2+2 {CR}πρόσωπα που «παίζουν» από {CR}τα παρασκήνια

«Τίποτα ουσιαστικό δεν έχει αλλάξει επιτόπου. Ο Πούτιν θα μπορούσε να είχε εισβάλει χθες, μπορεί πάντα να το κάνει αύριο», προειδοποιούσε στο Τwitter ο βρετανός ιστορικός και αναλυτής Μαρκ Γκαλεότι την Τετάρτη, την ημέρα που υποτίθεται ότι είχαν υποδείξει ως πιο επικίνδυνη – γιατί δεν το έκαναν ποτέ δημόσια – οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών. Σε μια προσπάθεια να βάλουν χρονοδιάγραμμα στους φόβους μας, άλλοι αναλυτές υποδεικνύουν τώρα ως εν δυνάμει επικίνδυνη μέρα την αυριανή, 20ή Φεβρουαρίου, οπότε ολοκληρώνονται θεωρητικά οι κοινές ρωσολευκορωσικές ασκήσεις στη Λευκορωσία, καθώς και οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες στο Πεκίνο, καθώς και η Σύνοδος Ασφαλείας του Μονάχου, και άλλοι επιμένουν πως μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου η Ρωσία μπορεί να εισβάλει «ανά πάσα στιγμή, με ελάχιστη ή και καμία προειδοποίηση», αλλά αν έρθει η 1η Μαρτίου και δεν έχει γίνει εισβολή θα μπορούμε να αναπνέουμε λίγο καλύτερα – εκτίμηση με την οποία και πάλι κάποιοι διαφωνούν, επισημαίνοντας πως ο Βλαντίμιρ Πούτιν μπορεί να μειώσει την ένταση και με την ίδια ταχύτητα να την αυξήσει εκ νέου. Μία παρτίδα σκάκι θυμίζουν πολλές φορές όλα αυτά, ανάμεσα στη Ρωσία και τις ΗΠΑ, και καθώς οι δύο αντίπαλοι συνεχίζουν να κινούν τα πιόνια τους, αξίζει να κοιτάξουμε καλύτερα δύο συν δύο πρόσωπα που επηρεάζουν τις εξελίξεις από τα παρασκήνια.

Ο σχεδιαστής της αμερικανικής στρατηγικής

Τον περασμένο Νοέμβριο, με το που αναγνώρισε το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ ότι η Ρωσία θα μπορούσε δυνητικά να εισβάλει στην Ουκρανία, ένα ευρύ φάσμα κυβερνητικών αξιωματούχων συγκρότησαν την επονομαζόμενη «Tiger Team», μια ομάδα ειδικών, προκειμένου να αναπτύξουν ένα βιβλίο στρατηγικής για το πώς θα απαντούσαν οι ΗΠΑ σε μια τέτοια επίθεση. Επικεφαλής αυτής της προσπάθειας είναι ο Αλεξ Μπικ, ο διευθυντής Στρατηγικού Σχεδιασμού στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, που διαθέτει πτυχίο Πολιτικών Επιστημών από το Πανεπιστήμιο του Σικάγου, μάστερ στην Οικονομική Ιστορία από το LSE, διδακτορικό στην Ιστορία από το Πρίνστον και 20 χρόνια εμπειρίας στην εθνική ασφάλεια, στις περίπλοκες κρίσεις και στον στρατηγικό σχεδιασμό. Προτού ενταχθεί στην κυβέρνηση Μπάιντεν ήταν αναπληρωτής διευθυντής στο Henry A. Kissinger Center for Global Affairs του Πανεπιστημίου Johns Hopkins και νωρίτερα είχε υπηρετήσει στην κυβέρνηση Ομπάμα, πρώτα στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, στην Υπηρεσία Συγκρούσεων και Επιχειρήσεων Σταθεροποίησης, και στη συνέχεια ως διευθυντής για τη Συρία στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας – ήταν καθοριστικός ο ρόλος του στην ανάπτυξη και στον συντονισμό της αμερικανικής στρατηγικής κατά του ISIS.

Αλλά αυτή τη φορά η κρίση αφορά τη Ρωσία. Η Tiger Team, η οποία περιελάμβανε αξιωματούχους από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το Πεντάγωνο, το Γενικό Επιτελείο, την αμερικανική Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης, τα υπουργεία Ενέργειας, Εσωτερικής Ασφάλειας και Οικονομικών, καθώς και τις υπηρεσίες πληροφοριών, πραγματοποίησε δύο μακροσκελείς ασκήσεις επί χάρτου, στη μία από τις οποίες συμμετείχαν και υπουργοί του Μπάιντεν. Βέβαια, αυτό που μπορεί να κάνουν τελικά οι Ρώσοι κατά πάσα πιθανότητα δεν θα ανταποκρίνεται 100% σε κανένα από τα σενάριά τους. Οσο ψηλότερο το ποσοστό ωστόσο, τόσο πιο χρήσιμα θα είναι τα σχέδια αυτά από πλευράς μείωσης του απαιτούμενου χρόνου «προκειμένου να απαντήσουν αποτελεσματικά οι ΗΠΑ».

Η αναλυτική αυτή προετοιμασία, την οποία πρώτη αποκάλυψε η «Washington Post», είναι μία από τις εκφάνσεις της διαφορετικής προσέγγισης που ακολουθεί ο Τζο Μπάιντεν σε σύγκριση με το 2014: ο αμερικανός πρόεδρος περιβάλλεται από μία ομάδα συμβούλων οι οποίοι είχαν παλέψει, όπως κι εκείνος ως αντιπρόεδρος τότε της κυβέρνησης, με την προσάρτηση της Κριμαίας και στη συνέχεια την ανάφλεξη του Ντονμπάς από τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Εχοντας διδαχθεί από την εμπειρία τους, είναι αποφασισμένοι να μην πιαστούν στον ύπνο όπως είχε πάθει η Δύση προ οκταετίας. Αυτή τη φορά, και ενώ κάνει μια πολύ πιο συνειδητή προσπάθεια διαμοιρασμού των αμερικανικών πληροφοριών με τους ευρωπαίους συμμάχους, ο Μπάιντεν έχει υπογράψει μια στρατηγική εκ των προτέρων αποκάλυψης των ρωσικών σχεδίων, με την ελπίδα είτε να αποτρέπεται ο Πούτιν είτε τουλάχιστον να έχει συνείδηση πως οι ΗΠΑ παρακολουθούν προσεκτικά. Μπορεί η Μόσχα να απαντά με ειρωνείες και χλευασμό, αλλά το παιχνίδι δεν έχει κριθεί ακόμη.

Ο στρατηγός που έχει εκπαιδευτεί να βλέπει το μέλλον

Αν γνωρίζει κάποιος πότε και αν θα ξεκινήσει ο νέος πόλεμος στην καρδιά της Ευρώπης, αυτός είναι ο Βαλέρι Γκερασίμοφ, ο αρχηγός του γενικού επιτελείου των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων, και υφυπουργός Αμυνας της Ρωσίας. Επικεφαλής ενός στρατού περισσότερων από 1,2 εκατομμυρίου στρατιωτών, ταξίδεψε τις τελευταίες ημέρες στη Λευκορωσία προκειμένου να συντονίσει τις κοινές ασκήσεις που τόσο θορύβησαν τη Δύση.

Η βιογραφία του Γκερασίμοφ είναι άρρηκτα δεμένη με τον στρατό. Γεννημένος το 1955 στο Καζάν, σε μία οικογένεια της εργατικής τάξης, ονειρευόταν να υπηρετήσει την πατρίδα του από παιδί, «ρουφώντας» τις πολεμικές ανταποκρίσεις του Κονσταντίν Σιμόνοφ καθώς και τις ιστορίες του παππού και του θείου του για το τι σήμαινε για έναν στρατιώτη να περικυκλώνεται στα δάση της Λευκορωσίας ή να πολεμά κατά των Ναζί. Στα 15 του, γράφτηκε στη Στρατιωτική Σχολή Σουβόροφ της γενέτειράς του και από εκεί ξεκίνησε η ασυγκράτητη άνοδός του στη στρατιωτική ιεραρχία – μέχρι τον Νοέμβριο του 2012, οπότε και διορίστηκε με διάταγμα του Βλαντίμιρ Πούτιν στο υψηλότερο στρατιωτικό πόστο στη Ρωσία.

Μεταξύ πολλών άλλων, ο αρχηγός του ρωσικού γενικού επιτελείου έχει υπό την εποπτεία του και τη διαβόητη GRU, τις υπηρεσίες πληροφοριών του στρατού. Βασική αποστολή τους, είναι αυτό που οι Ρώσοι αποκαλούν predvidenie, ή «πρόβλεψη»: ο ορισμός και η ανάπτυξη της θεωρίας και πρακτικής των μελλοντικών πολέμων. Για αυτόν τον λόγο δημοσίευσε ο Γκερασίμοφ τον Φεβρουάριο του 2013, λίγους μήνες μετά τον διορισμό του, ένα δοκίμιο με τίτλο «Η αξία της επιστήμης στην πρόβλεψη». Ο στρατηγός εξηγούσε εκεί πώς το Κρεμλίνο πραγματικά πιστεύει ότι η «Αραβική Ανοιξη» και οι «Χρωματιστές Επαναστάσεις» δεν ήταν αυθόρμητες διαμαρτυρίες αλλά αλλαγές καθεστώτος ενορχηστρωμένες από την Ουάσιγκτον. Και επίσης, εν κατακλείδι, ότι η αναταραχή δεν είναι πρελούδιο του πολέμου, αλλά ο ίδιος ο πόλεμος.

Εναν χρόνο αργότερα, ο βρετανός ιστορικός και αναλυτής Μαρκ Γκαλεότι μετέφρασε και σχολίασε την παρέμβαση αυτή στο μπλογκ του, βάζοντας έναν «πιασάρικο» τίτλο: «Το Δόγμα Γκερασίμοφ». Οταν, λίγους μήνες αργότερα, τα «πράσινα ανθρωπάκια» χωρίς διακριτικά προσάρτησαν την Κριμαία και ξέσπασε πόλεμος στο Ντονμπάς, οι δυτικοί αναλυτές άρχισαν να βλέπουν στην παρέμβαση του στρατηγού την «προφητεία» του ουκρανικού σεναρίου. Παρά το «mea culpa» που δημοσίευσε στο Foreign Policy το 2018 ο Γκαλεότι, μιλώντας για μεταφραστικά λάθη και παρανόηση, το «δόγμα Γκερασίμοφ» εξακολουθεί να ενσαρκώνει στο δυτικό φαντασιακό τη ρωσική απειλή ενός υβριδικού, ασύμμετρου και αντισυμβατικού πολέμου. Αν και σύμφωνα με τον αμερικανό αναλυτή Τσαρλς Μπαρτλς, ο Γκερασίμοφ έχει ξεπεράσει την έννοια του «υβριδικού πολέμου» καταλήγοντας να επιχειρεί στις επονομαζόμενες «γκρίζες ζώνες», εξοπλισμένος όχι πλέον με στρατιώτες αλλά με παραστρατιωτικούς, Κοζάκους, ΜΚΟ, τρολ και χάκερς.

Η τζουντόκα επικεφαλής των αμερικανών κατασκόπων

Αντίθετα με την «Μ», το επί χρόνια αφεντικό του Τζέιμς Μποντ, η 52χρονη Εϊβριλ Χέινς είναι πραγματικό – και πολύ πιο απρόβλεπτο – πρόσωπο. Η πρώτη γυναίκα στην Ιστορία που αναλαμβάνει επικεφαλής των αμερικανών κατασκόπων είναι διευθύντρια της National Intelligence, της Υπηρεσίας Πληροφοριών των ΗΠΑ, μιας οντότητας που περιλαμβάνει και τις 17 αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες. Και ήταν αυτή που έπεισε τον αμερικανό πρόεδρο να αιφνιδιάσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ξεσκεπάζοντας τους ρώσους στρατηγούς, αποκαλύπτοντας στον κόσμο εικόνες εμπορικών δορυφόρων με τις μετακινήσεις ρωσικών στρατευμάτων στα ουκρανικά σύνορα, όπως και το σχέδιο της Μόσχας να ανεβάσει στο Internet ένα ψεύτικο βίντεο θηριωδιών προκειμένου να δικαιολογήσει την εισβολή.

Πριν από οκτώ χρόνια, παραμονές της προσάρτησης της Κριμαίας, η Ρωσία δεν συνάντησε εμπόδια στην Ουάσιγκτον. Αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά, και όχι μόνο επειδή η δορυφορική τεχνολογία έχει προοδεύσει. Η Χέινς έχει μια ασυνήθιστη ιστορία. Γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1969 από μητέρα ζωγράφο και πατέρα βιοχημικό και μεγάλωσε στο Upper West Side του Μανχάταν. Αφού έχασε τη μητέρα της, στα 15, και αποφοίτησε από ένα δημόσιο σχολείο του Μανχάταν, ταξίδεψε στην Ιαπωνία προκειμένου να εκπαιδευθεί στο τζούντο. Εναν χρόνο αργότερα επέστρεψε στην πατρίδα της και γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, προκειμένου να σπουδάσει Θεωρητική Φυσική. Στον ελεύθερο χρόνο της, επιδιόρθωνε μηχανές αυτοκινήτων σε ένα συνεργείο κοντά στο Σέντραλ Παρκ.

Στα 22 της ξεκίνησε μαθήματα χειριστή αεροσκάφους στο Νιου Τζέρσι, εκεί γνώρισε και τον μέλλοντα σύζυγό της. Την επόμενη χρονιά πήρε το πτυχίο της στη Φυσική. Πήγε κατόπιν στη Βαλτιμόρη για να σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς, γρήγορα όμως το εγκατέλειψε προκειμένου να ανοίξει ένα ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο, στον χώρο μιας παμπ που είχε κατασχεθεί από την αστυνομία για εμπόριο ναρκωτικών. Το ονόμασε Adrian’s Book Cafe, στη μνήμη της μητέρας της, κέρδισε το βραβείο καλύτερου ανεξάρτητου βιβλιοπωλείου και το έκανε διάσημο λόγω της φιλοξενίας μιας πλούσιας πτέρυγας ερωτικής λογοτεχνίας. Διοργάνωνε μάλιστα και βραδιές ανάγνωσης, με μειωμένη τιμή για τα ζευγάρια.

Επειτα ήρθε το σημείο καμπής στη ζωή της: γράφτηκε στη Νομική του Πανεπιστημίου Τζορτζτάουν. Αργότερα έγινε εφέτης, κατόπιν, όταν εξελέγη ο Μπαράκ Ομπάμα, νομική σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, έπειτα αναπληρώτρια σύμβουλος του αμερικανού προέδρου για θέματα εθνικής ασφάλειας. Τα αμερικανικά Μέσα φρόντισαν να κάνουν διάσημη την ιστορία της «βιβλιοπώλισσας του έρωτα» το 2013, όταν ο Ομπάμα τής ανέθεσε, για πρώτη φορά σε μια γυναίκα, τον ρόλο της υποδιευθύντριας της CIA. Κατόπιν, μεταξύ 2015 και 2017, η Χέινς υπηρέτησε ως αναπληρώτρια σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας και μετά την παρένθεση του Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε ως «αφεντικό των 007», με τη Ρωσία στο επίκεντρό της.

O θεωρητικός που εμπνέει τον Βλαντίμιρ Πούτιν

«Η γεωγραφία είναι το πεπρωμένο, καθορίζει την ιστορία. Υπάρχουν δύο Ουκρανίες, η δεξιά όχθη και η αριστερή όχθη του Δνείπερου. Η πρώτη ανήκει στη Δύση, η δεύτερη ανήκει σε εμάς. Η ανατολική Ουκρανία θα είναι ρωσική. Αυτά τα σύνορα που μας χωρίζουν δεν είναι ιστορικά σύνορα ανάμεσα σε δύο κράτη, δύο λαούς, ήταν καθαρά συμβατικά στους κόλπους του ίδιου κράτους, καταρχήν της ρωσικής Αυτοκρατορίας, έπειτα της ΕΣΣΔ. Οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί ζούσαν ανέκαθεν σαν ένας λαός. Η Ουκρανία δεν είναι μια αυτόνομη χώρα που εισήλθε ως τέτοια στην ΕΣΣΔ αλλά μία περιοχή της ΕΣΣΔ και προηγουμένως, της ρωσικής Αυτοκρατορίας. Για να βγει θα έπρεπε πρώτα να είχε μπει. Η επιστροφή της Κριμαίας δεν είναι παρά ένα πρώτο βήμα προς τη συγκέντρωση των ρωσικών εδαφών».

Δεν είναι τωρινή η άποψη αυτή του Αλεξάντερ Ντούγκιν, πάνε οκτώ χρόνια που τη διατύπωσε, και ακόμα περισσότερα που αυτός ο ρώσος εθνικιστής φιλόσοφος κηρύττει τον «νέο-ευρασιανισμό»: μία γεωπολιτική θεωρία που φιλοδοξεί να ξαναδώσει στη Ρωσία το μεγαλείο, την επιρροή και τη σφαίρα επιρροής της σοβιετικής και τσαρικής περιόδου. Και ακόμα μεγαλύτερη, αφού προβλέπει την ένταξη στον χώρο αυτό της Μαντζουρίας, του Θιβέτ, της Μογγολίας. Στην Ευρώπη, πρέπει να επανενταχθούν οι χώρες της Βαλτικής και τα Βαλκάνια. Οσο για την Ουκρανία, το έχει πει καθαρά ο Ντούγκιν, πολύ πριν από την προσάρτηση της Κριμαίας και την ανάφλεξη του Ντονμπάς, πρέπει να διαμελιστεί. Εξυπακούεται πως η ανάπτυξη αυτής της «ευρασιατικής» ρωσικής δύναμης συνοδεύεται στη σκέψη του με έναν πολύ ισχυρό αντιαμερικανισμό και αντιατλαντισμό. Και πως οι θεωρίες που αποτυπώνει στα τριάντα και πλέον βιβλία του εμπνέουν εδώ και χρόνια τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Γεννημένος το 1962 σε στρατιωτική οικογένεια, ο Αλεξάντερ Ντούγκιν είναι εύκολα αναγνωρίσιμος με αυτό το βιβλικό του μούσι που θυμίζει λίγο Ρασπούτιν. Πολιτικά, ξεκίνησε ως μοναρχικός, πριν περάσει στους κομμουνιστές και γίνει κατόπιν ο ιδεολόγος του Εθνικού Μπολσεβικικού Κόμματος. Ενα άλλο γνωστό πρόσωπο αυτού του κινήματος, ο συγγραφέας Εντουαρντ Λιμόνοφ είχε πει για αυτόν πως ήταν «ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος του φασισμού». Εγινε στην πραγματικότητα ο κατ’ εξοχήν θεωρητικός της ρωσικής ριζοσπαστικής Δεξιάς. Ο Ντούγκιν είναι πεπεισμένος πως «η Ρωσία και οι ΗΠΑ είναι καταδικασμένες στην αντιπαράθεση» – και πως η Ευρώπη είναι «εκτός παιχνιδιού σε αυτή τη σύγκρουση πολιτισμών». Διαθέτει στενούς δεσμούς με το Κρεμλίνο και τον ρωσικό στρατό και παραμένει πάντα μέσα στα πράγματα: το αποδεικνύει η ικανοποίηση με την οποία ανακήρυξε, αμέσως μετά την πρόσφατη συνάντηση του ρώσου με τον κινέζο πρόεδρο στο Πεκίνο, την κατάρρευση «του παγκόσμιου φιλελευθερισμού και της δυτικής ηγεμονίας».