Ο αντιαμερικανισμός πίσω από τις… δικαιολογίες

Εκείνος πιστεύει πως η δημοκρατία δεν ταιριάζει στους Σλάβους. Τάσσεται ευθέως κατά των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων. Συλλαμβάνει αντιπάλους απλώς επειδή είναι αντίπαλοι. Χτίζει ηγετικό προφίλ εισβάλλοντας σε άλλα κράτη, αφού τα έχει χαρακτηρίσει πρώτα ιστορικό λάθος. Εκείνοι δηλώνουν γνήσιοι εκφραστές των πολλών. Συστήνονται ως θιασώτες της προόδου και πολέμιοι κάθε μορφής αυταρχισμού. Στηρίζουν, λένε, τον δίκαιο αγώνα κάθε κατατρεγμένου από τις ιμπεριαλιστικές και καπιταλιστικές δυνάμεις αυτού του κόσμου – όπως και κάθε ακτιβιστική πράξη υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Βλαντίμιρ Πούτιν κι αριστεροί φαίνεται να ξεκινούν από πολύ μακριά. Τόσο μακριά, που δύσκολα θα μπορούσαν να συναντηθούν κάπου. Κι όμως, μια ματιά στον τρόπο με τον οποίο οι δεύτεροι αντιμετωπίζουν ρητορικά τους αυτοκρατορικούς ιδεασμούς του πρώτου φανερώνει μια σχέση πολύ πιο περίπλοκη – για να το πούμε κομψά – απ’ αυτήν που θα περίμενε κάποιος να έχουν οι υπέρμαχοι των ασπρόμαυρων προσεγγίσεων της πολιτικής ζωής.

ΚΑΙ… ΣΥΜΠΑΘΕΙΑ. Οι επίσημες αντιδράσεις των τριών ελληνικών αριστερών κομμάτων της Βουλής στο δευτεριάτικο διάγγελμα του απόλυτου άρχοντα του Κρεμλίνου κρύβουν ανάμεσα στις λέξεις τους συμπάθεια για τον εκφωνητή του. Ακόμη κι ο Περισσός – που κατέθεσε στα πρακτικά την οργή του για την προσβολή της μνήμης του Λένιν και τις ατάκες περί αποκομμουνισμού – δεν απέδωσε εξ ολοκλήρου την ευθύνη για τη ρωσοουκρανική κρίση στον επεκτατισμό της Μόσχας. Αντίθετα, τη θεώρησε συνέπεια της στάσης των Δυτικών. «Αναμφίβολα», γράφει ο συντάκτης της κόκκινης ανακοίνωσης, «συνδέεται με την επέμβαση των ΗΠΑ – ΝΑΤΟ – ΕΕ στην Ουκρανία, καθώς και την ένοπλη επίθεση που εξαπέλυσε τις τελευταίες ημέρες η ουκρανική κυβέρνηση κατά του λαού στο Ντονμπάς, αφού νωρίτερα είχε εξοπλιστεί από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ». Σε ελεύθερη απόδοση: το ΝΑΤΟ είναι ιμπεριαλιστική δύναμη, η πουτινική Ρωσία όχι. Για την ιστορία, προχθές η ουκρανική στροφή στη Δύση αποδόθηκε από τους έλληνες κομμουνιστές στην αντιδραστική κυβέρνηση του Κιέβου, τους παραστρατιωτικούς μηχανισμούς και τις ουκρανικές φασιστικές ομάδες – η ρωσική προπαγάνδα παπαγαλίστηκε, δηλαδή, μέχρι κόμματος.

Η αξιωματική αντιπολίτευση πάλι, παρότι είδε στις ρωσικές κινήσεις «παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου», ζήτησε από τους ευρωπαίους εταίρους να εξαντλήσουν κάθε διπλωματικό μέσο με απώτερο στόχο να προωθηθεί «ένα πανευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας και ελέγχου εξοπλισμών που συμπεριλαμβάνει τη Ρωσία». Την Πέμπτη – προτού ο Αλέξης Τσίπρας πάρει σαφή, χωρίς αστερίσκους, θέση κατά της ρωσικής εισβολής – το κόμμα καταδίκασε «απερίφραστα» την επίθεση, δίχως την παραμικρή μομφή για τον Πούτιν ωστόσο. Ο ετσιθελικός αναθεωρητισμός του, με πυραύλους και στρατεύματα, δεν αποδοκιμάστηκε από την Κουμουνδούρου όπως θα καταγγελλόταν μια ανάλογη ενέργεια των ΗΠΑ – οι οποίες τώρα τελευταία ξαναθεωρούνται επάρατες απ’ τους συριζαίους. Οι ριζοσπάστες αριστεροί ανησυχούν για τη θέση της Ρωσίας στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, όχι όμως για τη δημοκρατική επιθυμία των Ουκρανών να απεμπλακούν από την κάποτε Μητέρα Ρωσία στρεφόμενοι στη Δύση. Προτιμούν – όπως οι ίδιοι αναφέρουν – να μην εμφανίζονται ως «προβλέψιμος σύμμαχος» της δυτικής υπερδύναμης, αλλά σαν «γέφυρα» μεταξύ ΕΕ και σημαντικών γεωπολιτικών πόλων.

Το δε κόμμα του Γιάνη Βαρουφάκη ήταν ακόμη πιο ειλικρινές, διατυπώνοντας ρητά τον αντιαμερικανισμό που «δικαιολογεί» τα θετικά συναισθήματα για τον Πούτιν. Οι δύο τελευταίες ελληνικές κυβερνήσεις «έχουν παραδώσει γη και ύδωρ στο ΝΑΤΟ», φώναξε η Μαυρομματαίων – προτού επισημάνει ότι η τωρινή έχει «πάρει εντολή από τις ΗΠΑ» για «αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο». Φυσικά, για τις ήδη υψηλές τιμές του φυσικού αερίου στην ανάγνωση του ΜέΡΑ25 – και των υπολοίπων ομοϊδεατών του – δεν φταίει η ρωσική πρωτεύουσα, ευθύνονται κυβερνητικοί και «εγχώριοι ολιγάρχες κερδοσκόποι». Τι κι αν ο Μεντβέντεφ τιτίβισε ωμά τον ρωσικό εκβιασμό στην Ευρώπη μέσω Gazprom; Αδιάφορο για δημιουργικά ασαφείς ισαποστάκηδες που αποφάνθηκαν ότι «η 24η Φεβρουαρίου, δυστυχώς, θα μείνει στην ιστορία ως μαύρη μέρα για την Ευρώπη. Τα γεωπολιτικά παιχνίδια Πούτιν – ΝΑΤΟ, τελικά, γέννησαν πόλεμο».

ΤΟ «ΑΝΤΙΒΑΡΟ». Για όσους ανήκουν στις άλλες πλευρές του ιδεολογικού φάσματος – πλην της Ακροδεξιάς, η οποία δεν έκρυψε ποτέ τον ανυπόκριτο θαυμασμό της για τον Πούτιν -, η αριστερή στάση εξηγείται από διάφορους παράγοντες. Η αντιαμερικανική παράδοση του χώρου και η φετιχοποίηση της κομμουνιστικής πραγματικότητας της ΕΣΣΔ είναι οι πρόδηλοι λόγοι, σημειώνουν. Ο ηγέτης της Ρωσίας φαντάζει στα μάτια τους αντίβαρο στην αμερικανική τάξη πραγμάτων, και σαν – όσο παράδοξο κι αν ακούγεται – μια επιλογή ενάντια στο «σύστημα».

Ωστόσο, η κεκαλυμμένα ευνοϊκή τους γνώμη ενδέχεται να οφείλεται και σε αιτίες λιγότερο ιδεολογικές. Οπως τις παραδοσιακά φιλικές διαθέσεις της πλειονότητας της εγχώριας κοινής γνώμης απέναντι στη Ρωσία. Σε μια πρόσφατη δημοσκόπηση, που έγινε σε Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ολλανδία και Ελλάδα από τη Euroskopia, το 21% των Ελλήνων αντιτίθεται σε κάθε είδους στήριξη – διπλωματική ή στρατιωτική – στην Ουκρανία. Είναι το μεγαλύτερο ποσοστό που καταγράφηκε στις οκτώ χώρες που συμμετείχαν. Σε γκάλοπ του αμερικανικού Pew τον Ιούνιο το 55% δήλωσε ότι εμπιστεύεται τον Πούτιν – και πάλι ήταν το υψηλότερο ποσοστό στις 17 χώρες που έλαβαν μέρος. Μάλιστα, το 63% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ απάντησαν ότι έχει την εμπιστοσύνη τους – ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην εκλογική βάση της ΝΔ ήταν επίσης σημαντικό, 52%. Η ελληνική Αριστερά λοιπόν, νομιμοποιείται να εικάσει κανείς, δίνει στον λαό αυτό που θέλει στηρίζοντας πλαγίως τον επικεφαλής της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Το φαινόμενο, βέβαια, δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό. Το γερμανικό Die Linke συχνά, σύμφωνα με την Deutsche Welle, υπερασπίζεται τη Ρωσία στο θέμα των ευρωπαϊκών κυρώσεων εναντίον της ή στον συριακό εμφύλιο – με αποτέλεσμα πολλοί να αποκαλούν μερίδα των μελών του «φράξια της Ρωσίας». Γερμανοί αριστεροί, που ζητάνε η χώρα τους να εγκαταλείψει το ΝΑΤΟ, έχουν προτείνει μέχρι και μια νέα στρατιωτική συμμαχία από τη Λισαβόνα ως το Βλαδιβοστόκ.

Στην τωρινή κρίση το μοτίβο δεν έχει αλλάξει. Μιλάνε για «πολεμικά ουρλιαχτά της Δύσης», ενώ ο Γκρέγκορ Γκίζι αναρωτήθηκε σε ομιλία του στην Μπούντεσταγκ, «οι ΗΠΑ δεν θα επέτρεπαν ποτέ βαριά οπλισμένους ρώσους στρατιώτες στην Κούβα ή στο Μεξικό, γιατί δεν επιτρέπετε στον Πούτιν μια απόσταση ασφαλείας;». Στη Linke υπάρχουν, πάντως, και επικριτικές του ρώσου πατερούλη φωνές – σαν της Ζανίν Βίσλερ που είπε σε συνέντευξη Τύπου ότι «ο Πούτιν δεν ταιριάζει καθόλου με τις αξίες της Αριστεράς». Στο Βερολίνο, παρεμπιπτόντως, απαντώνται και σοσιαλδημοκράτες με φιλορωσικά αισθήματα.

ΕΜΜΕΣΗ ΣΥΝΗΓΟΡΙΑ. Κατά τους περισσότερους αναλυτές, οι αριστερές εκκλήσεις για ουδετερότητα, ειρήνη, και «μείωση της δυτικής επιθετικότητας» είναι μια έμμεση μέθοδος συνηγορίας των βουλών του ρώσου προέδρου. Και φαίνεται πως υιοθετείται από τους συντρόφους πανευρωπαϊκά. Η ευρωομάδα της Αριστεράς, φέρ’ ειπείν, καταδίκασε την Τρίτη την «ξεκάθαρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και των ουκρανικών συνόρων» μεν, τόνισε πως «η μεγέθυνση του ΝΑΤΟ δεν είναι η λύση» δε. Για ευρωβουλευτές άλλων πολιτικών οικογενειών το συγκεκριμένο δελτίο Τύπου δεν περιείχε κανένα στοιχείο έκπληξης – επειδή είναι σύνηθες τα λόγια ή οι ψήφοι των μελών της GUE/NGL να αποτελούν στήριγμα στις θέσεις του Κρεμλίνου, ειδικά σε ό,τι αφορά την Ουκρανία ή τη Συρία.

Σύμφωνα, μάλιστα, με μια μελέτη του ουγγρικού θινκ-τανκ Political Capital Institute, η οποία βασίστηκε στα αποτελέσματα 90 ψηφοφοριών στο Ευρωκοινοβούλιο από τον Ιούλιο του 2019 ως τον Μάιο του 2021, τόσο η Ακροδεξιά όσο κι η Αριστερά εκεί «είναι πολύ ευάλωτες στις ρωσικές απόπειρες επιρροής, αφού τακτικά παραθέτουν φιλο-κρεμλινική παραπληροφόρηση στις συνεδριάσεις της Ολομέλειας». Ισως, τελικά, το πουτινικό υπόδειγμα ελέγχου των αρμών της εξουσίας να μοιάζει ελκυστικό σε οποιονδήποτε προτάσσει τον αντισυστημισμό του.