Η αγριόγατα του Νταλί, ο ταχυδρόμος Κατελάν

Γνωρίζατε ότι ο ιταλός εικαστικός Μαουρίτσιο Κατελάν, πριν απεικονίσει τον Πάπα στο έδαφος χτυπημένο από έναν μετεωρίτη και πριν πουλήσει μια φρέσκια μπανάνα κολλημένη με ταινία σε έναν τοίχο προς 120.000 δολάρια, είχε εργαστεί ως ταχυδρόμος, θυρωρός και βοηθός νεκροτομείου; Είχατε υπόψη σας πως η Μπαμπού, το κατοικίδιο του Σαλβαδόρ Νταλί, μπορεί να έμοιαζε με γάτα, αλλά ήταν οσελότος, ένα είδος αγριόγατας που δεν απέχει πολύ από μια μικρή λεοπάρδαλη; Ξέρατε πως ο Αντι Γουόρχολ συνέλεγε τα διαφημιστικά καταστημάτων που έκαναν διανομή φαγητού, αλλά και τα δοχεία μπισκότων; Και ότι η Ανι Λίμποβιτς έχει δημιουργήσει το εξώφυλλο του πρώτου άλμπουμ της Σίντι Λόπερ, το 1983;

Είναι μερικές μόνο από τις περίεργες και συχνά συναρπαστικές πληροφορίες που περιέχονται στο βιβλίο «Artifacts: συναρπαστικά γεγονότα για την τέχνη, τους καλλιτέχνες και τον κόσμο της τέχνης», που επιμελήθηκαν οι συγγραφείς Σάρα Μπάντερ και Ρεμπέκα Μόριλ και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Phaidon. Πρόκειται για ένα είδος εγχειριδίου για λάτρεις της τέχνης, στο οποίο έχουν συγκεντρωθεί τόσο πρακτικά όσο και απροσδόκητα δεδομένα για εκατοντάδες καλλιτέχνες, το έργο τους, τα μουσεία, τις γκαλερί και την αγορά τέχνης.

35 ΔΟΥΛΕΙΕΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΑ 30 ΤΗΣ. «Η έκδοση αποτελεί μια προσεκτικά επιμελημένη επιλογή εκατοντάδων συναρπαστικών δεδομένων, το καθένα από τα οποία λειτουργεί σαν μια χαραμάδα μέσα από την οποία μπορούμε να δούμε μια άλλη άποψη του κόσμου της τέχνης», λένε οι συγγραφείς του βιβλίου, που αποκαλύπτουν μεταξύ άλλων ότι η αμερικανίδα ζωγράφος Αγκνες Μάρτιν πριν γίνει καλλιτέχνις σε ηλικία 30 ετών είχε αλλάξει 35 δουλειές – μεταξύ των οποίων προπονήτρια τένις και υπεύθυνη συγκομιδής κερασιών -, ενώ η βραβευμένη με Τέρνερ το 2006 γερμανίδα ζωγράφος Τόμα Αμπτς είχε εργαστεί σε εταιρεία τηλεπωλήσεων. Ο εκ των κορυφαίων του αφηρημένου εξπρεσιονισμού Βίλεμ ντε Κούνινγκ δοκίμασε τις δυνάμεις του ως μαραγκός και ελαιοχρωματιστής. O Αλμπρεχτ Ντίρερ – από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Αναγέννησης στη Γερμανία – για ένα διάστημα υπήρξε μαθητευόμενος χρυσοχόος. O μεταϊμπρεσιονιστής Πολ Γκογκέν δούλεψε ως εργάτης στη διάνοιξη της διώρυγας του Παναμά, ως ναύτης στο Γαλλικό Ναυτικό και ως χρηματιστής, ενώ η εμβληματική φωτογράφος και ακτιβίστρια Ναν Γκόλντιν εργάστηκε ως μπαργούμαν και ο μινιμαλιστής εικαστικός που έγινε γνωστός για τις εγκαταστάσεις του με φως Νταν Φλάβιν ως φύλακας στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη.

Σε άλλο σημείο, δε, αναφέρονται οι «ιδιαίτερες» συλλογές καλλιτεχνών, όπως εκείνη της γαλλίδας εννοιολογικής καλλιτέχνιδος Σοφί Καλέ, η οποία συλλέγει προσθετικά ανθρώπινα μέλη (χέρια και πόδια), ή του πολιτογραφημένου αμερικανού διεθνώς αναγνωρισμένου φωτογράφου Χιρόσι Σουγκιμότο, ο οποίος μαζεύει γυάλινα μάτια, αλλά και οι περίεργες εμμονές, όπως εκείνη του πρωτοπόρου αμερικανού καλλιτέχνη που δουλεύει με πρώτες ύλες του το φως και τον χώρο Τζέιμς Τάρελ, ο οποίος έχει ιδιαίτερη αγάπη στο να πετά με παλιά ψεκαστικά αεροσκάφη.

Ακόμη και ένας καλός γνώστης της ιστορίας της τέχνης θα ανακαλύψει ένα στοιχείο που θα του κεντρίσει το ενδιαφέρον του σε αυτό το βιβλίο. Μαθαίνουμε, για παράδειγμα, ότι ο αμερικανός ζωγράφος του 19ου αιώνα Τζέιμς Αμποτ ΜακΝιλ Γουίστλερ, ο κορυφαίος ζωγράφος πορτρέτων της εδουαρδιανής εποχής Τζον Σίνγκερ Σάρτζεντ και ο Ογκούστους Τζον, που θεωρήθηκε για μια περίοδο ο σπουδαιότερος ζωγράφος στη Βρετανία, έζησαν στο ίδιο σπίτι της οδού Τάιτ 33 στο Λονδίνο, σε διαφορετικές χρονικές φάσεις. Οτι η Τζούντι Σικάγο, ο Φρανθίσκο Γκόγια και ο Ογκίστ Ροντέν απορρίφθηκαν από τη σχολή καλών τεχνών. Οτι οι φιλότεχνοι ληστές προτιμούν να κλέβουν έργα του Πάμπλο Πικάσο. Οτι ο αμερικανός εννοιολογικός καλλιτέχνης Τζον Μπαλντέσαρι είχε δώσει στους σκύλους του τα ονόματα Τζότο (από τον ιταλό ζωγράφο που ξεπέρασε τη maniera greca και έκανε το πρώτο βήμα προς την Αναγέννηση) και Γκόγια (από τον ισπανό προάγγελο των «μοντέρνων»).

ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ. Στις πέντε ενότητες του βιβλίου – το οποίο είναι πλούσια εικονογραφημένο με γραφήματα και διαγράμματα – ο αναγνώστης δεν κοιτάζει την ιστορία της τέχνης μόνο από την κλειδαρότρυπα και δεν το ξεφυλλίζει με μοναδικό σκοπό να σταθεί σε ανεκδοτολογικές λεπτομέρειες των δημιουργών που έχουν αφήσει ισχυρό το αποτύπωμά τους στον εικαστικό κόσμο. Η έκδοση περιλαμβάνει παράλληλα μια έρευνα του 2019 που αφορά τις μόνιμες συλλογές 18 μεγάλων μουσείων των Ηνωμένων Πολιτειών, στην οποία αποτυπώνεται με σαφήνεια το τεράστιο χάσμα που διαμορφώνεται μεταξύ ανδρών και γυναικών καλλιτεχνών, καθώς τα ιδρύματα διαθέτουν έργα ανδρών σε ποσοστό 87,4% και γυναικών σε μόλις 12,6%. Στην ίδια έρευνα καταγράφεται η κυριαρχία των λευκών καλλιτεχνών, οι οποίοι καταλαμβάνουν το 85,4% των συλλογών των υπό εξέταση μουσείων, ενώ ενδιαφέροντα είναι και τα στοιχεία που αφορούν την αγορά της τέχνης. Και σε αυτόν τον τομέα είναι τεράστια η απόσταση στις τιμές μεταξύ ανδρών και γυναικών καλλιτεχνών του 20ού αιώνα.