Η Ελλάδα και ο ακρωτηριασμός της Ουκρανίας

Η ρωσοφιλία στον τόπο μας έχει βαθιές ρίζες και μακρόχρονη ιστορία, και παραμένει σταθερή, είτε αφορούσε και αφορά τη χριστιανική Ρωσία είτε την κομμουνιστική Ρωσία και την ΕΣΣΔ. Στην παρούσα ρωσο-ουκρανική κρίση πολλοί συμπατριώτες μας τάσσονται ανοικτά και ανεπιφύλακτα υπέρ της πανίσχυρης Ρωσίας. Υπογραμμίζουν με κάθε ευκαιρία το δίκαιο των επιχειρημάτων της όπως το αντιλαμβάνονται οι ίδιοι, παραβλέποντας το γεγονός ότι αυτά δεν διατυπώνονται σε ένα συνηθισμένο τραπέζι διαλόγου, αλλά ενώ η Ρωσία έχει περικυκλώσει την πιο αδύναμη Ουκρανία από ξηρά, θάλασσα και αέρα με συντριπτικά υπέρτερες στρατιωτικές δυνάμεις, κυρίως όσον αφορά τον αριθμό, το είδος και την ποιότητα των όπλων.

Τους ρωσόφιλους συμπατριώτες μας δεν μετακινεί από τις θέσεις τους ούτε το γεγονός ότι η Ρωσία υιοθετεί εναντίον της Ουκρανίας την ίδια στρατηγική που ακολουθεί η Τουρκία εναντίον της Ελλάδας. Εννοώ τη στρατηγική να μας εξαναγκάσουν σε παραχωρήσεις που αφορούν την εθνική κυριαρχία μας υπό την κυνική απειλή χρήσης βίας. Μπορεί η κλίμακα να είναι μικρότερη αλλά ποιοτικά δεν υπάρχει καμιά διαφορά, όταν πρόκειται για την απειλή πολέμου εφόσον η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα, την καθημερινή παραβίαση του ελληνικού εναέριου χώρου και τις υπερπτήσεις πολεμικών αεροπλάνων πάνω από ελληνικά νησιά και μάλιστα κατοικημένα, και την παραβίαση της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και της ελληνικής αποκλειστικής οικονομικής ζώνης από τουρκικά ερευνητικά σκάφη με τη συνοδεία πολεμικών σκαφών. Η ανοικτά διατυπωμένη φιλοδοξία της Τουρκίας να αναθεωρήσει τη συνθήκη της Λωζάνης και να ανακτήσει κάποια από τα χαμένα εδάφη της οθωμανικής αυτοκρατορίας («Τα σύνορα της καρδιάς μας», σύμφωνα με τον Πρόεδρο Ερντογάν) είναι πανομοιότυπη με πρόσφατη δήλωση του Προέδρου Πούτιν ότι η διάλυση της ΕΣΣΔ ήταν «η διάλυση της ιστορικής Ρωσίας που έφερε το όνομα Σοβιετική Ένωση».

Το χειρότερο όλων είναι, όμως, ότι οι ρωσόφιλοι συμπατριώτες μας επικροτούν τον ακρωτηριασμό της Ουκρανίας, που ξεκίνησε το 2014, με το σκεπτικό ότι παλαιότερα η Κριμαία ανήκε στη Ρωσία – αλλά ακόμη πιο παλιά δεν της ανήκε, θα αντέτεινε κάποιος. Η υβριδική κατάληψη της Κριμαίας, που νομιμοποιήθηκε στη συνέχεια με την επίφαση του δημοψηφίσματος, συντελέστηκε κατά παράβαση κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου. Μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, η Ουκρανία έγινε ανεξάρτητη χώρα με συγκεκριμένα σύνορα αναγνωρισμένα από τον ΟΗΕ αλλά και από την ίδια τη Ρωσία, η οποία τα εγγυήθηκε το 1997 με τη συμφωνία της Βουδαπέστης: «Τα δύο μέρη θα σεβαστούν αμοιβαία την εδαφική ακεραιότητα των χωρών τους και επιβεβαιώνουν το απαραβίαστο των υφιστάμενων συνόρων» (άρθρο 2). Την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 ακολούθησε η ντε φάκτο ανεξαρτητοποίηση περιοχών της Ανατολικής Ουκρανίας, οι κάτοικοι των οποίων εξεγέρθηκαν με ρωσική υποστήριξη την ίδια χρονική περίοδο, και είναι θέμα χρόνου η οριστική απόσπασή τους από την Ουκρανία.

Όσοι επιδοκιμάζουν τον ακρωτηριασμό της Ουκρανίας χωρίς δεύτερη σκέψη είναι σαν να επιδοκιμάζουν τον ακρωτηριασμό της Κύπρου το 1974. Όσοι προβάλλουν το επιχείρημα ότι γειτονικά εδάφη ανήκαν παλαιότερα στη ρωσική επικράτεια, είναι σαν να υποστηρίζουν τις τουρκικές διεκδικήσεις επί ακαθόριστου αριθμού ελληνικών νησιών στο Αιγαίο, που ανήκαν παλαιότερα στην οθωμανική αυτοκρατορία. Και όσοι θεωρούν νόμιμη την προσάρτηση της Κριμαίας λόγω του δημοψηφίσματος, κλείνουν τα μάτια στο πολύ πιθανό ενδεχόμενο η Τουρκία να διεκδικήσει τη Θράκη, όταν κάποτε ο μουσουλμανικός πληθυσμός φτάσει στο επιθυμητό για αυτήν όριο, και να ζητήσει δημοψήφισμα, επικαλούμενη την ιστορία και το δικαίωμα των λαών στον αυτοπροσδιορισμό και στην αυτοδιάθεση. Η Τουρκία διεκδικεί συστηματικά περιοχές με τουρκόφωνους πληθυσμούς που ανήκαν κάποτε στην οθωμανική αυτοκρατορία, όπως η Ρωσία διεκδικεί γειτονικές περιοχές με ρωσόφωνους πληθυσμούς που ανήκαν παλαιότερα στην επικράτειά της. Ο αυταρχικός Πούτιν και ο αυταρχικός Ερντογάν είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: μοιράζονται παρόμοια αντίληψη για τον ζωτικό τους χώρο, έχουν παρόμοια επεκτατική στρατηγική και χρησιμοποιούν ανάλογα προσχήματα για να επιτύχουν τους σκοπούς τους.

Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής
φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης