Το φρόνημα δεν άργησε ούτε μια μέρα

Αρχαία λέξη το φρόνημα. Του Αισχύλου και του Θουκυδίδη. Κι αν ψάξει κάποιος στα λεξικά, χάρτινα και ηλεκτρονικά, θα βρει κάπως ρευστές ερμηνείες της έννοιας. Η ψυχή, η πίστη, το ηθικό, η διάθεση. Ερμηνείες που εξαρτώνται από το… φρόνημα του καθενός. Και μετασχηματίζονται ανάλογα με τις εποχές και τις συνθήκες.

Μου έχει κολλήσει η λέξη τις τελευταίες μέρες βλέποντας όλες αυτές τις εικόνες από την Ουκρανία που κατακλύζουν τις οθόνες μας. Διαβάζοντας τις μικρές ιστορίες των ανθρώπων της, φτιαγμένες από τα «υλικά» εκείνα που κάνουν την μεγάλη Ιστορία του Ανθρώπου. Ιστορίες θάρρους και αυταπάρνησης που μοιάζουν σαν να ακούγονται από άλλες εποχές. Στιγμιότυπα που είχαμε συνηθίσει σε ασπρόμαυρα πλάνα, που νομίζαμε ότι τα είχε «καταπιεί» ο εγωκεντρισμός του σύγχρονου ανθρώπου. Αυτού του σύγχρονου, δυτικού ανθρώπου που κατηγορείται, τα τελευταία χρόνια, ότι έχει χάσει την ανθρωπιά του, ότι τον ενδιαφέρει η ζωούλα του και η πάρτη του. Και που εξαντλεί το «ελεύθερο φρόνημά» του στο πληκτρολόγια και στην εκ του ασφαλούς προσθήκη συνθημάτων στους λογαριασμούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τι ξέραμε για τις Ουκρανές και τους Ουκρανούς; Λίγα και στερεοτυπικά. Τη Ρουσλάνα και τον Βέρκα Σέρντιουτσκα από τη Γιουροβίζιον. Την Τζούλια Νόβα και άλλα εντυπωσιακά κορίτσια και αγόρια που περιδιαβαίνουν την ελληνική σόου μπιζ. Τα σεξιστικά αστεία για τις «δίμετρες Ουκρανές». Κι αυτές τις κυρίες – την Ιρίνα, τη Γιούλια, την Πόλα – με τα ανοιχτόχρωμα μάτια και τα ξανθά μαλλάκια με τη λευκή ρίζα που προσέχουν τις μανάδες και τις γιαγιάδες μας. Και που, όταν βγαίνουν για να στείλουν τους μισθούς τους στα παιδιά τους στην Ουκρανία ή να συναντήσουν τις φίλες τους, φοράνε γαλάζια σκιά και πορτοκαλί κραγιόν.

Τι μάθαμε για τις Ουκρανές και τους Ουκρανούς μετά την εισβολή του Πούτιν; Οτι είναι ένας λαός με υψηλό φρόνημα που «έρχεται από μακριά».

Μικρές ιστορίες «μεγάλων» ανθρώπων

Τα καρέ και τα πλάνα από την Ουκρανία, οι ανθρώπινες ιστορίες στο περιθώριο των στρατιωτικών επιχειρήσεων, μας θυμίζουν ότι το φρόνημα του «παλιού» ανθρώπου λαγοκοιμάται κάπου και στην ψυχή του «καινούργιου». Μια αφορμή θέλει, μια δυστοπική συγκυρία για να εκδηλωθεί. Που, μακάρι, να μην την αντιμετωπίσει κανείς άνθρωπος. Οι Ουκρανοί όμως την αντιμετωπίζουν τώρα.

Βλέπω την κάμερα να ζουμάρει στα χέρια των γυναικών που πήραν από τις κουζίνες τους τους ρεντέδες και τρίβουν το φελιζόλ για να γεμίσουν τις μολότοφ. Τα μακριά, μυτερά, περιποιημένα νύχια τους, βαμμένα «ασβέστη» και στολισμένα με στρασάκια, μαρτυρούν ότι πριν από κάποιες μέρες θα έκαναν σχολαστικό μανικιούρ. Φαντάζονταν τότε τι θα έκαναν σήμερα; Το έκαναν όμως! Σκέφτομαι τον 80χρονο παππού που πήγε να καταταγεί και μέσα στη τσάντα του είχε μια αλλαξιά ρούχα και λίγα σάντουιτς για να τον «κρατήσουν». Αυτό που πραγματικά τον «κρατούσε» όμως ήταν, όπως είπε, το μέλλον του εγγονού του.

Είναι κι αυτή η γιαγιά που έδωσε στον ρώσο στρατιώτη να βάλει στην τσέπη σπόρους από ηλιοτρόπια (το εθνικό λουλούδι της Ουκρανίας) ώστε να φυτρώσουν όταν πεθάνει στην ουκρανική γη. Κάποιοι δικοί μας σχολίασαν αρνητικά. «Μα είναι δυνατόν να εύχεται σε έναν νέο άνθρωπο να πεθάνει;». Ναι, συγγνώμη που ο πόλεμος προσπερνά την πολιτική ορθότητα. Συγγνώμη που οι γυναίκες στα Καλάβρυτα και το Δίστομο δεν πρόσφεραν μπακλαβάδες στους εκτελεστές τους.

Είναι και οι λεβέντες της Ντιναμό Κιέβου ντυμένοι στο χακί, η εκπάγλου καλλονής μις Ουκρανία με το όπλο στο χέρι, οι γυναίκες της ουκρανικής Βουλής που εκπαιδεύονται στα καλάσνικοφ, οι αγρότες που πετάνε ζάχαρη στους δρόμους για να κολλήσουν τα ρωσικά άρματα. Είναι και ο ίδιος ο Ζελένσκι που δεν διέφυγε στην ασφάλεια της Δύσης, έμεινε εκεί να πολεμήσει. Είναι ένας λαός που αντιστέκεται σθεναρά απέναντι σε μια τεράστια πολεμική μηχανή. Κι αν ο πόλεμος χαθεί, το αφυπνισμένο φρόνημα των Ουκρανών έχει ήδη κερδίσει.