«Τραγούδια που συνοδεύουν για μια ζωή»

Το 1965 ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει το «Μαουτχάουζεν». Το παρουσιάζει τον Μάιο του 1988 έχοντας δίπλα του τον Ιάκωβο Καμπανέλλη, στον ίδιο τον τόπο του μαρτυρίου στις εγκαταστάσεις του ομώνυμου ναζιστικού στρατοπέδου συγκέντρωσης στην Αυστρία, για πρώτη φορά σε ένα είδος παγκόσμιας πρεμιέρας. Σε εκείνη την ιστορική συναυλία, παρουσία τού τότε ομοσπονδιακού καγκελάριου της Αυστρίας Φραντς Βρανίτσκι, το μνημειώδες έργο είχαν ερμηνεύσει στα ελληνικά η Μαρία Φαραντούρη, στα εβραϊκά την Ελινόαρ Μοάβ Βιντιάδη και στα γερμανικά η Ανατολικογερμανίδα Γκίζελα Μάι. Τη συναυλία είχαν παρακολουθήσει δεκάδες χιλιάδες προσκυνητές από όλη την Ευρώπη τιμώντας τη μνήμη των 122.797 θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας, ανάμεσά τους και 3.700 Ελληνες που είχαν αφήσει την τελευταία τους πνοή στα κρεματόρια του Μαουτχάουζεν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Με αφορμή τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από τη γέννησή του ο Δήμος Αθηναίων τιμά τον σπουδαίο έλληνα λογοτέχνη, απόψε και αύριο στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο Μαρία Κάλλας. Στο κέντρο της συναυλίας «Ακουσε τη φωνή μου κι έλα» βρίσκονται τα πιο χαρακτηριστικά έργα του Ιάκωβου Καμπανέλλη – υπό τη μουσική διεύθυνση του μαέστρου Ραφαήλ Πυλαρινού – τα οποία μελοποιήθηκαν από μεγάλους έλληνες συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Σταύρος Ξαρχάκος. Η Μαρία Φαραντούρη, η οποία έχει συνδεθεί με το έργο των λαμπρών δημιουργών, θα ενώσει τη φωνή της με τους Ηρώ Σαΐα, Βασίλη Γισδάκη, Θανάση Βούτσα και με τη Συμφωνική Ορχήστρα Δήμου Αθηναίων. Η σπουδαία ερμηνεύτρια αναφερόμενη στον Ιάκωβο Καμπανέλλη, την «εμβληματική προσωπικότητα του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού», λέει: «Θεωρείται και είναι ο πατριάρχης του νεοελληνικού θεάτρου, με σημαντικά έργα όπως “Η Αυλή των θαυμάτων”, το “Οδυσσέα γύρισε σπίτι”, “Παραμύθι χωρίς όνομα” του Μάνου Χατζιδάκι, τη “Γειτονιά των Αγγέλων” του Μίκη Θεοδωράκη, το “Μεγάλο μας Τσίρκο” και “Ο Εχθρός Λαός” του Σταύρου Ξαρχάκου μέσα στη δικτατορία. Οπως βλέπετε ο Καμπανέλλης ενέπνευσε και τους τρεις συνθέτες να γράψουν μερικά από τα καλύτερα τραγούδια τους. Αλλά και στον κινηματογράφο η ταινία του Κακογιάννη “Στέλλα” γυρίστηκε πάνω σε μια ιστορία που έγραψε ο Καμπανέλλης, όπως κι ο “Δράκος” του Νίκου Κούνδουρου που έγραψε το σενάριο».

Τους στίχους του «Μαουτχάουζεν» τους έγραψε το 1965 και ήταν βασισμένοι στο ομώνυμο βιβλίο το οποίο είχε εκδοθεί από το Θεμέλιο την ίδια χρονιά και είχε σημειώσει μεγάλη επιτυχία. Ο Μίκης ενθουσιασμένος από το βιβλίο ζήτησε από τον Καμπανέλλη να του γράψει στίχους για έναν κύκλο τεσσάρων τραγουδιών. «Ο Καμπανέλλης τα έγραψε και μόλις έπειτα από 24 ώρες ο Μίκης τού τηλεφώνησε να πάει στο σπίτι του στη Νέα Σμύρνη να τα ακούσει. Τηλεφώνησε και σ’ εμένα. Εκεί γνώρισα τον Καμπανέλλη για πρώτη φορά. Ακούσαμε τα τραγούδια που τα έπαιξε και τα τραγούδησε ο Μίκης στο πιάνο κι αμέσως νιώσαμε μεγάλη συγκίνηση. Τότε ο Μίκης μού είπε “γράψε ημερομηνία και ώρα, αυτά τα τραγούδια θα σε συνοδεύουν σε όλη σου τη ζωή”, ήμουν 17 χρονών. Και είχε δίκιο. “Η Μπαλάντα του Μαουτχάουζεν” έγινε με τα χρόνια ένα οικουμενικό-διαχρονικό τραγούδι για την τραγωδία του Ολοκαυτώματος των Εβραίων, μια κατάμαυρη σελίδα στην ιστορία της Ανθρωπότητας».

ΤΟ 1965. Το Μαουτχάουζεν παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Θέατρο Γκλόρια τον Δεκέμβριο του ’65. Ο Καμπανέλλης διάβαζε αποσπάσματα από το βιβλίο και η Μαρία Φαραντούρη τραγουδούσε με τη διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη. «Πρέπει να σας πω ότι ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, εκτός από εξαίρετος συγγραφέας με μεγάλη απήχηση και στο εξωτερικό, ήταν κι ένας γλυκύτατος άνθρωπος και φίλος. Τον γνώρισα καλύτερα με τον καιρό και μάλιστα ήταν μαζί μας όταν με τον Μίκη επισκεφθήκαμε το στρατόπεδο Μαουτχάουζεν στην Αυστρία. Εκεί μας έδειξε από κοντά με μεγάλη συγκίνηση όλους τους τόπους του θανάτου, την πλατεία, τη σκάλα την πλατιά, τους φούρνους, τα γραφεία, τους ομαδικούς τάφους. Τότε τραγουδούσαμε με τη διεύθυνση του Μίκη το Μαουτχάουζεν, εγώ στα ελληνικά, η Γερμανίδα Γκίζελα Μάι στα γερμανικά και η Ελινόαρ Μοάβ στα εβραϊκά. Το “Μαουτχάουζεν” δεν υπήρχε συναυλία σε όλο τον κόσμο που να μην το ήξεραν και πάντα ζητούσαν να το τραγουδήσω. Θυμάμαι τη συναυλία στο Ηρώδειο αλλά και στο Παρίσι να το τραγουδώ με τη Συμφωνική του Ισραήλ και αντίστοιχα με τη Συμφωνική της Γαλλίας υπό τη διεύθυνση του Ζούμπιν Μέτα».

Στη συναυλία περιλαμβάνονται έργα ενορχηστρωμένα για Συμφωνική Ορχήστρα και Λαϊκή Ορχήστρα, ανάμεσα στα οποία βρίσκεται το θρυλικό έργο «Μαουτχάουζεν», το οποίο θα ερμηνεύσει η Μαρία Φαραντούρη, ενώ θα ακουστούν ακόμα μέρη από το «Μεγάλο μας Τσίρκο», τη «Γειτονιά των Αγγέλων», το «Παραμύθι χωρίς όνομα», τον «Εχθρό Λαό», καθώς και πολύ γνωστά τραγούδια, όπως «Μαργαρίτα Μαγιοπούλα» και «Δόξα τω Θεώ».