Ο ψυχασθενής, απομονωμένος Πούτιν και η θεωρία του τρελού

Τον Απρίλιο του 2014, όταν η Ρωσία προσάρτησε την Κριμαία και έβαλε φωτιά στο Ντονμπάς, ο ρώσος αντιπολιτευόμενος πολιτικός Μπόρις Νεμτσόφ είχε αποκαλέσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν ψυχασθενή. Λίγους μήνες αργότερα, τον Φεβρουάριο του 2015, δολοφονήθηκε κοντά στο Κρεμλίνο. Επτά χρόνια μετά, ο ρώσος πρόεδρος εξαπέλυσε μία μαζική και απρόκλητη επίθεση στην Ουκρανία. Τα λόγια και οι πράξεις του τις εβδομάδες που προηγήθηκαν της εισβολής και τις μέρες που έχουν μεσολαβήσει εγείρουν αναπόφευκτα ερωτήματα για την ψυχική του κατάσταση. Σύμφωνα μάλιστα με αμερικανικά Μέσα, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν καταστήσει την αξιολόγηση αυτής της τελευταίας απόλυτη προτεραιότητα.

Για χρόνια ο Βλαντίμιρ Πούτιν θεωρούνταν ως ένας σκληρός αλλά ορθολογιστής ηγέτης, ένας πραγματιστής που λειτουργούσε συνήθως με βάση έναν ψυχρό υπολογισμό τού τι μπορούσε να κάνει προκειμένου να επιτύχει τους στόχους του – και να ξεφύγει ατιμώρητος. Κάποιοι ειδικοί ωστόσο θεωρούν πως η απομόνωσή του στη διάρκεια της πανδημίας, όταν περιόρισε αυστηρά την αλληλεπίδρασή του με τον ευρύτερο κόσμο, ενδεχομένως να επηρέασε την αντίληψη που έχει περί πραγματικότητας. Ακόμα και μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και άλλες, μεταγενέστερες ενέργειές του, έγραφε στα τέλη Φεβρουαρίου στη «The Guardian» η Τατιάνα Στανόβαγια, ειδική στο Κρεμλίνο και ιδρύτρια του ινστιτούτου πολιτικής ανάλυσης R. Politik, «ο Πούτιν μου φαινόταν πάντα ένας εξαιρετικά πραγματιστής ηγέτης. Τώρα όμως που ξεκίνησε αυτόν τον πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας, η λογική της απόφασής του είναι αμιγώς συναισθηματική, όχι λογική».

Μετά την τελευταία επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν στο Κρεμλίνο, πριν από δύο εβδομάδες, σύμβουλοι του γάλλου προέδρου σχολίαζαν πόσο διαφορετικός τού είχε φανεί ο ρώσος ομόλογός του σε σύγκριση με τον άνθρωπο που είχε υποδεχθεί στη θερινή του κατοικία στη γαλλική Ριβιέρα τρία χρόνια νωρίτερα και πώς ο Πούτιν «του έδωσε πέντε ώρες ιστορικού αναθεωρητισμού», με τον Μακρόν να προσπαθεί διαρκώς να τον επαναφέρει στο σήμερα. Εκτοτε έχουν μεσολαβήσει αρκετές παραληρηματικές ομιλίες και διαγγέλματα του ρώσου προέδρου – καθώς και η απόφαση να θέσει τις πυρηνικές δυνάμεις της χώρας του σε επιφυλακή. «Είναι πλέον σαφές ότι έχει πραγματικά πάρει διαζύγιο από την πραγματικότητα. Πρόκειται για μία τραγωδία» έγραψε στο twitter ο βρετανός αναλυτής και συγγραφέας Μαρκ Γκαλεότι λίγο αφότου ξεκίνησε η εισβολή. «Παρακολουθώ τον Πούτιν εδώ και περισσότερο από 30 χρόνια. Εχει αλλάξει» προσυπέγραψε ο Μάικλ Μακφόλ, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Ρωσία την περίοδο 2012-2014 και καθηγητής στο Στάνφορντ. «Ακούγεται εντελώς αποκομμένος από την πραγματικότητα. Ακούγεται ανεξέλεγκτος».

Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν περάσει δεκαετίες αποκωδικοποιώντας τον ρώσο ηγέτη. Ενώ όμως οι ΗΠΑ έχουν μεγάλη θεσμική γνώση του ανδρός, είναι διαβόητα φτωχή η εικόνα του όσον αφορά την καθημερινή διαδικασία λήψης αποφάσεών του. Σύμφωνα λοιπόν με τους «New York Times», οι αμερικανοί αξιωματούχοι δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να ακολουθεί ο Πούτιν μια καλοσχεδιασμένη στρατηγική με στόχο να δώσει την εντύπωση της αστάθειας σε μία προσπάθεια να πείσει τη Δύση να του δώσει αυτό που θέλει φοβούμενη ότι μπορεί να κάνει ακόμα χειρότερα. Θα ήταν η ρωσική εκδοχή της περίφημης «θεωρίας του τρελού» του Ρίτσαρντ Νίξον. «Υπάρχει μία “θεωρία του τρελού” στις διεθνείς σχέσεις, που σημαίνει ουσιαστικά να δείχνεις σκόπιμα παράλογος» σχολίασε χαρακτηριστικά ο Μάικλ Χόροουιτς, αναλυτής στην εταιρεία συμβούλων ασφαλείας Le Beck International. «Αν αυτό κάνει ο Πούτιν», πρόσθεσε, «τότε είναι τρομακτικά καλός σε αυτό».