«Από τα παιδιά λείπει η αυτογνωσία, κινούνται σε κινούμενη άμμο»

Ο 25χρονος Γ. Π. εργάζεται σήμερα στις ΗΠΑ όπου και σχεδιάζει τεχνητά όργανα για επεμβάσεις υψηλής ακρίβειας, σε συνεργασία με τους καθηγητές τις Ιατρικής Σχολής μεγάλου πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης. Φανταζόταν ότι θα κάνει αυτή τη δουλειά όταν τελείωνε το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο; Θα μάθαινε ότι έχει τη δυνατότητα να «μεταπηδήσει» από την επιστήμη των Μηχανικών σε εκείνη της Ιατρικής εάν δεν είχε τις συμβουλές που έτυχε να λάβει από το οικογενειακό του περιβάλλον; Οπως λέει ο ίδιος, «ούτε θα μπορούσα να το φανταστώ».

Η ιστορία του επαναφέρει ένα ερώτημα που βασανίζει την εκπαιδευτική κοινότητα της χώρας επί δεκαετίες: Υπήρξε ποτέ ο Επαγγελματικός Προσανατολισμός μία από τις προτεραιότητες του εκπαιδευτικού μας σχεδιασμού; Με βεβαιότητα όχι! Ωστόσο, με δεδομένες τις επαγγελματικές και κοινωνικές αλλαγές που πλησιάζουν τις κοινωνίες μας, δεν υπάρχει πλέον σχεδόν καμία οικογένεια στην Ελλάδα με παιδιά στην εφηβεία που να μην αναρωτιέται: Τι πρέπει να σπουδάσουν; Εκαναν καλή επιλογή; Μπορεί η επιστήμη ή η τέχνη που διάλεξαν να βρει σήμερα νέους δρόμους για τη σύνδεσή της με άλλες;

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ. «Το θέμα του Επαγγελματικού Προσανατολισμού στην Ελλάδα είναι σήμερα σημαντικότερο από ποτέ» ξεκαθαρίζει στα «ΝΕΑ» ο Ευάγγελος Ζώτος, μαθηματικός, που υπηρέτησε όμως πολλά χρόνια ως σύμβουλος επαγγελματικού προσανατολισμού σε κέντρο συμβουλευτικής, και προσθέτει: «Χρειάζεται ευρύτερο σχεδιασμό, πιθανά διαφορετικό στην περιφέρεια και διαφορετικό στα αστικά κέντρα, όπως, για παράδειγμα, φέρνω στο μυαλό μου από το μοντέλο της Γαλλίας». Ο ίδιος στη διάρκεια της εργασίας του ως σύμβουλος επαγγελματικού προσανατολισμού ταξίδεψε, μελέτησε το πεδίο και προβληματίστηκε, προσπάθησε να κατευθύνει τα παιδιά όσο καλύτερα μπορούσε και η δουλειά του φαίνεται ότι είχε αποτέλεσμα, καθώς βλάστησε και άφησε καρπούς. Αποτελεί, όμως, το παράδειγμά του το σύνηθες στην εκπαίδευση της χώρας;

Μέσα στα σχολεία και ειδικά στα γυμνάσια, το αντικείμενο του επαγγελματικού προσανατολισμού αποτελεί μια εναλλακτική επιλογή στο πλαίσιο των εργαστηρίων δεξιοτήτων που διδάσκονται πλέον σε όλη τη χώρα. Ο Επαγγελματικός Προσανατολισμός, ωστόσο, όχι. Τουλάχιστον όχι ως μέρος ενός συνολικού σχεδιασμού που να τον έχει στο επίκεντρό του. Ειδικότερα, αποτελεί ένα αντικείμενο στο πλαίσιο του 4ου Κύκλου «Δημιουργώ και Καινοτομώ» των εργαστηρίων δεξιοτήτων. Παράλληλα, έχουν επανασυσταθεί πρόσφατα τα Κέντρα Συμβουλευτικής και Επαγγελματικού Προσανατολισμού που είχαν καταργηθεί πριν από δύο χρόνια και ο θεσμός περιμένει να του εμφυσήσει το κράτος την ανάσα ζωής με την υποστήριξη και την τοποθέτηση στελεχών που θα καλύπτουν με επάρκεια ολόκληρη τη χώρα.

Επί του παρόντος, στην εποχή της αναζήτησης νέων δεξιοτήτων και με τον κίνδυνο να παραπληροφορηθούν από τα δεκάδες προσφερόμενα σεμινάρια ή σχολές στην Ελλάδα και το εξωτερικό, οι νέοι, οι νέες και οι οικογένειές τους αναγκάζονται κυρίως να αναζητούν ιδιωτικά τις συμβουλές που χρειάζονται, από εταιρείες ή και συμβούλους καριέρας, από φροντιστήρια ή εκπαιδευτικούς κατηρτισμένους στο αντικείμενο. «Θεωρώ ότι οι κινήσεις που γίνονται για το θέμα από τα αρμόδια υπουργεία είναι σε θετική κατεύθυνση, ωστόσο πρόκειται για έναν τομέα που πρέπει να μπει στο επίκεντρο μιας στρατηγικής με όραμα τουλάχιστον πενταετίας» λέει ο Ευάγγελος Ζώτος, διευκρινίζοντας πάντως ότι «οι συνθήκες σήμερα για κάτι τέτοιο δεν είναι ευνοϊκές και το αποτέλεσμα μοιάζει απόμακρο».

«Από τα παιδιά λείπει η αυτογνωσία και πολύ συχνά μοιάζουν να κινούνται σε κινούμενη άμμο. Ομως, στο κέντρο ενός ανταγωνιστικού περιβάλλοντος που μεταβάλλεται διαρκώς το μείγμα αυτό είναι εκρηκτικό. Παρ’ όλα αυτά, με ορίζοντα ανοικτό και τη σωστή κατανομή ανθρώπινων πόρων, ένα εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να παρακολουθήσει, να κατευθύνει στις σωστές λύσεις και να σχεδιάσει» συνεχίζει ο ίδιος. Μια λύση θα ήταν η πιο συστηματική οργάνωση δομών Επαγγελματικού Προσανατολισμού μέσα στα σχολεία (εξειδικευμένοι σύμβουλοι, τεστ, συνεντεύξεις, συγκέντρωση στοιχείων).

ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ. Στο ερώτημα «τι γίνεται σήμερα», οι υπηρεσίες του υπουργείου Παιδείας αναφέρουν ότι εκτός των σχολείων, δωρεάν υπηρεσίες συμβουλευτικής παρέχονται στα 79 Κέντρα Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού (ΚΕΣΥΠ) που λειτουργούν στους νομούς της χώρας και στα 570 Γραφεία Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού (ΓΡΑΣΕΠ) σε γυμνάσια και λύκεια, τα οποία, εν τούτοις, δεν έχουν στελεχωθεί κατά το τρέχον σχολικό έτος. Οι εκπαιδευτικοί στα γυμνάσια της χώρας δε αναφέρουν ότι το θέμα έχει αφεθεί επί χρόνια στην κατώτατη βαθμίδα του στρατηγικού σχεδιασμού της πολιτείας, με τις υπηρεσίες της να περιορίζονται σε ρόλο θεατή.

Θεσμικά στη χώρα μας ο Επαγγελματικός Προσανατολισμός αποτελεί ένα πεδίο γύρω από το οποίο οργανώθηκαν συγκεκριμένες παρεμβάσεις ήδη από τις αρχές του 1950. Την περίοδο αυτή το κράτος ίδρυσε Πρότυπα Κέντρα Επαγγελματικού Προσανατολισμού και καθιέρωσε την πρακτική άσκηση του διδακτικού προσωπικού των σχολείων. Το 1976 καθιερώθηκε επίσημα ο θεσμός του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού στα γυμνάσια, ενώ οι εξειδικευμένοι σύμβουλοι σε αντίστοιχα θέματα μπήκαν στις αίθουσες μετά το 1981. Το 1984 ο θεσμός επεκτάθηκε και στα λύκεια. Ωστόσο, το αντικείμενο αυτό δεν κατέστη ποτέ ένας στιβαρός πυλώνας της ελληνικής εκπαίδευσης. Επαγγελματικός Προσανατολισμός και Εκπαιδευτικός Προσανατολισμός, όμως, συνδέονται στενά.