία», σημειώνει, εξηγώντας ότι «εάν τα γεγονότα οδηγήσουν στο να κοπεί ένα μεγάλο μέρος του διεθνούς εμπορίου ενός έθνους, η εγχώρια οικονομία θα χάσει την πρόσβαση όχι μόνο σε φθηνά πράγματα, αλλά και σε αγαθά που είναι απολύτως απαραίτητα».

7      Πώς είναι η κατάσταση στο εσωτερικό της Ρωσίας;

Υπάρχει αντιπολεμικό κίνημα και είναι μεγάλο, παρά τις αντίξοες συνθήκες. Μόνο την Κυριακή, περισσότερα από 4.500 άτομα συνελήφθησαν σε αντιπολεμικές διαδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν σε περισσότερες από 53 πόλεις σε όλη τη Ρωσία. Παρότι οι διαδηλώσεις έχουν απαγορευθεί, γίνονται πλέον σε πολλά μέρη, με τον συνολικό αριθμό των συλληφθέντων διαδηλωτών να έχει ξεπεράσει τις 13.000. «Τα πράγματα δυσκολεύουν όλο και πιο πολύ», λέει η εκπρόσωπος της οργάνωσης OVD-Info για τα δικαιώματα των πολιτών. «Ουσιαστικά βιώνουμε στρατιωτική λογοκρισία». Ομως οι διαμαρτυρίες έρχονται και από άλλες πλευρές, πιο αναπάντεχες. Ο ρώσος δισεκατομμυριούχος Βλαντίμιρ Λίσιν, ο οποίος θεωρείται ο πιο πλούσιος ρώσος επιχειρηματίας, σύμφωνα με το «Forbes», με περιουσία που ξεπερνά τα 19 δισ. δολάρια, τάχθηκε κατά του πολέμου. Ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου μεταλλουργίας Νοβολιπέτσκ είπε μιλώντας σε εργαζομένους του ότι η απώλεια ζωών στην Ουκρανία είναι τραγωδία που δεν μπορεί να αιτιολογηθεί και ζήτησε την ειρηνική επίλυση της κρίσης. Παρόμοια στάση κράτησε και ένας άλλος ρώσος μεγιστάνας, ο Ολεγκ Ντεριπάσκα, ο οποίος τόνισε ότι η ειρήνη είναι απαραίτητη το συντομότερο δυνατό στην Ουκρανία και προειδοποίησε ότι η Ρωσία θα είναι διαφορετική μετά την πολεμική σύγκρουση.